انسان فردا
در جستوجوی ناکجاآباد
وحید شامخی . مشاور مدیریت تکنولوژی
1- انسان امروز چه محدودیتهایی دارد؟ طبیعت بیولوژیک انسان امروز، محدودیتهایی برایش دارد. طولعمر انسان، ظرفیت فکر انسان، کارکردهای بدن انسان، حواس پنجگانه و احساسات انسان، خلقوخو، میزان سطح انرژی و میزان کنترلبرخود از محدودیتهای انسان امروز محسوب میشوند. اکسیر جوانی رؤیای همیشگی انسان از دیرباز بوده است. «ری کرزویل» 67ساله روزانه بین 180 تا 250 قرص میخورد تا بر سالهای عمر خود بیفزاید. همه ما لحظاتی را تجربه کردهایم که دوست داشتیم باهوشتر بودیم یا چیزی را فراموش نمیکردیم. انواع ویروسها و بیماریها روزهایی از زندگی ما را تحتتأثیر قرار دادهاند. موجودات زنده دیگری در کرهزمین وجود دارند که حس بویایی بهتر یا بینایی قویتری دارند. حتی برخی قابلیت جهتیابی به کمک سونار یا مغناطیس دارند. زمانهای ناراحتی و شادی همیشه تحت کنترل ما نیستند. ایجاد یک عادت یا ترک عادت دیگر در بسیاری مواقع ما را دچار بحران میکند. همه موارد بالا موجب شده است که برخی از انسانها از بیش از 50سال پیش به فکر بهبود برخی محدودیتهای انسان بیفتند که شکلگیری تفکری بهنام «ترابشریت» (ترابشر، سایبرگ یا انسان بهبود ژنتیکیافته) را پدید آورده است. در این تفکر تلاش بر آن است که به کمک توسعه فناوری، انسانی مرکب از اجزای ارگانیک و اجزای بیومکاترونیک شکل گیرد تا ظرفیتهای فکری، فیزیکی و روانی انسان بهبود یابد. برخی نیز مانند «کرزویل» منتظر نقطه تکینگی فناورانه (یا پیشرفت فوقسریع هوش مافوق انسان) در تاریخ حیات انسان هستند تا بسیاری از این محدودیتها کنار برود. 2- چه تلاشهایی شده است؟ یکی از مهمترین تفاوتهای انسان امروز با انسان گذشته، فناوری است. فناوری پیشران اصلی رشد اقتصادی بلندمدت است. ازاینرو، بسیاری از تلاشهایی که در جهت بهبود عملکرد و کاهش محدودیتهای انسان انجام میگیرد در حوزه فناوری است. این تلاشها را میتوان در همگرایی نانوفناوری، بیوفناوری، فناوری اطلاعات و علوم شناختی جمعبندی کرد. فناوریهایی از قبیل فناوریهای تولیدمثل (مهندسی جنین، انتقال سیتوپلاسمیک و تولید گامت آزمایشگاهی)، فناوریهای فیزیکی (جراحیهای بدن، داروهای القایی و تقویتی، پروتزها و اعضای مصنوعی و ایمپلنتها) و فناوریهای تقویت ذهن (نوتروپیکها، محرکهای عصبی و داروهای تغذیهای) از تلاشهای موجود در دنیای امروز است. تعدادی از حوزههای نوظهور فناورانه نیز مهندسی ژنتیک انسان و ژندرمانی، ایمپلنتهای عصبی، نانوداروها، ارتباط مغز و کامپیوتر، فناوریهای عصبشناختی و سایبر- افزار هستند. فناوریهای انتقال داده به مغز و برعکس بهطور مستقیم، اکسوکورتکس (مغز کمکی!) و تغذیه مصنوعی درونزا نیز از حوزههایی هستند که در حد ایده باقی ماندهاند. گوگل اکس بخشی از شرکت گوگل است (که مدیریت آن در آگوست 2015 به شرکت آلفابت واگذار شد) که فعالیتهای نیمهمحرمانه روی توسعه فناوریهای پیشرفته انجام میدهد. از پروژههای گوگل اکس میتوان به پروژه عینک گوگل، لنزهای چشمی و خودروهای بدونراننده اشاره کرد. اما سؤال اساسی، آینده این فعالیتهاست. اینکه در نتیجه تلاش برای کمکردن محدودیتهای فعلی انسان، کیفیت زندگی انسان بهتر از گذشته خواهد شد یا خیر؟ 