آیندهای برای ترکیه نوین
اردشیر زارعیقنواتی
در روزهای باقیمانده به یکشنبه اول نوامبر موعد برگزاری انتخابات پارلمانی ترکیه، سرعت تحولات سیاسی- اجتماعی در این کشور آنچنان شتابان پیش میرود که نهتنها قوه تحلیلی کارشناسان عقب میماند که حتی صفوف انتخاباتی و سبدهای رأی شهروندان نیز در بین احزاب رقیب میتواند توهم ایجاد کند. هر چند شمای کلی و الگوی عینی سبد آرای انتخاباتی به واسطه قطبیشدن عرصه سیاسی- اجتماعی ترکیه تا حدودی یک موقعیت تثبیتشده را نسبت به انتخابات هفتم ژوئن نشان میدهد، اما در حاشیه تحرکات سیاسی- امنیتی دولت حاکم حزب «عدالت و توسعه» این دور از انتخابات میتواند امکان وضعیتهای پیشبینینشده را موجب شود. اهمیت این موضوع در این است که الگوی انتخاباتی ترکیه در این مقطع بیش از آنچه از نرم معمول «انتخابات آزاد» پیروی کند، متأثر از عوامل بهظاهر غیرانتخاباتی در فضای سیاسی این کشور است. بدون هیچ تردیدی نقش پیچیده و مبتنی بر کیش شخصیت «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، در این قمار انتخاباتی بیش از هر چیز بر پایه برهمزدن صحنه مألوف بازی و استفاده از سیاست ماجراجویی و بحرانآفرینی حول دوگانه امنیتیکردن فضای سیاسی داخلی و تنش خارجی استوار شده است. در همین چارچوب، اردوغان از کارت جدید پناهجویان و مشکلی که اروپاییها درباره این موج جدید پناهجویی هماکنون با آن روبهرو هستند نیز به بهترین نحو ممکن استفاده انتخاباتی کرده و سفر هفته گذشته «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان، به آنکارا دقیقا در همینراستا مورد استفاده قرار گرفته است. رقابتهای انتخاباتی در این روزهای پایانی دو شاهکلید اصلی خواهد داشت که اولی در دست اردوغان قرار دارد و دومی همچون انتخابات هفتم ژوئن در دست «صلاحالدین دمیرتاش»، رهبر مشترک حزب چپ کردی «دموکراتیک خلقها»، به عنوان اصلیترین رقیب وضعیت موجود قرار گرفته است. بههمیندلیل تمام نگاهها به بالانس و توازن قدرت بین این دو نیروی آلترناتیوی معطوف شده است و این دوقطبی منازعهجویانه، دو نیروی بینابین دیگر ازجمله «حزب جمهوریخواه خلق» و حزب ناسیونالیست «حرکت ملی» را حتی فراتر از قدرت رأی آنان حداقل در فاز رقابتهای انتخاباتی در حاشیه قرار میدهد. در چنین وضعیتی که شرایط ایدهآل تبلیغاتی و امنیتی برای حزب عدالت و توسعه تضمین شده است، هماکنون بیش از هر چیز رقمخوردن شرایط جدید بستگی تام به موقعیت حزب دموکراتیک خلقها در انتخابات اول نوامبر خواهد داشت. در این چارچوب انتخاباتی که آقای اردوغان ترسیم کرده سیبل حملات ترکیبی و پیچیده وی حزب دموکراتیک خلقها را نشانه رفته است. وی بعد از ناکامی برای کشاندن پای حزب دموکراتیک خلقها به تنشهای امنیتی برای امکان غیرقانونیکردن فعالیتهای این حزب هماکنون بیشترین تلاش خود را برای ریزش آرای جبهه چپ و کردها در انتخابات اول نوامبر انجام میدهد. امنیتیکردن فضای سیاسی کشور و گسترش درگیریهای نظامی در شهرهای کردنشین شرق و جنوب شرقی کشور و بهویژه شهر مهم و