|

موی دماغت می‌شود

مهرداد احمدی‌شیخانی: در مطلب قبلی چسب و قیچی به این پرداختم که اگر کسی بخواهد در حوزه‌های مختلف به منابع آموزشی دست پیدا کند کافی است کمی جست‌وجو و تأمل کند تا منابع مختلفی را به‌دست آورد. فرقی هم نمی‌کند موضوع چه باشد؛ از موسیقی و طراحی و نقاشی و خوشنویسی گرفته تا شیمی و فیزیک و مکانیک، تا پزشکی و داروسازی و بهداشت، تا آشپزی و نجاری و هر موضوع دیگری و دراین‌بین اشاره کردم که با کمال تعجب برای گرافیک، تقریبا در حد مطلق، قفسه کتابخانه‌ها خالی از هر عنوان کتاب آموزشی است. بعد از انتشار آن یادداشت با دو نظر روبه‌رو شدم. اول کسانی که اعتقاد دارند کتاب‌های درسی و آموزشی در حوزه گرافیک وجود دارد و دوم کسانی که می‌پرسند چرا گرافیک کتاب درسی و آموزشی ندارد. اول آنکه به‌گمانم آنهایی که معتقدند کتاب درسی برای گرافیک وجود دارد و عناوینی نیز ذکر می‌کنند، در فهم معنای کتاب آموزشی اشتباه کرده‌اند. شاید مثالی که می‌زنم منظورم را معلوم کند. فرض کنید می‌خواهید غذایی بپزید که روش پختش را نمی‌دانید، یک راه آن است که از مامان‌جان یا عمه‌خانم شیوه پختش را بپرسید و روش دیگرش هم آنکه به کتاب آشپزی مراجعه کنید و با روش پخت آن، مرحله‌به‌مرحله آشنا شوید و با رعایت آنچه در «کتاب آموزش آشپزی» آمده، مثلا قورمه‌سبزی بپزید. کتاب درسی و آموزشی از نظر نویسنده این ستون یعنی همین. حال فرض کنید یک دانشجو یا محصل گرافیک بخواهد برای طراحی نشانه یا طراحی پوستر یا حتی طراحی یک کارت ویزیت، به یک منبع مدون رجوع کند. خب کدام کتاب برای آموزش طراحی پوستر در قفسه کتاب‌فروشی‌ها هست؟ برای طراحی نشانه، کدام کتاب؟ برای کارت ویزیت یا سربرگ چه کتابی؟ در یادداشت قبلی گفتم که حتی برای جراحی پیوند قلب کتاب درسی وجود دارد که با توضیح کامل و تصاویری از مراحل مختلف، به آموزش جراحی قلب پرداخته‌ است، یا برای نقاشی هم به ‌همین ‌ترتیب. حتی در موضوعی بسیار حساس مثل فیزیک هسته‌ای که این‌همه مناقشه بر سر آن بوده، کتاب درسی وجود دارد اما گرافیک کتاب درسی ندارد و اگر هم هست، آنهایی که این ادعای مرا رد می‌کنند هنوز که هنوز است حتی یک کتاب را در زمینه آموزش گرافیک نام نبرده‌اند. کتاب که سهل است، دریغ از یک جزوه! دوم اما جواب این پرسش که «چرا کسی کتاب درسی و آموزشی برای گرافیک نمی‌نویسد»؟ سابق‌براین بیشترین گمان من این بود که چون نوشتن کار دشواری است و طراحان گرافیک ترجیح می‌دهند با تصویر درگیر باشند تا با کلمه، از نوشتن متون آموزشی در این حوزه پرهیز می‌کنند. بعدها اما دوستانی موارد دیگری را هم متذکر شدند، مثلا محافظت از «فوت کوزه‌گری» یا زیادنکردن رقیب در این آشفته‌بازار کار و درآمد، که بالاخره اگر آنچه ما به این سختی و در طول زمان یاد گرفته‌ایم به سهل و سادگی آموزش دهیم، چه برای خودمان می‌ماند و آن‌طور که یکی می‌گفت «وقتی دانشگاه‌ها‌ گُرو‌گُر گرافیست بیرون می‌دهند، دیگر خودمان دست زیاد نکنیم». مورد دیگری را هم یکی از دوستان نامدار این حرفه، حدود دوسال پیش بیان کرد که «نوشتن منابع درسی کار خیلی خوبی است مشروط بر آنکه یک نهاد یا مرکزی متولی آن بشود و مثلا 200میلیون‌تومان پول برای نوشتن هر کتاب اختصاص بدهد»، و احتمالا با توجه به نرخ تورم، امروز مبلغ بالاتری را پیشنهاد می‌کند. اما یکی از استادان مطرح گرافیک، در گفت‌وگویی که مدت‌ها پیش داشتیم، بر نکته‌ای دیگر تأکید می‌کرد. آن استاد بزرگوار بر این عقیده بود که «هرکس در مدت عمر حرفه‌ای خود در این رشته، به جایگاه و شأنی دست پیدا کرده که آسان به دست نیامده، حال فرض کن در یکی از موضوعات کتابی درسی بنویسد؛ در آن صورت با این عیب‌جویی‌ای که در هرکدام از ما هست، بیشتر از آنکه دانسته‌هایش به چشم بیاید، انگشت بر ندانسته‌هایش می‌گذاریم» و خب آدم که حرمت و آبرویش را از سر راه نیاورده تا به دست خود به باد بدهد. این نظر در ذهن من ماند و گاهی به آن استناد هم می‌کردم و با آنکه به‌گمانم نکته‌ای کلیدی برای ننوشتن بود، اما نمونه‌ای برای آن نداشتم.

تا آنکه چندروز پیش، یکی از دانشجویان سابقم که الان معلم گرافیک در دانشگاه است، تماس گرفت و گفت کتابی برای آموزش طراحی پوستر نوشته و خواستار نظر من در مورد کتابش شد. در حین صحبت اشاره کرد که کتاب را به فلان استاد هم نشان داده و نظر او را هم جویا شده که آن استاد عزیز در جواب گفته: «چرا می‌خواهی برای خودت دردسر درست کنی؟ کتاب را که منتشر کنی، موی دماغت می‌شود، آدم عاقل که برای خودش دردسر درست نمی‌کند»، می‌کند؟!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.