3- به کجا میرویم؟ «الون ماسک» مدیرعامل تسلا میگوید هوش مصنوعی میتواند خطرناکتر از تسلیحات هستهای باشد. برخی مانند «مکس دوبلین» (جامعهشناس) معتقدند تفکرات ترابشری ریشه پوچگرایی دارد. برخی ریشه آن را در غرور و گستاخی انسان میدانند. برای مثال در سال2002 واتیکان هرگونه فعالیت در حوزه تغییرات ژنتیکی انسان که موجب ایجاد تفاوت با انسان معمول شود را غیراخلاقی دانست. «بیل مککیبن» در سال2003 در کتاب خود با عنوان «کافیست: در عصر مهندسیشده انسان باقی بمانید»، گفت، از منظر اخلاق هرگونه تلاش برای مقابله با محدودیتهای عمومی انسان از جمله افزایش عمر و افزایش ظرفیت فکر انسان اشتباه است. همچنین «مککیبن» معتقد است رشد فناوریهای این حوزه موجب افزایش شکاف و اختلاف طبقاتی ميشود، چراکه استفاده از این فناوریها بیشتر در دسترس ثروتمندان جوامع است. «بوسترم»، فیلسوف تفکر ترابشریت، چهار دسته سناریوی انقراض، سقوط مکرر، فلات (زمین مسطح) و پسابشریت را برای آینده انسان ترسیم میکند. در مورد سناریوی انقراض معتقد است که یا انسان با گونه دیگری به غیر از «هومو ساپینس» جایگزین میشود یا بهطور کامل بدون جایگزینی از بین میرود. فعالیتهای مخرب محیطزیست و مضر برای انسان میتواند شرایط کاهش شدید جمعیت و پس از آن رشد دوباره انسان را موجب شود که سناریوی سقوط مکرر را شکل میدهد. اگر توسعه و رشد فناوریها با سرعتی مشابه به سرعت قرن اخیر کنترل شود و ادامه یابد، سناریوی فلات به وقوع میپیوندد. اما سناریوی چهارم، پسابشریت وضعیت ویژهای را مطرح میکند که از مشخصههای آن افزایش جمعیت انسان به بیش از یکهزارمیلیاردنفر، متوسط سن بیش از 500 سال، ظرفیت تفکری و شناختی بیش از دوبرابر ماکزیمم استاندارد فعلی انسان برای تعداد قابلتوجهی از افراد، کنترل کامل حواس و حداقلشدن (بهندرت) رنجهای روانی انسان، است. در ژانویه 2015، نامه سرگشادهای در ارتباط با نگرانیها و مخاطرات اجتماعی توسعه هوش مصنوعی توسط «استیون هاوکینگ»، «الون ماسک» و دهها متخصص هوش مصنوعی دیگر مطرح در دنیا، امضا شد. پرسش کلیدی نامه این است که چطور توسعه هوش مصنوعی میتواند برای جامعه مفید باشد و چطور از ادامه سودمندی آن مطمئن باشیم؟ شاید تعبیر حرکت به سمت ناکجاآباد برای توسعه افسارگسیخته فناوریهای تفکر ترابشریت، تعبیر بجایی باشد. شاید راهبرد موفق در شرایط امروز، توسعه فناوریها بهصورت گزینشی است. توسعه فناوریهای مفید برای بشریت و جلوگیری از توسعه فناوریهای مضر و چالشآفرین برای بشریت!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.