رئیس انجمن پریودنتولوژی ایران در گفتوگو با «شرق» تأکید کرد:
درمان، کمککننده ارتقای سلامت نیست
بنفشه پورناجی
امروزه رشته پریودنتولوژی که مربوط به بیماریهای لثه و بافتهای نگهدارنده دندانهاست، یکی از اساسیترین رشتههای تخصصی دندانپزشکی به شمار میرود که پیشگیری از بیماریهای دهان و دندان را اساس کار خود قرار داده است؛ مقولهای که اگر در فرهنگ سلامت جامعه نهادینه شود، نیاز به درمانهای جایگزین، ازجمله ایمپلنت را تا حد زیادی مرتفع میکند، اما تا رسیدن به این نقطه، ایمپلنتهای دندانی ابزارهایی حیاتی و کارآمد برای بازگرداندن کیفیت زندگی به افراد جامعه و بازتوانی فک و صورت آنان است. برپایی «پانزدهمین کنگره بینالمللی انجمن پریودنتولوژی ایران» که 15 تا 17 مهر امسال در هتل المپیک تهران برگزار شد، فرصتی را پدید آورد تا با دکتر «بهزاد هوشمند»، رئیس انجمن پریودنتولوژی ایران و رئیس این کنگره، گفتوگویی داشته باشیم که در ادامه میآید.
در ابتدا بفرمایید رسالت انجمن پریودنتولوژی به عنوان یک انجمن علمی چیست؟ رسالت این انجمن به نوعی به بحث سلامت دهان و دندان و سلامت نسوج نگهدارنده دندانها و نسوج نگهدارنده جایگزین دندانها که همان ایمپلنتها هستند، مربوط میشود که کنگرهها و سمپوزیومهای علمی بسیاری، از جمله پانزدهمین کنگره بینالمللی انجمن پریودنتولوژی ایران در همینباره برگزار شده است. از سوی دیگر و با توجه به وضعیت نامطلوبی که از نظر شاخصهای سلامت دهان و دندان، بهویژه شاخصهای بافتهای لثه و نسوج نگهدارنده دندان داریم، موظف هستیم روی نگرش مردم کار کنیم. درواقع یکی از اهداف این کنگره، واقفکردن دندانپزشکان به این امر است که ما باید به عنوان خدمتگزاران مردم در حوزه سلامت دهان و دندان در بحث آموزش فرهنگ سلامت نیز وقت بگذاریم و کار کنیم. همچنین با توجه به سخنان وزیر محترم بهداشت و درمان در اسفند سال گذشته که سلامت دهان و دندان ایرانیان را گام چهارم برنامه تحول سلامت اعلام کرد (که این امر خوشبختانه مدنظر شورایعالی سلامت دهان و دندان و نیز تمام سیاستگذاران حوزه سلامت قرار گرفت) در همین مسیر و به عنوان وظیفهای که در انجمن علمی-تخصصی پریودنتولوژی احساس میکردیم، در کنگره پانزدهم این انجمن تلاش شد در کنار مباحث علمی و توجه ویژه به بعد بینالملل کنگره، به گام چهارم برنامه توسعه سلامت نیز توجه شود. به وضعیت نامطلوب شاخصهای سلامت دهان و دندان، بهویژه شاخصهای بافتهای لثه و نگهدارنده دندان اشاره داشتید. بفرمایید منظور از این بافتها چیست و آیا آماری از وضعیت این شاخصها در کشور موجود است؟ منظور از بافتهای لثه و نگهدارنده دندان، استخوان، سطح ریشه دندان و الیافی است که سطح ریشه دندان را به استخوان فک وصل میکند. بافت نرم نیز همان بافت لثه روی استخوان است که همگی با هم به عنوان نسوج نگهدارنده دندانها ارتباط دارند و برای حفظ دندانها باید از سلامت کامل برخوردار باشد. آخرین آمارهای ارزیابی و بررسی سلامت دهان و دندان در کشور نشان میدهد ما از نظر شاخصهای سلامت دهان و دندان وضعیت مطلوبی نداریم. شاخص پوسیدگی دندان کودکان زیر 12سال 2.09 است که با افزایش سن این آمار