درونکاوی حوادث و خشونتهای خیابانی
کامل حسینی : بیتردید ما در دنیایی مملو از خشونت زندگی میکنیم. اما در این میان خشونتی را مورد توجه قرار میدهیم که شاید هر روزه شاهد آن هستیم؛ همان درگیریها و خشونتهایی که در خیابانها بروز میکند. مهمترین موضوع در این میان فهم علت درگیری است تا بتوان تعداد درگیریها را به حداقل رساند. دلایل بروز خشونتهای خیابانی و اجتماعی از نظر کارشناسان متعدد است از جمله: مشکلات اقتصادی، مشکلات روانی، اختلافات و عدم درک متقابل در خانوادهها، اعتیاد، ضعف در اخلاق مدارا و گفتوگو و... که در کنار عوامل دیگر به نوبه خود موجب پایینآمدن آستانه تحمل افراد شده است. در بزنگاهی که افراد در موقعیتی قرار میگیرند که توان صبر و شکیبایی را از دست میدهند چگونه میتوان رفتار کرد که به مثابه یک ترمز قوی عمل کند و جلوی احساس عصبانیت را بگیرد و بهجای زدوخورد راهحل گفتوگو یا آرامش را درپیش گیرند؟ البته به علت گستردگی روح بشری و ناشناسبودن ماهیت و خصلتهای روح و نفس و ذهن بشری پاسخ به این پرسش کار آسانی نیست. در جمهوری افلاطون به موضوعی اشاره شده است که تاحدودی مربوط به این مسئله میشود. در این کتاب از زبان یکی از شخصیتها اشاره میشود به خصلتی عجیب در روح و روان انسان و آن، هم این است که انسانها تا وقتی مدارا و گذشت دارند که ضعیف هستند، اما به محض احساس قدرت در برابر دیگری اخلاق گذشت و مدارا محو میشود و جایش را به زورگویی و تلاش برای سرکوب طرف مقابل میدهد. البته این مسئله شاید برای خیلی از ما انسانها آشنا باشد اما کمتر برای ازبینبردن اخلاق «قدرتطلبی یا سرکوبی دیگری» یا به حداقلرساندن آن تلاش کردهایم و از همینجاست که معضلات و خشونتهای دنیای امروز آغاز میشود. به نظر میرسد امروزه متأسفانه در برخوردهای خیابانی تنها زمانی مجبور به گذشت و انتخاب راهحل گفتوگو میشویم که احساس ضعف و ناتوانی داریم و اگر اندکی احساس شجاعت و قدرت را در خود ببینیم بدون صبر و تحمل و در کمال خشونت و برتریطلبی گام برمیداریم و این شاید یکی از علتهایی است که طرفین درگیر را متأسفانه دچار نوعی پوچی در اخلاق صبورانه کرده است. تو گویی کسی که در اختلافات خیابانی دستبهچوب و چماق میبرد و سعی در خردکردن و شکستدادن طرف مقابلش دارد با این ایده خود را قانع کرده است که اگر طرف زورش از من بیشتر بود او هم گذشت نداشت، پس چرا من گذشت داشته باشم؟ درگیریها و خشونتهای خیابانی که گاهی مادر حوادثی مانند قتل میشوند از عوامل مختلف تأثیر میپذیرند اما شاید نهادینهشدن یک اخلاق در کاهش درگیریها بسیار کارساز باشد و آنهم پیدایش گونهای از اخلاق است که در آن شرایط روحی«حقارت و خسارت مغلوبشدن» را درک کنیم. زمانی که ما در مقام قدرت برتر هستیم و از دیگری ترسی نداریم رعایت اخلاق، مردانگی واقعی است و بهجای اینکه دیگری را مغلوب کنیم، سعی در قانعکردن دیگری داريم و همچنین راه مدارا با ناراحتیها میتواند همان اخلاق را در دیگری بهوجود آورد که ما از آن بهرهمندیم. وقتی سخن از درگیریهای خیابانی میشود سخن از انتخاب راهحل مسالمتآمیز میشود، اما باید دانست پیدایش و گسترش این فرهنگ مسالمتآمیز از روحیهای زاده میشود که شکست و خردشدن و سرکوب فیزیکی را درک کنیم. اصولا میگویند ترویج روحیه مدارا و گفتوگو سبب پایینآمدن خشونت و درگیری خیابانی میشود، اما یادمان باشد همین اخلاق نیکوی سازش و گفتوگو خودش از کجا میآید؟ سرچشمه این اخلاق کریمه خود نیز شاید از همان اخلاق و طرز بینش «خود را بهجای دیگران گذاشتن حتی در صورتی که قدرتی غالب را در خود احساس کنند»، پیدا میشود. بنابراین اخلاق مدارا و گفتوگوکردن از همین توانایی ذهنی (هوش هیجانی) و خصلت انسانی ما تأثیر میگیرد؛ یعنی درک شرایط روحی و روانی و تحقیرشدن احتمالی افرادی که از ما ضعیفترند، درحالیکه ما قویتر و تواناتر از دیگرانیم؛ اخلاقی که در عرصه اخلاق میتوان به آن بالید و در آن غوطهور شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.