سلامت دهان و دندان، لازمه سلامت عمومی بدن
باوری که نیاز به فرهنگسازی دارد
عباس سیدشاکری. متخصص پریودنتولوژی
1 تا حدود 30 سال پیش، وقتی کسی دنداندرد میگرفت، میپذیرفت باید دندانش را بکشد و به همینراحتی دندان خود را از دست میداد. اما خوشبختانه در سالهای اخیر، مردم به اهمیت سلامت دندان در سلامت عمومی بدن پی بردهاند. درواقع متوجه نقش و اهمیت دندان در زمینههای مختلف ازجمله در عملکرد جویدن غذا شدهاند. بهعبارتی این واقعیت که در صورت اختلال در سلامت دهان، مشکلات گوارشی ناشی از بیدندانی بروز خواهد کرد، در ذهن مردم نقش بسته است و البته در کنار این مورد، بر نقش زیبایی دندان در چهره و تکلم نیز واقف شدند. بنابراین میتوان گفت نگاه نسل جدید به اهمیت دندان، متفاوت از نسلهای قبلی است؛ نسلی که به دلیل اهمیتندادن به دندان، برای حفظ و نگهداری آن تلاش هم نمیکردند و با بروز کوچکترین مشکل، دندان خود را از دست میدادند. یکی از دلایل این تغییر نگاه در نسل حاضر، تغییر سبک زندگی است. اما هنوز هم زماني به اهمیت دندانها توجه ميكنند که دندان فرد دچار پوسیدگی شده و فرد میان دو گزینه نگهداشتن دندان به کمک شیوههای درمانی مختلف یا از دستدادن دندان، حفظ آن را ترجیح میدهد. البته افرادی هم هستند که به دلیل هزینههای دندانپزشکی، با وجود میل و درک حفظ دندان، ناگزیر به از دستدادن دندان خود میشوند. نقطه ضعف دوم این است که برخي افراد با توجیه بالابودن هزینههای دندانپزشکی، از مراجعات منظم به دندانپزشک شانه خالی میکنند در حالی که در بخشهای دیگری از زندگی که چندان هم ضروری نیست، بهراحتی هزینه میکنند. درحقیقت در این افراد متأسفانه هنوز باور حفظ و سلامت دندانها شکل نگرفته است که این موضوع نیز در حوزه سبک زندگی و عادات فرهنگی و اجتماعی جوامع قرار میگیرد و نیاز به فرهنگسازی در این زمینه احساس میشود. درواقع نظام بهداشتی-درمانی دولتی و نهادهای مدنی باید این باور را در مردم ایجاد کنند که سلامت دهان و دندان چشمه و گلوگاه سلامت عمومی بدن است. درواقع تا زمانی که دهان فرد سالم نباشد، عملا سلامت عمومی وی حاصل نمیشود و عوارضی از قبیل مشکلات گوارشی را به همراه دارد تا جایی که سلامت روانی فرد نیز تحتالشعاع بیدندانی قرار میگیرد. 2 مسئله بعدی این است نظام سلامت کشور به اندازهای که به درمان اهمیت داده، به سیستم بهداشت و پیشگیری اهميت نداده است. به دلیل این طرز تفکر، بيشتر بودجه و توان نظام آموزشی و درمانی ما صرف تربیت دندانپزشک و درمانگر شده و كمتر صرف تربیت مروجان و بهداشتکاران دهان و دندان شده است. بههمیندلیل اکثر دانشآموزان ما دارای دندانهای پوسیده هستند. این در حالی است که کشورهای پیشرفته، با سرمایهگذاری در زمینه پیشگیری و کنترل پوسیدگی دندان، بسیار موفق عمل کردند، يعني با آموزشهای لازم از بروز پوسیدگی دندان در جامعه جلوگیری کرده و در صورت ایجاد پوسیدگی، با صرف کمترین هزینه و اتلاف وقت، نسبت به درمان دندان اقدام کردهاند. در مقایسه با فعالیتهای انجامشده در کشورهای مترقی، در کشور ما