تلاش برای ساخت «هایپرلوپ» بهعنوان پنجمین سیستم حملونقل
رؤیایی زیبا با آیندهای نامعلوم
بابک فرهادی
در یکی از همایشهایی که سال 2012 در کالیفرنیا برگزار شد، فردی اعلام کرد در فکر ساخت پنجمین نوع از وسایل حملونقل است؛ نوعی وسیله نقلیه که آبوهوا را آلوده نکند، تصادف نداشته باشد، سرعتش حدود دو برابر سرعت هواپیماهای جت معمولی باشد، از کمترین انرژی ممکن بهره بگیرد و درمقابل 24ساعته فعالیت کند. در آن زمان هزینه ساخت چنین پروژهای از سانفرانسیسکو تا لسآنجلس حدود شش میلیارد دلار برآورد شد که این رقم حدود یکدهم هزینه ساخت قطار ریلی پرسرعت در همان مسیر بود. این ایده، بسیار انقلابی است و آنقدر مزیت دارد و از معایب سیستمهای کنونی حملونقل به دور است که اصلا گمان نمیکنیم امکانپذیر باشد. شاید فکر کنیم این هم یکی از ایدههای دمدستی دانشجویانی است که با مشکلات فنی اجرای ایدههای مهندسی آشنا نیستند و به همین دلیل هم هیچ علاقهای نداریم که به بقیه ویژگیهای این سیستم رؤیایی دقت کنیم، اما اگر بدانیم ارائهدهنده این سیستم حملونقل، «الون ماسک» است، ماجرا عوض میشود. سیستم جدید چیست و چگونه کار میکند؟ ایده «ماسک» درباره سیستم تازه حملونقل، هایپرلوپ نام دارد. بخش اصلی این سیستم جدید، لولههایی است که درونشان خلأ است. کپسولها یا محفظههایی هم درون این لولههای خلأ حرکت میکنند. هر کدام از این کپسولها میتواند تعدادی مسافر را (که البته هنوز تعداد دقیق آن مشخص نشده است)، با سرعت میانگین 960 کیلومتر در ساعت جابهجا کند. سرعت میانگین 960 کیلومتر در ساعت، یعنی این سیستم میتواند مسیر 570 کیلومتری لسآنجلس تا سانفرانسیسکو را در مدت 35 دقیقه طی کند. البته طراحان این سیستم جابهجایی مسافر مدعی هستند عدد 960 کیلومتر بر ساعت، متوسط سرعت این وسیله نقلیه است و این وسیله میتواند حتی به سرعتهای بیش از هزارو 200 کیلومتر در ساعت هم برسد. این وسیله حملونقل اگر ساخته شود، مزایای بسیاری خواهد داشت. طراحان این سیستم، هدف از اجرای این سیستم ارتباطی را کاهش هرچه بیشتر زمان لازم برای سفر بین شهرها بیان کردهاند. علاوهبراین، استفاده از هایپرلوپ در مقایسه با سیستمهای ریلی موجود نیز، بسیار مقرونبهصرفهتر بهنظر میرسد. حتی بهترین سیستمهای حملونقل ریلی و قطارها هم با مشکلاتی دستوپنجه نرم میکنند، اما بهنظر میرسد هایپرلوپ بتواند بر این مشکلات پیروز شود. برای مثال، یکی از مشکلات همه سیستمهای حملونقل، وجود هواست. وجود هوا و مقاومت ناشی از آن، یکی از موانع اصلی برای دسترسی خودروها و قطارها به سرعتهای زیاد است. اجزای سیستم جدید برای راهاندازی چنین پروژهای، به مجاری یا لولههایی با ساختاری ویژه نیاز است. این ساختارها را هم میتوان زیر زمین بنا کرد و هم روی زمین. سپس قطارها را درون این مجاری یا لولهها قرار میدهند. قطارها میتوانند مسافران را با سرعت متوسط حدود 960 کیلومتر بین سانفرانسیسکو و لسآنجلس جابهجا کنند. این طرح تا اینجا شبیه یک مترو پرسرعت است، اما تفاوت اصلی این طرح با متروهای کنونی این است که قطارها یا محفظههای این طرح، درون لولههایی با خلأ جزئی حرکت میکنند. علاوهبراین، قطارهای یادشده با استفاده از نیروی الکترومغناطیسی، روی لایهای از هوا معلق هستند. همچنین در طول محفظهها موتورهای القایی خطی تعبیه شده است که تا سرعت را در هر مقطع بهاندازه مطلوب افزایش یا کاهش دهد. «ماسک» معتقد است فراهمکردن تیوب خلأ کار دشواری است و کافی است نشتی کوچکی صورت گیرد تا کل سیستم از کار بیفتد. «الون ماسک» کیست؟ عرصه فضا، یکی از مواردی است که به دلیل نیاز به پیشرفتهترین صنایع و فناوریها و همچنین سرمایه مادی هنگفت، فقط دولتها در آن عرضاندام میکردند. پیش از این کمترکسی فکر میکرد یک شرکت خصوصی در آیندهای نزدیک بتواند وارد عرصه فعالیتهای فضایی شود و بتواند ایدههای جدیدی درباره حملونقل و سفرهای فضایی اجرائی کند یا حداقل در عرصه تجاری فضا گام بگذارد. اما شرکت «اسپیس اکس» (Space X) برخلاف انتظار، این طلسم دیرینه را شکست و بهعنوان نخستین شرکت خصوصی فعالیتهایش را در زمینه حملونقل فضایی آغاز کرد. این شرکت پیش از این، فضاپیمای باری خود به نام «اژدها» را راهی ایستگاه فضایی بینالمللی کرد. این الحاق موفقیتآمیز، بذری از امید را در دل مشتاقان فضا کاشت که ممکن است آنها نیز این فرصت را داشته باشند در آیندهای نزدیک به فضا سفر کنند و از آن بالا به زمین نگاه کنند. مدیر این برنامههای رؤیایی که میخواهد غیر از فضانوردان حرفهای، دیگران هم لذت سفر به فضا را بچشند، «الون ماسک»، مدیر شرکتهای «اسپیساکس» و «تسلاموتورز»، است. همانقدر که شرکت «اسپیساکس» در زمینه سفرهای فضایی نامدار شده، «تسلاموتورز» هم در زمینه طراحی و تولید خودروهای الکتریکی نامدار است. امروزه «الون ماسک» را بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای علمی در عرصه فضا میشناسند. «ماسک» مانند بسیاری از کارآفرینان برجسته جهان هنوز هم رؤیاهای تازهای در سر دارد، بزرگ فکر میکند، نقشه میکشد و به آن عمل میکند. «ماسک» در یکی از گفتوگوهایش اعلام کرده بود به سه زمینه علمی که ممکن است آینده بشر را تحتتأثیر قرار دهد، علاقهمند است. این سه زمینه علمی عبارتاند از: اینترنت، فضا و انرژی پاک. او تقریبا در همه این زمینهها به موفقیتهای فراوانی دست پیدا کرده است، از وبسایت «پیپال» (PayPal) گرفته تا شرکت «اسپیساکس» و «تسلاموتورز»، همگی بسیار شاخص و چشمگیرند. طرح هایپرلوپ را نیز میتوان در زمره انرژیهای پاک قرار داد. به گفته «ماسک»، برای اجرای این طرح به هفت تا 10 سال زمان نیاز است. این طرح برخلاف طرحهای پیشین «ماسک»، «منبع باز» یا «Open Source» است. گروهی غیررسمی از مهندسان «تسلاموتورز» و «اسپیساکس» در مدتی حدود 9 ماه، طرح اولیه این پروژه را ارائه کردهاند. «ماسک» گفته است دیگران نیز میتوانند ایدههای خود را به این طرح اضافه کنند و هایپرلوپ طرحی ثبتشده نیست. هایپرلوپ به واقعیت میپیوندد براساس اخباری که چندی قبل منتشر شد، بهنظر میرسد ساخت هایپرلوپ یک قدم دیگر به واقعیت نزدیک شد. بهتازگی شرکت هایپرلوپ ترنسپورتیشن تکنولوجیز (فناوریهای حملومقل هایپرلوپ یا بهاختصار HTT)، از برنامههای خود برای توسعه این فناوری و پیادهسازی و راهاندازی آن خبر داد. این کمپانی کالیفرنیایی درصدد است تا با تولید سختافزار مورد نیاز، تحولی را در صنعت حملونقل ایجاد کند. هایپرلوپ همچنین اعلام کرد تعداد اعضای این شرکت به بیش از 400 نفر رسیده و موفق شد با سه شرکت بزرگ دراینباره همکاری کند. هایپرلوپ با مشارکت و همکاری این سه شرکت، رؤیای سفر با سرعت مافوق صوت را درون لولههای خلأ با واقعیت پیوند خواهد زد. شرکای هایپرلوپ اینها هستند: شرکت AECOM فعال در زمینه طراحی مهندسی، شرکت فناوری Oerlikon از سوئیس که وظیفه ساخت وکیومهای پیشرفته را بر عهده خواهد داشت و شرکت Hodgetts & Fung که در عرصه معماری فعال است. این سه شرکت با همکاری