خاطره و فراموشی
«در یک روز شاد و شوقانگیز/ یاد مردگان پریشانمان میکند/ و اشک چشمهامان را پر میکند. در روز سوگواریِ/ دلبندهای سفرکردهمان،/ فراموشی بیرحم بر ما غلبه میکند/ و از ژرفای قلب خندهای منفجر میشود». اینها سطور ابتدایی نمایشنامه «شب تدفین آکتریس جی» است؛ نمایشنامهای از جمال ابوحمدان که با ترجمه عباس فاطمی در نشر تاش به چاپ رسیده است. جمال ابوحمدان نویسنده عربتبار مقیم آمریکاست و این نمایشنامه هم به زبان انگلیسی نوشته شده است. این نمایشنامه، به داستان زن بازیگری مربوط است که در ابتدا متن، اطلاعات زیادی از او به دست نمیدهد و نمایشنامه هرچه پیش میرود گوشههایی از زندگی و ذهنیت بازیگر نمایان میشود. نمایشنامه در حالی آغاز میشود که او در حال مرور خاطرات دوران بازیگری است و از نقشهایی یاد میکند که دوست داشته در آنها بازی کند؛ اما امکانش وجود نداشته است. او که انگار در نقشهای مختلفی در صحنه حاضر شده است، حالا همراه با یأس و حسی از ناامیدی به دنبال پاسخ این پرسش است که من چه کسی هستم؟ «شب تدفین آکتریس جی» نمایشنامهای کوتاه است که با مونولوگی از آکتریس جی شروع میشود. درحالیکه در صحنه نمایش، صندوقی قرار دارد که شبیه تابوت است. فضای صحنه تداعیکننده مکانهای گوناگونی است: یک اتاق خصوصی، یک صحنه متروک، فضای خالی، یا هر چیز دیگری. شب روشنی است و نوای غمانگیزی از فلوت شنیده میشود. در ابتدای نمایش صدای آکتریس جی شنیده میشود که سطوری که در آغاز ذکر شدند را میخواند و بعد از خود میپرسد: «در کدام نمایشنامه بود که این کلمات را میگفتم؟ الان به خاطر نمیآورم. حافظهام ضعیف شده. بیفایده است. کلمات بسیاری از ذهنم گریختهاند؛ اما این کلمات هنوز آنجا ثابت ماندهاند». آکتریس جی ذهنی آشفته و بههم ریخته دارد و گیج به نظر میرسد. او مدام دور نقطهای میچرخد و انگار میخواهد کاری بکند، اما نمیداند چهکاری. او با حسرت و غم از گذشته یاد میکند و ذهنش پر از واژههایی است که لابد در نقشهای مختلفش گفته، هجوم واژهها آنقدر زیادند که او با واژهها به خفقان دچار شده: «من کجا هستم؟ من که هستم؟ دیگر نمیدانم. مگر این ارتباط ضعیف و شکننده، جداشدن خاطره از فراموشی، که هر دو غمانگیزند. تنها ارتباطی که مرا با زندگی وصل میکند. یک ارتباط ظریف. فکر میکنی که از آن عبور کردهای، یا قطعش کردهای. بعد آن را دور گردنت، که دارد فشار میآورد، احساس میکنی. ارتباطها در هم بافته شدهاند بیآنکه بافتی باشد، پیچیدن و امتداد یافتن. تو را به جلو میراند، اما به جایی نمیرسد. در همه چیز سهیمی ولی چیزی به دست نمیآوری. آه، آکتریس جی، تو که هستی در این روزگار؟» آکتریس جی عمری در نقشهای مختلف بازی کرده و حالا نقش خود را در میان این همه گم کرده است: کلئوپاترا، شهرزاد، پنهلوپ، سالومه، اوفلیا، زنوبیا، زرقا الیمامه و...؛ اینها نقشهایی هستند که آکتریس جی آنها را بازی کرده و حالا از خود میپرسد که چه چیزی از خودش باقی مانده است؟ او در میان تناقض صحنه نمایش و صحنه جهان واقعی گیر کرده و حالا خبری از نقشهای مختلف او نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.