هزینههای پرداختی و برنامههای پیشگیری بسیار محدود و غیرمستمر و ناکافی بوده و مردم برای حل مشکلات دهان و دندان، نيازمند درمانهای پیچیده هستند که این امر علاوه بر آنکه سبب از دسترفتن فرصتهای طلایی پیشگیری و درمان بهنگام میشود، هزینههای گزافی را بر اقتصاد خانواده و جامعه تحمیل میکند. یکی از علل موفقیت کشورهای حوزه اسکاندیناوی برای کنترل پوسیدگی دندان، گروهبندی خانوادهها و کنترل و سرپرستی آنان توسط بهداشتکاران دهان و دندان است، به شکلی که کنترل وضعیت دهان و دندان هر گروه توسط بهداشتکار مربوطه، سبب حل مسائل دهان و دندان آن گروه شده است. این شیوه باعث کاهش پوسیدگی دندانها و افزایش شاخصهای سلامت دهان و دندان افراد جامعه شده است. این در حالی است که ما تاکنون به این روش در کشور عمل نکردهایم، اما در صورت استفاده از این الگو، ظرف مدتزمانی کمتر از پنجسال، شاهد آثار مثبت آن در نظام سلامت کشور خواهیم بود. 3 از دیگر مشکلات سیستم درمانی ما در حوزه پزشکی، موضوع بیمههاست. بیمهها در اکثر کشورها خصوصی هستند ولی در کشور ما بخش زیادی از مردم تحت پوشش بیمه دولتی هستند. در نظامهای خصوصی، بیمهگر معمولا مبلغی را به عنوان حق بیمه دندانپزشکی دریافت میکند و سپس فرد زیر پوشش بیمه، رصد میشود تا مشخص شود آیا مراقبتهای دندانپزشکی خود را بهنحو صحیحی انجام میدهد؟ آیا مراجعات منظم و سر وقت به دندانپزشک دارد؟ آیا شرایط بهداشتی و سلامتی دهان و دندان در دورهای مشخص بهبود یافته است؟ و در صورتی که اینگونه نباشد در موقع تمدید بیمه، قطعا بیمهگر مبلغ بسیار بیشتری را از وی در مقایسه با فردی که تمام قوانین فوق را رعایت کرده، دریافت میکند. حتی ممکن است سیستم بیمه برای این فرد که با رعایتنکردن جنبههای پیشگیرانه، موجب پیچیدهتر و هزینهبرشدن درمان شده و برای بیمهگر بار مالی اضافه ایجاد کرده است، پوشش خدمات بیمهای کمتری ارائه کند و از طرف مقابل برای افرادی که همکاری کردهاند، شرایط تمدید بیمه سهلتر است. اما شاهدیم وزارت بهداشت با افتخار یکباره 14 خدمت دندانپزشکی را بدون فراهمشدن بسترهای فرهنگی لازم، مشمول بیمه میکند. بهعبارتی بدون آنکه افراد زیر پوشش بیمه، رصد شوند و در صورت مراجعه دیرهنگام یا بهنگام به دندانپزشک برای آنان سیستمهای تنبیهی و تشویقی لحاظ شود، فقط فهرست خدمات بیمه مفصلتر میشود. در چنین شرایطی، بسیاری از افراد با این توجیه که هزینهها توسط شرکتهای بیمهگر پرداخت میشود، تا مراحل حاد مشکلات دهان و دندان از مراجعه به مراکز درمانی خودداری میکنند که این امر سلامت افراد را به خطر انداخته و کارایی فردی را کاهش و دفعات و زمان مرخصی درمان را افزایش داده و بار مالی زیادی را بر دولت و نظام درمانی کشور تحمیل میکند. درحالیکه اگر بخشی از مبالغ پرداختی بیمهگر برای درمان، منحصرا برای پیشگیری و فرهنگسازی هزینه شود، شاهد کاهش آمار مشکلات دندانی و دیگر بیماریهای دهان و دندان خواهیم بود و بهتدریج از هزینههای بیمه دندانپزشکی بهشدت کاسته خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.