ملزومات نابغهشدن
مرضیه رسولی
مجلهای فرانسوی عکسهایی از میشل فوکو چاپ کرده بود که در همهشان لباس یقهاسکی تنش بود و کاملا هم در آنها راحت بهنظر میرسید، هم لباس رسمیاش بود و هم لباس راحتیاش. عکسها کارکرد تبلیغاتی داشتند و تولیدکننده با استفاده از میشل فوکو و احتمالا علاقهاش به لباس یقهاسکی برای لباسهای خودش تبلیغ کرده بود؛ لباسهایی که زیر 20 یورو قیمت داشتند. این تبلیغها کار میکند؟ یعنی کسی هست که با دیدن میشل فوکو و لباسش برود همان را بخرد و فکر کند میشل فوکو شده؟ یا به او نزدیک شده؟ یا اندیشه میشل فوکو به تن و بدنش چسبیده و از آنجا راهی مغزش شده؟ تبلیغ کار میکند. اعتراض به استفاده ابزاری از عکس میشل فوکو هم بهنفعش تمام میشود و باعث بیشتر دیدهشدن تبلیغش میشود و راهش را به جاهایی باز میکند که تا حالا راهی بهشان نداشته. صاحب برند هم به صورت سربسته به ما میفهماند که بله، میشل فوکو را میشناسد و گرچه کارش تولید لباس است ولی با دانش و فلسفه بیگانه نیست و توانسته بین تجارت خود و علایق فلسفیاش پیوند برقرار کند و اصلا همین میشل فوکو بود که باعث شد به تولید و فروش لباس یقهاسکی علاقهمند شود و بتواند باری از روی دوش فلسفه بردارد. کسانی که میشل فوکو را میشناسند حالا بهواسطه این عکسها دقت بیشتری در طرز لباسپوشیدن او میکنند و لباس یقهاسکی برایشان قابلاحترامتر از پیش میشود. شاید هم بین این لباس و نبوغ فوکو رابطهای برقرار کردند؛ رابطهای که دانشمندان بعدها صورت رسمیتری به آن بدهند و دور نیست آن روزی که خبر بیاید پوشیدن لباس یقهاسکی برای سلولهای خاکستری مغز مفید است و آن را تقویت میکند.
رسانهها مدام درباره عادتهای نویسندهها و هنرمندان مطلب و جدول و اینفوگرافی منتشر میکنند چون این مطالب طرفداران زیادی دارند و طرفداران مدام در حال همذاتپنداری خود با نوابغند. در این مطالب وقت بیداری، کار و غذاخوردن و خواب نوابغ به تفکیک اعلام شده، مثلا لئوناردو داوینچی هر چهارساعت یکبار یک چرت 20دقیقهای میزد، ویکتور هوگو فقط چهارساعت و بنجامین فرانکلین فقط دوساعت در شبانهروز میخوابیدند، چارلز دیکنز عادت داشت رو به شمال بخوابد و ناباکوف همهچیزش به کارمندها میمانست، از 12 شب تا هشت صبح میخوابید، بلند میشد صبحانهاش را میخورد و کارش را شروع میکرد و ساعت 12، سراغ ناهار میرفت و بعدازظهر نوشتن را از سر میگرفت و دیگر عصر بهبعد کار نمیکرد. ما این عادتها را میخوانیم و با هم مقایسه میکنیم و وقتی میبینیم مثل داوینچی هر چهارساعت یکبار خواب به سراغمان میآید و درست همان ساعتی که او غذا میخورد گرسنهمان میشود، افسوس میخوریم که تمام عادتهای یک نابغه را داریم اما مثل او محیط مستعدی نداشتهایم که نبوغمان خودی نشان دهد و از مرزها بگذرد و جهانی شود. رسانهها نبوغ را در قالب عادتهای روزانه فرمولبندی میکنند، به صورت جدول درمیآورند و جلو ما میگذارند تا مصرف کنیم. دیگر نه آثار بهجامانده از نوابغ، که خود نابغهها هم برایمان تبدیل به کالایی قابلمصرف شدهاند، ممکن است یک صفحه از همینگوی نخوانده باشیم اما بدانیم که کی از خواب بیدار میشده، برای صبحانه چه میخورده، آیا ظرفها را خودش میشسته و برای شستن ظرفها دستکش به دست میکرده یا نه. تمام ابزارهای نابغهشدن به صورت ریز و جزئی در دست ماست. میتوانیم ازشان تقلید کنیم و وقتی توی آینه نگاه میکنیم بهجای خود، میشل فوکو را ببینیم که میگوید خوب شد آن لباس یقهگرد را از تنت درآوردی، با آن لباس هیچوقت نمیتوانستی تبدیل به من شوی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.