|

آیا حزب «دموکراتیک خلق‌ها» شکست خورد؟

افشین غلامی: انتخابات پارلمانی هفتم ماه ژوئن در ترکیه، یک انتخابات کاملا دموکراتیک بود، چراکه در یک فضای آرام و در یک فرایند رقابتی، مردم رأی خود را به صندوق انداختند. اما در مرحله دوم، ترس مردم ترکیه از ناآرامی و جنگ، رأی‌ها را به سمت قدرت بالاتر که حزب «عدالت و توسعه» بود، سوق داد. در این انتخابات حزب «دموکراتیک خلق‌ها» به نمایندگی کردها با عبور از مرز 10 درصد و کسب 10.7درصد آرا، برای اولین‌بار به‌عنوان حزبی که مدافع حقوق کردهاست، به مجلس راه یافت و این را پیروزی و دستاورد بزرگی برای خود می‌داند. اما با توجه به جمعیت 25‌ میلیونی کردها در ترکیه، کارشناسان علت موفق‌نشدن حزب دموکراتیک خلق‌ها در کسب رأی هم‌تباران خود را دلیل اصلی ریزش کرسی‌های این حزب می‌دانند. در انتخابات یکشنبه گذشته، در 26 استان کردنشین از مجموع پنج ‌میلیون ‌و 500‌ هزار رأی مردم کرد، سه‌ میلیون‌و 300‌ میلیون آن به حزب عدالت و توسعه و دو ‌میلیون‌ و 200‌ هزار رأی به حزب دموکراتیک خلق‌ها رسید و این رأی همان رأیی است که در انتخابات قبلی هم تکرار شد؛ یعنی تغییری در چگونگی رأی‌دهی مردم کرد در این مناطق نسبت به این دو حزب به‌وجود نیامده است. مطرح‌شدن این حزب به دنبال بسته‌شدن احزاب کردی که خاستگاه فکری این حزب بودند، باعث شد تا رأی حزب دموکراتیک خلق‌ها در میان مردم کرد از هشت درصد انتخابات شهرداری‌ها در سال 2008 به 10 درصد در انتخابات سال 2015 برسد؛ یعنی آرام‌آرام مردم شرق ترکیه توانسته‌اند به سمت این حزب متمایل شوند و اعتمادی نسبی بین این حزب و مردم به‌وجود‌ آید. اما چرایی این موضوع که در انتخابات قبلی دموکراتیک خلق‌ها 13 درصد رأی به‌دست آورد و در انتخابات اخیر به 10 درصد رسید، به تأثیر رأی غیرکردها به یک حزب کردی برمی‌گردد. گروه‌های قومی و فکری و نیروهای چپ ترکیه به دلیل شعارهای چپ‌گرایانه و روند سوسیالیستی حزب دموکراتیک خلق‌ها، به سمت این حزب متمایل شدند، اما پس از آغاز درگیری‌ها و فشار بر حزب دموکراتیک خلق‌ها، رأی‌های قرضی این حزب بازگشت. در طرف دیگر دلیل اینکه تمامی مردم کرد مناطق کردنشین ترکیه به حزب طرفدار کردها یعنی دموکراتیک خلق‌ها رأی نمی‌دهند و به حزب عدالت و توسعه متمایل‌ترند، به چند عامل اصلی بستگی دارد: نخست، ساختار مذهبی جامعه کردهای ترکیه و نقش اسلام در مناسبات اجتماعی و دوم، تأثیر عثمانی‌گرایی در فاصله امپراتوری 800 ساله در مناطق کردنشین ترکیه و وابستگی فراوان قسمت اعظم مردم کرد به بوروکراسی دولتی و تغذیه از منابع دولتی و ناچاری به حمایت از حزب اسلام‌گرای عدالت و توسعه، دلیل سوم این گرایش است. تفاوت بینش اسلامی قسمت اعظم مردم کرد در برابر بینش سوسیالیستی و چپ، حزب دموکراتیک خلق‌ها و آسیملاسیون فرهنگی شدید در مناطق مرکزی و شمالی قسمت کردنشین ترکیه و درونی‌شدن روند پشتیبانی از احزاب اسلام‌گرا و جمهوری‌خواه، از دلایل دیگر این امر است. دلیل آخر نیز مخالفت با سیاست‌های حزب کارگران کردستان است. برهمین‌اساس و با علم به موفقیت در دوره اول انتخابات، کارشناسان یکی از علل ریزش رأی این حزب را واردنشدن این حزب در ائتلاف می‌دانند و این پرسش برایشان وجود دارد آیا حزب دموکراتیک خلق‌ها می‌توانست با گروه‌های دیگر و حتی حزب عدالت و توسعه در انتخابات دور قبل ائتلاف تشکیل دهد؟ درواقع باید گفت جلسات مکرری بین همه گروه‌ها و ازجمله حزب دموکراتیک خلق‌ها و حزب عدالت و توسعه برگزار شد، اما نتایج این جلسات همگی به‌نحوی به‌دنبال هژمونی سیاست بالادستانه «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری ترکیه، بر دیگر احزاب بود که سه حزب دیگر تن به آن خواسته‌ها ندادند . اما دلیل پیروزشدن حزب عدالت و توسعه در این انتخابات چه بود؟ اردوغان با شکست در دور اول انتخابات می‌دانست سیاست‌های داخلی و خارجی‌اش متوقف خواهد شد، به‌همین‌دلیل به هر شکل ممکن جنگ را در ترکیه آغاز کرد. به نظر کارشناسان سیاسی، وجود این جنگ غیرقابل اجتناب بود و چه حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) می‌جنگید و چه نمی‌جنگید، ایجاد فضای رعب و وحشت درگیری و القای ترس به شهروندان ترکیه باید به وقوع می‌پیوست. آنها معتقدند اردوغانی که یکی از حامیان تندرویی در منطقه است، ابایی از اجرائی‌کردن این تاکتیک نداشت و آن را به منصه ظهور رساند که بهترین بهانه برای اجرائی‌شدن این نقشه طرفی به‌ غیر از پ‌ک‌ک نبود. همچنین گروهی دیگر از کارشناسان بر این عقیده‌اند سیاست غلط پ‌ک‌ک و مرگ دو سرباز ترک دلیل شروع جنگ در مناطق کردنشین بود که در مقابل، عده‌ای می‌گویند بسیار ساده‌انگارانه است که پ‌ک‌ک را عاملی جهت فشار در این قضیه و رقیبی برای حزب دموکراتیک خلق‌ها به حساب آوریم، چراکه سرنوشت ترکیه با سلطان عثمانی گره خورده و ناسیونالیسم عثمانی در سیادت بر منطقه راهی جز قدرت‌گیری حزب عدالت و توسعه ندارد. به نظر کارشناسان حزبی، چون پ‌ک‌ک در این بازی دست بالا را نداشت، فقط براساس ذات ایدئولوژیک و چریکی خود درگیری‌ها را آغاز کرد که نتیجه این درگیری، منجر به ریزش رأی حزب دموکراتیک خلق‌ها شد. اما اکنون وضع به چه صورت خواهد بود؟ حزب عدالت و توسعه با کسب 317 کرسی به صورت بلامنازع پیروز انتخابات شد و برای تشکیل دولت به‌تنهایی عمل می‌کند. موفقیت اردوغان برای پیروزی نهایی به ائتلاف کوچکی نیازمند است تا بتواند به استراتژی خود و ریاستی‌کردن سیستم حکمرانی دست پیدا کند؛ ائتلافی که با وجود 370 رأی خواهد توانست قانون را به نفع خود تغییر دهد. اینجا سه گزینه برای ائتلاف در برابر حزب عدالت و توسعه قرار می‌گیرد؛ حزب جمهوری‌خواه با 134 کرسی، حزب ملی‌‌گرای ترک با 40 کرسی، حزب دموکراتیک خلق‌ها با 59 کرسی. مسلما حزب دموکراتیک خلق‌ها در آوردگاه سختی است که در صورت ائتلاف با حزب عدالت و توسعه، اگر در تغییر قانون اساسی به نفع دموکراتیک‌شدن ترکیه حرکت کند، ائتلاف با عدالت و توسعه برایش ایده‌آل به‌نظر می‌رسد اما اگر از سر ناچاری در اپوزیسیون نماند و با این حزب مؤتلف شود، علاوه بر اینکه با دست خود موجب اجرائی‌شدن سیاست اردوغان در تغییر قانون اساسی ترکیه می‌شود، به همان اندازه نیز در بین مردم کرد ترکیه شکسته خواهد خورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.