استراتژیک «دیاربکر» دقیقا قلب سبد رأی حزب دموکراتیک خلقها را هدف گرفته است. در یک انتخابات سالم و منصفانه با توجه به نتایج آخرین نظرسنجیها، نهتنها از میزان استقبال از حزب دموکراتیک خلقها و حتی حزب جمهوریخواه خلق، به عنوان گزینه دوم برای تشکیل دولت ائتلافی، کاسته نشده است که حتی آمارها و شرایط عینی فضای سیاسی ترکیه نشان میدهد این دو حزب میتوانند آرایی بهمراتب بیشتر از دور قبلی انتخابات کسب کنند. در چنین شرایطی چنانچه انتخابات در تمامی مناطق ترکیه بهویژه مناطق کردنشین بدون هیچ محدودیت و مزاحمتی برگزار شود، هیچ شانس پیروزی قاطعی برای حزب عدالت و توسعه وجود ندارد. اتهامات بیشمار «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر و اردوغان درباره نقش حزب دموکراتیک خلقها در حوادث تروریستی و همچنین تأکید تازه اردوغان درباره اینکه وی هرگز اجازه نخواهد داد منطقهای خودمختار در مناطق کردی سوریه در مجاورت مرزهای جنوبی ترکیه شکل گیرد، بهنوعی نشاندهنده وداع وی با کسب رأی در بین کردها و امیدواری نسبت به جلب رأی ناسیونالیستهای ترک بوده است. سرمایهگذاری بیش از حد حزب عدالت و توسعه روی پوپولیسم اجتماعی، ناسیونالیسم ترکی و تنش خارجی، هرچند میتواند بعضی از ناسیونالیستها را جذب کند، اما با توجه به وجود یک حزب ناسیونالیست افراطی مانند حرکت ملی بهنظر نمیرسد چندان بازدهی لازم را برای اردوغان داشته باشد. از طرف دیگر باجخواهی اردوغان از اتحادیه اروپایی که متأسفانه خانم مرکل در سفر خود به ترکیه برای دادن وعدههای مالی سه میلیارد یورویی برای کنترل پناهجویان، تسهیل صدور ویزا برای شهروندان ترکیه و وعده کمک برای پیوستن این کشور به اتحادیه اروپایی در آستانه انتخابات اول نوامبر به کمک اردوغان آمد، هر چند میتواند در رأی مردم ترکیه تأثیرگذار باشد، اما آن پتانسیل لازم برای تغییر ضروری برای پیروزی حزب عدالت و توسعه را نخواهد داشت. نباید این نکته ظریف را فراموش کرد که در کشورهای در حال گذار در وضعیتی که فضای سیاسی- اجتماعی بهشدت قطبی میشود، همواره جبهههای نبرد و رقابت از موقعیتی نسبتا تثبیتشده بهره میبرند که حتی ورود آرای مردد و خاموش به این عرصه نیر به دلیل ناخرسندی اکثریت آنان از وضعیت موجود میتواند به نفع نیروهای اپوزیسیون به صندوق ریخته شود. با تمام عوامل و دلایل مستندی که وجود دارد، فقط در یک صورت اردوغان میتواند با عبور از بحران کنونی بار دیگر قدرت بلامنازع خود را بر ترکیه حفظ کند و آن اینکه در بخشهایی از مناطق کردنشین بهویژه شهر مهم دیاربکر که پایگاه اصلی حزب دموکراتیک خلقها است، مانع از شراکت گسترده رأیدهندگان کرد در روز اول نوامبر شود. در فردای اول نوامبر هر نتیجهای که در انتخابات رقم بخورد، خارج از چارچوب بحران نخواهد بود و ترکیه در روزهای بعد از انتخابات همچنان در چنبره بحرانهای سیاسی- اجتماعی دستوپا خواهد زد و این ارمغان شومی بود که اردوغان برای قبضه قدرت بر این کشور تحمیل کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.