|

جنگ در دوران صلح

محمدامین قانعی‌راد. رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران

بسیاری از نظریه‌پردازان جامعه‌شناسی بر این باورند که دوره مدرن دوره خاتمه‌یافتن جنگ و خون‌ریزی است. درواقع این نظریه‌پردازان شکل‌گیری جامعه صنعتی را پایان جامعه نظامی می‌دانند زیرا در عصر مدرن ارتباط بین کشورها بیش از هر چیز ارتباطات اقتصادی است و تولید صنعتی مستلزم همکاری است. قبل از شکل‌گیری جامعه صنعتی کشورها می‌توانستند بدون اینکه با هم همکاری داشته باشند نیازهایشان را مرتفع کنند زیرا اقتصاد عمدتا اقتصاد کشاورزی و وابسته به زمین بود. ازهمین‌رو جنگ‌ها در این دوره هم بیش از هر چیز به دلیل خشک‌سالی و نبود منابع آبی و مراتع برای دام‌ها اتفاق می‌افتاد زیرا این کمبودها اقوام و به‌ویژه اقوام صحرانشین را مجبور به حمله به دیگر سرزمین‌ها و شهرها می‌کرد. اما با شروع دوران مدرن مبتنی‌بر اقتصاد صنعتی، نظریه‌پردازان جامعه‌شناسی پیش‌بینی می‌کردند مناسبات بین‌المللی، هم به دلیل ضرورت همکاری اقتصادی و هم به دلیل رشد فکری بشر و در نتیجه گسترش عقل‌گرایی و به‌ویژه رواج دموکراسی شکل مسالمت‌آمیز به خود خواهد گرفت و نظامیان که تا پیش از این در خط اول صحنه جوامع بودند، به پشت صحنه می‌روند و صحنه را به سیاست‌مداران و فعالان اقتصادی واگذار می‌کنند. یکی از این نظریه‌پردازان متأخر آنتونی گیدنز است که معتقد است دوران مدرن، دوران دولت‌های بدون تنش و بدون جنگ است. بنابراین باید ساماندهی سیاست در دوره مدرن را بر این مبنا انجام داد تا جنگ‌ها به حداقل کاهش یابد. این دیدگاه‌های خوش‌بینانه حتی معتقد بودند دشمنی در دنیای مدرن حتی اگر به جنگی منتهی شود، آن جنگ‌ها، جنگ‌های چندروزه خواهند بود. باوجود این دیدگاه‌های خوش‌بینانه جنگ‌های زیادی به‌ویژه در دهه‌های اخیر اتفاق افتاد که می‌توان ریشه این تنازعات را هم همچنان در محدودیت‌ها و عدم دسترسی به منابع یافت. البته در دنیای مدرن اختلافات مرزی و پیداشدن احساسات ناسیونالیستی در برخی اقوام هم یکی از دلایل جنگ در دوران مدرن است؛ عمده مناقشات و منازعات در صربستان، چکسلواکی، اتحاد جماهیر شوروی سابق و... را می‌توان بر چنین مبنایی تحلیل کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.