عدالت و توسعه برای تشکیل دولت تکحزبی آماده میشود
پیروزی دموکراسی یا دموکراسی ازدسترفته؟
با برد غیرمنتظره عدالتوتوسعه در انتخابات زودهنگام پارلمانی و فراهمشدن زمینه برای تشکیل دولت تکحزبی، حالا «رجب طیب اردوغان» رئیسجمهوری ترکیه سفت و سختتر از همیشه یقه قدرت را چسبیده است. تحلیلگران بسیاری میگویند؛ نتیجه انتخابات پرمخاطره یکشنبه که در فضایی تنشآلود و خشونتزده برگزار شد میتواند اختلافات قومی و فرقهای این کشور را تشدید کند چراکه بیشترین تمرکز اردوغان در ماههای اخیر بر اختلاف و ترس بوده است؛ هراس از کردها، خارجیها، پناهندگان و رویهمرفته بیثباتیای که از دیدگاه رئیس جمهوری ترکیه به دلیل تشکیلنشدن دولت تکحزبی عدالت و توسعه بوده است. حامیان اردوغان او را به خاطر مدرنسازی ترکیه ستایش میکنند اما منتقدان، او را رهبری مستبد و تمامیتخواه میخوانند. در پی اعلام نتایج انتخابات، اگرچه در آنکارا بسیاری از هواداران عدالت و توسعه بیرون دفتر اصلی این حزب مشغول جشن و پایکوبی بودند اما در شهرهای کردنشین فضای ناامیدی و درگیری توأمان حاکم بود. در قهوهخانهای کوچک در نزدیکی مقر حزب «دموکراتیک خلقها» در «دیاربکر»، جمعیت کوچکی از مردان در سکوت، مشغول تماشای نتیجه انتخابات از تلویزیون بودند. یکی از همین مردان که معلمی بازنشسته است، به گاردین میگوید: «نمیتوانم باور کنم. آنها (عدالت و توسعه) کشتند و دزدیدند و همه را تحت فشار قرار دادند؛ مطبوعات را سرکوب کردند اما درنهایت برنده شدند. من ایمانم را به این دموکراسی از دست دادهام». با این همه اردوغان پس از پیروزی عدالت و توسعه در بیانیهای چنین گفت: «ملت ما با رأی خود نشان داد که توسعه و عمل را به کشمکش ترجیح میدهد». او البته دوشنبه در استانبول به شکلی ستیزهگرانه به رسانههای جهانی و منتقدانش تاخت: «درک شما از دموکراسی این است؟» اردوغان در ادامه گفت: «درحالحاضر یک حزب با حدود50 درصد آرا در ترکیه به قدرت رسیده...، این پیروزی باید از سوی سراسر جهان مورداحترام قرار گیرد، اما من چنین بلوغی را نمیبینم». نتیجه نهایی اما غیررسمی انتخابات یکشنبه نشان میدهد که حزب عدالت و توسعه تنها اندکی کمتر از 50 درصد آرا را کسب کرده و 316 کرسی از 550 کرسی پارلمان ترکیه را بهدست آورده است، نتیجهای که بهراحتی راه تشکیل دولت تکحزبی را برای عدالت و توسعه هموار میکند و بسیار بالاتر از آن چیزی است که حتی مقامات خود حزب انتظار آن را داشتند. بیشک پیروزی حزب عدالت و توسعه نتیجه استراتژی اردوغان برای متقاعدکردن 54میلیون رأیدهنده ترکیهای بود، استراتژیای که میگفت باید بین ما یا هرجومرج یکی را انتخاب کنید. «احمد داوود اوغلو» نخستوزیر و رهبر حزب عدالت و توسعه تنها دقایقی پس از اعلام نتایج اولیه انتخابات و پیش از رفتن میان سیل حامیان حزب در زادگاهش، قونیه، در توییتی کوتاه چنین نوشت: «الحمدالله». او سپس در میان هواداران پیروزی عدالت و توسعه را پیروزی دموکراسی و مردم خواند. یکی از اهداف اردوغان از برگزاری انتخابات مجدد، رسیدن به حدنصاب لازم برای تغییر نظام پارلمانی به ریاستی بود. او بارها صریح و بیپرده از آرزوی خود برای افزایش قدرت رئیسجمهور سخن گفته اما حالا و با وجود کسب اکثریت پارلمان، عدالت و توسعه برای اصلاح قانون اساسی به آرای احزاب دیگر نیاز دارد. تغییر قانون اساسی نیازمند دوسوم آرای 550 نماینده پارلمان است. داوود اوغلو در نخستین واکنشها پس از انتخابات در بالکن ساختمان مرکزی حزب عدالت و توسعه، از همه احزاب راهیافته به پارلمان خواست که بر سر «قانون اساسی جدید» تفاهم داشته باشند اما با اختلافات عمیق میان عدالت و توسعه و سه حزب دیگر راهیافته به پارلمان ترکیه، به نظر نمیرسد این خواسته داوود اوغلو، حداقل در کوتاهمدت، برآورده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.