لیبی به کجا میرود؟
با وجود گذشت چهار سال از سقوط نظام سابق لیبی، همچنان مردم این کشور از تشکیل دولتی یکپارچه یا توافق بر سر یک میثاق مشترک، که بتوان بر مبنای آن دولتی جدید تشکیل داد، عاجز ماندهاند. شکاف بین گروهها و نهادها به جایی رسیده که ما درحالحاضر در این کشور دو دولت و پارلمان جداگانه داریم که یکی در «طبرق» و دیگری در «طرابلس»، پایتخت این کشور، است. دراینمیان تشکلهای تروریستیای نیز هستند که در نقاط مختلف، عامل فسادند و وحشتآفرینی میکنند. در رأس این گروهها، «داعش» قرار دارد که شهر «سرت» را تصرف کرده و برای حل هر معادلهای، غیرقابل اعتماد است. در ماه ژوئن گذشته، دو گروه از متخصصان لیبیایی در شهر «صخیرات» در غرب این کشور گردهم آمدند تا تحت نظر نهادهای بینالمللی، راهحلی برای بحران پیچیده آن پیدا کنند. هدف آنها تشکیل دولت وفاق ملی بود. فضای این مذاکرات کاملا مثبت ارزیابی میشد و دو گروه برای تشکیل دولتی واحد توافق کرده و تصمیم گرفتند پارلمانها را در هم ادغام کرده و یک شورای دولتی تشکیل دهند که مرکب از 90 عضو باشد. آنها همچنین بر محدودکردن اختیارات نظامیان و منحصرکردن روابط خارجی در ید قدرت دولت واحد ملی تأکید کردند. از سوی دیگر، مقرر شد با تروریسم برخورد شده و بهویژه با گروههایی که شورای امنیت سازمانملل آنها را بهعنوان گروههای تروریستی میشناسد، طبق قانون و با روشی مسالمتآمیز برخورد شود. این تلاشها داشت به یک توافق نهایی منجر میشد که پارلمان طبرق متن اولیه توافق را رد کرد و گفت باید در آن اصلاحاتی بهوجود آید که طبعا پارلمان موازی نمیپذیرفت و درنهایت اعلام کرد حاضر به ادامه گفتوگوها در مراکش نیست. کنارگذاشتن این توافق یا خارجشدن از گفتوگوها به این بهانه که توافق یادشده نزاعها بر سر دولت را پایان نمیدهد، هیچ معنایی نداشت. شاید مشکل اصلی پارلمان موجود در طرابلس این باشد که بیشتر تحتتأثیر گروههای افراطگرا و در رأس آنها تشکیلات «فجر لیبی» است. با به بنبسترسیدن مذاکرات و ختم گفتوگوهای دوجانبه، این سؤال پیش میآید: آیا امیدی به نجات لیبی از این وضعیت آشفته و حالت تجزیه وجود دارد؟ بدون تردید مسئله لیبی نمیتواند راهکاری مسالمتآمیز داشته باشد یا از طریق گفتوگو نمیتوان به منازعات کنونی در این کشور پایان داد. هیچکدام از طرفهای درگیر در این کشور، قدرت ایجاد صلح را ندارند، حتی اگر دو گروه اصلی بر یک فرمول مشترک برای پایاندادن به این منازعات و جلوگیری از ریختهشدن خونهای بیشتر توافق کنند، در این تردیدی وجود ندارد گروههایی که از آشفتگی اوضاع در لیبی سود میبرند، هرگز آن را نخواهند پذیرفت و حاضر به حفظ ثبات در این کشور نیستند. جوهر بحران در لیبی همین است. چگونه میتوان بر داعش یا تشکلهایی غلبه کرد که قدرتشان بیش از قدرت ارتش لیبی به فرماندهی «ژنرال حفتر» است؟ کشوری را که جنگ ویران کرده باشد و در جایجای آن شبهنظامیان پراکنده باشند، نمیتوان با گفتوگوهای سیاسی بازسازی کرد. این مذاکرات حتی اگر به نتایجی منجر شود، هستند گروههایی که آن را نپذیرفته و بخواهند راه خودشان را بروند. درنتیجه این نزاع برای سالهای بعد نیز استمرار خواهد داشت؛ بدون اینکه راهحلی سیاسی برای آن پیدا شود. در تمام جنگهای جهان، یک طرف پیروز است که سرانجام میآید و اراده خودش را بر دیگران تحمیل کرده و دولت مطلوب خودش را مستقر میکند. دراینمیان اگر جامعه بینالمللی خواستار حل بحران لیبی باشد، باید از ارتش این کشور بهعنوان یک نهاد رسمی مسئول تأمین امنیت کشور حمایت کند. اگر کشورهای عربی خواستار ثبات لیبی بوده یا دوستدار این کشور باشند، باید به ارتش یاری دهند تا بتواند گروههای تروریستی را قلعوقمع کند. پس از آن است که میتوان امید بست دولتی تشکیل شود و نهادهای رسمی کارشان را در شرایطی متفاوت شروع کنند. بهاینترتیب باید گفت نخستین سنگبنای نجات لیبی از این آشفتگی، تقویت ارتش ملی این کشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.