|

خاطره سینماهای قدیمی تهران می‌میرد

روزی روزگاری لاله‌زار

سینما مایاک، ایران و باقی قضایا لاله‌زار با سینما تاج شروع می‌شود و در ضلع جنوبی آن قبل از اینکه به میدان توپخانه برسد، سینما ایران و سینما مایاک را پشت‌سر می‌گذارد. از میان 15 سینمای این خیابان، هیچ سینمایی دیگر زنده و فعال نیست اما جای خالی‌شان تاریخ تهران را تکان داده‌اند. حالا زمان آن رسیده که ساختمان فراموش‌شده و خالی این سینماها هم فروبریزد؛ یا به‌اجبار اقتصاد یا به‌اختیار کهنگی و فرسودگی بنا. هرکدام از این سرنوشت‌ها که در انتظار این دردانه‌های تاریخی تهران باشد فرقی ندارد، مهم این است که در آن خیابان تنگ و باریک، کمتر از شش‌ماه بعد، ساختمانی تازه‌ساز یا پاساژی چندکله، جایش را خواهد گرفت و بخش تازه‌ای از عمده‌فروش‌های لوازم الکتریکی را به این خیابانِ قدمتا تاریخی وارد خواهد کرد. سینما مایاک عمری برابر عمر تاریخ فیلم ایرانی دارد؛ همین سینما بود که بعدها به نام سینما مرجان مشهور شد و اولین فیلم ناطق ایران را روی پرده برد. شلوغی و ازدحام سینما در شب افتتاح «دختر لر» قابل وصف نیست؛ هرچه باشد قرار بود مهم‌ترین موج هنری و فرهنگی آن زمان راه بیفتد و ‌هزاران‌نفر در صف ایستاده بودند تا ببینند سرنوشت دختر غربتی چه خواهد شد و آیا مأمور دولت می‌تواند او را از دست اشرار خوزستان نجات دهد یا نه. مایاک امروز فقط یک سینمای فراموش‌شده نیست؛ یک سینمای یک‌لنگ‌پا منتظر است. فروخته‌اندش و حالا در انتظار تیشه‌هایی است که شاید خیلی زود ریشه‌اش را خراب کنند.

سینماکریستال و خاطره‌های فراموش‌شده از قدیمی‌های این خیابان هر که باقی مانده باشد خاطره‌ای از سینمارفتن در این خیابان دارد؛ خصوصا عصر جمعه‌ها که حتی کوچه‌های تنگ و باریک لاله‌زار به سبک قدیمی آب و جارو می‌شد برای صدای میرزاده عشقی، عارف قزوینی، عبدالحسین نوشین و خوانندگانی که صدایشان از آمپلی‌فایرهای قدیمی بیرون می‌ریخت و مردم را جمع می‌کرد تا به بزرگ‌ترین پاتوق فرهنگی تهران آن روزها وارد شوند. خیابان، محل پرسه‌زدن میان صف سینماها بود. آنهایی که وضع مالی‌شان خوب بود و دنبال فیلم‌های پرمخاطب بودند، به کریستال می‌رفتند و آنهایی که جیبشان خالی بود، دنبال سینماهای دو فیلم با یک بلیت می‌گشتند و الحق که چند سینمایی هم برایشان مهیا بود. سینماکریستال حالا در سکوت به ازدحام گاری‌هایی نگاه می‌کند که از روبه‌رویش عبور می‌کنند. سینماکریستال، امسال 70 ساله شد؛ سینمایی با 660 نفر گنجایش و دو سالن مجزا از هم. قرار بود در این سینما فقط فیلم‌های هنری اکران شود و نه فیلم‌هایی که مذاق روز بازار بود و اتفاقا قرعه‌ای درست به نامش افتاد و هنوز خاطره بسیاری از فیلم‌های مهمی که تاریخ سینمای ایران به آن افتخار می‌کند، مربوط به صندلی‌های همین ساختمان کاملا فرسوده است. کریستال، پاتوق لهستانی‌های مقیم این بخش از تهران هم بود. بااین‌همه امروز از آن‌همه شلوغی و نشاط خبری نیست؛ کریستال فقط محدود شده به یک پوسته معماری قدیمی که می‌توان آن را در ابتدای خیابان لاله‌زار دید و غیر از آن هیچ!

سینما متروپل و گوزن‌ها یک سال بعد از آنکه کریستال افتتاح شد، موج سینماهای روشنفکری یک فرزند تازه به لاله‌زار افزود که امروز در یک‌قدمی ویرانی کامل است؛ «سینما متروپل». سینمایی که با سیاسی‌ترین فیلم‌های آن زمان، کار خود را آغاز کرد و اتفاقا با اکران سیاسی‌ترین فیلم‌ها هم به کار خود پایان داد. متروپل که بعدها نامش به رودکی تغییر کرد، در اولین برنامه اکران، «نگهبان مبارز» را انتخاب کرد و عجیب است که تمام لاله‌زاری‌های قدیم این فیلم و زمان اکرانش را به خاطر دارند؛ می‌گویند آن روز آن‌قدر لاله‌زار شلوغ بوده که مدیر سینماایران از ناراحتی دست‌هایش را مشت کرده و به‌ دیوار کوبیده است. رقابت‌ها با ورود سینماهای تازه‌نفس در این خیابان جان گرفت و هر سینمایی به‌دنبال برگ برنده خود بود؛ «فیلم با تنقلات»، «فیلم با صدای زنده»، «فیلم با حضور عوامل»، «دو فیلم با یک بلیت» و... . متروپل در سال 87 تعطیل شد و کسی بر خاموشی‌اش اشک نریخت. بااین‌همه حضورش هنوز در خیابان لاله‌زار، سایه دارد؛ سایه خاطرات قدیمی، سایه خاطراتی که از رقابتش با رکس و سینماایران مردم تعریف می‌کنند؛ خاطره‌اش از حضور کیمیایی و مهرجویی و کیمیاوی. سینماهای این خیابان، اگرچه همگی مرده‌اند، اما در پس تاریخ زندگی می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.