یکدیگر، هایپرلوپ را اجرا میکنند. براساس اطلاعات ارائهشده توسط مدیرعامل هایپرلوپ، این شرکت مدتهاست با سه شرکت یادشده، همکاری میکند. مراحل اجرائی طرح ابتدای سال جاری میلادی شرکت هایپرلوپ اعلام کرد زمینی را خریداری کرده است و مسیری هشتکیلومتری از هایپرلوپ را در آن احداث خواهد کرد. این زمین در ضلع شمالی لسآنجلس، در درهای با نام Quay قرار دارد. این شرکت پیش از این اطلاعاتی درباره اینکه فناوری هایپرلوپ چه زمانی ساخته شده و قابل استفاده خواهد بود، منتشر نکرده بود، تا اینکه بهتازگی رسما اعلام کرد در سال 2018 این سیستم قادر به مسافرگیری و ارائه خدمات است. «ماسک» خود بهدنبال پیادهسازی و تجاریکردن این طرح نرفت، اما کارآفرینانی مانند «آلبورن» (Ahlborn) با توسعه ایده مطرحشده، در پی آن هستند تا این طرح را بهعنوان یک ایده تجاری پیاده کنند. شرکت فناوریهای حملونقل هایپرلوپ شرکت HTT در سال 2013 میلادی تأسیس شده و تحقیقات درباره هایپرلوپ را نیز در سال 2014 میلادی به پایان برد. براساس اطلاعات ارائهشده، این شرکت در حال آمادهکردن پیشنیازهای مختلف برای آغاز فرایند ساخت پروژه است. هایپرلوپ در این مسیر پیمانکارانی که مسیرهای مورد نیاز را خواهند ساخت، انتخاب میکند. «آلبورن» در اینباره میگوید: «درحالحاضر ما همه شرایط را درباره دره کوای (مکان ساخت هایپرلوپ) در نظر گرفتهایم، اما سعی میکنیم تا بهصورت مداوم راههای جدیدی را برای کاهش هزینهها و همچنین بهبود عملکرد سیستم پیدا کنیم. کاری که ما انجام میدهیم، در گذشته انجام نشده و از اینرو چالش بزرگی پیشِروی ماست. در آینده سعی میکنیم تا شماری از دستاوردهای خود را برای پاسخدادن به سؤالات مطرحشده، ارائه کنیم». هرچند نمونه دره کوای فقط هشتکیلومتر طول دارد و در آن امکان رسیدن به سرعت 800 کیلومتر در ساعت نیز فراهم نخواهد بود، اما بااینحال این الگوی کوچک میتواند تجربیات فراوانی را برای ساخت مسیرهای طولانیتر در اختیار هایپرلوپ قرار دهد. پس از ساخت اولین هایپرلوپ در دره کوای، شرکت HTT برای ساخت یک مسیر بزرگتر و طولانیتر دیگر در آسیا یا آفریقا اقدام خواهد کرد. HTT دلیل توسعه مسیر هایپرلوپ در آسیا یا آفریقا را ارزانبودن زمین و همچنین کاهش هزینهها در فرایند توسعه بیان میکند. البته خود «الون ماسک» نقشی در توسعه این سیستم ندارد. وی سال آینده میلادی رقابتی را ترتیب خواهد داد تا در آن بهترین طرحها در زمینه فناوری هایپرلوپ انتخاب شود. برای مثال در جریان این رقابتها، تیمهایی که بتوانند بهترین کپسولها را ابداع کنند، جوایزی را دریافت کرده و احتمالا جذب شرکتهایی خواهند شد که در این مسیر در حال فعالیت هستند. البته احتمال تولد استارتآپهای جدیدی نیز متصور است که میتواند با ایجاد رقابت بین شرکتهای فعال در این حوزه، به پیشرفت در زمینه هایپرلوپ شتاب بخشیده و باعث تجاریشدن هرچه زودتر این فناوری شود. براساس اطلاعات ارائهشده، تاکنون بیش از هزارو 200 تیم برای شرکت در این رقابت ثبتنام کردهاند. انتظار میرود در آینده نزدیک، «اسپیساکس» اطلاعات بیشتری را درباره این رقابتها منتشر کند. با این همه، با قطعیت نمیتوان آینده قطارهای فناوری هایپرلوپ را پیشبینی کرد. آیا میتوان از این فناوری در آینده نزدیک استفاده کرد؟ بخت این فناوری برای رقابت با قطارهای مغناطیسی Maglev که هر روز رکوردهای جدیدی را در سرعت ثبت میکنند، چه اندازه است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.