بدتر هم میشود. وقتی ایرانیان به 35سالگی میرسند، بیش از 10 دندان خراب دارند که این امر باعث میشود عملکرد جویدنشان با اختلال روبهرو شود. هرچند درحالحاضر، تأکید همه مسئولان روی این شاخص است و در حقیقت این شاخص سنگ بنای سلامت دهان و دندان تلقی میشود و باید به آن توجه شود، اما از آن مهمتر، سلامت نسوج نگهدارنده دندان یا جلوگیری از عفونتهای لثهای است. هماینک عفونتهای لثهای در کشور آمار بالایی دارند. آمارها نشان میدهد عفونتهای لثهای بعد از سرماخوردگی، شایعترین بیماری است. متأسفانه با توجه به این شیوع بالا و نیز شیوع بالای بیماریهای لثه؛ از التهاب ساده گرفته تا بیماریهای نسوج نگهدارنده دندان که منجر به تخریب استخوان میشود، در کشور با آمار نگرانکننده بیماریهای پریودنتال روبهرو هستیم. در خوشبینانهترین حالت بین 60 تا 80 درصد افراد جامعه از بیماریهای لثه رنج میبرند. مهمترین عوارض بیماریهای لثه چیست؟ بیماریهای لثه که ناشی از عفونتهای دهان و دندان است، عوارض بسیار زیادی دارد که سادهترین آن بوی بد دهان است و در ادامه مشکلات خاص اجتماعی را برای فرد به همراه دارد. از آنجا که عفونتهای لثه در بدن انسان مانند یک زخم باز عمل میکنند، بنابراین ارتباط بین میکروارگانیسمها و باکتریهایی را که در داخل دهان (مانند ویروسها، قارچها و...) وجود دارند با داخل بدن برقرار میکنند. به عبارتی فردی که بیماری لثه دارد، سطحی معادل یک کف دست را در ارتباط با خون قرار میدهد؛ زیرا در محیط داخلی دهان که محیطی کاملا آلوده است، بیش از 600 گونه میکروارگانیسم وجود دارد. هر یک میلیمتر بزاق، حاوی بیش از 10 به توان 13 نوع میکروارگانیسم است؛ بنابراین بیماری لثه و بیماری نسوج نگهدارنده دندان، امروزه در تمام علوم پزشکی عاملی خطرناک برای سلامت عمومی و سلامت سیستمیک بیمار محسوب میشود و بالطبع این مسئله روی سلامت عمومی بیمار هم تأثیر خواهد گذاشت. همانطور که اشاره کردید درحالحاضر وضعیت سلامت دهان و دندان در کشور ما نهتنها مطلوب نیست که نگرانکننده نیز است. مهمترین دلایل ابتلا به بیماریهای پریودنتال در کشور را چه میدانید؟ مهمترین عامل در بالابودن شاخص بیماریهای لثه و سایر بیماریهای نسوج نگهدارنده دندان، مربوط به پایینبودن فرهنگ بهداشت عمومی مردم در وهله اول و دوم سبک زندگی نادرست است. استرسهای روانی، عادات بهداشتی غلط، تغذیه، سبک تغذیهای نامناسب و نبود امنیت غذایی و نیز مصرف سیگار و الکل از عمده دلایل ابتلا به بیماریهای پریودنتال به شمار میرود؛ برای مثال مادری که باردار است و خود مبتلا به بیماری لثه است، نهتنها سلامت دهان و دندان خودش در معرض تهدید است که امروزه ثابت شده، بیماری لثه مادر، روی سلامت دهان و دندان جنین نیز اثر میگذارد؛ از انتقال میکروارگانیسمها به جنین گرفته تا تولد نوزاد نارس و نوزاد با وزن کم. همچنین عادتها و رفتارهای غلط بهداشتی در جامعه، مانند مصرف سیگار به عنوان یک عامل خطرناک، سهم عمدهای در ابتلا به بیماریهای دهان و دندان دارد؛ چه افرادی که مستقیما خود سیگار میکشند، چه آنهایی که در معرض دود سیگار افراد سیگاری قرار میگیرند. زیان دود سیگار برای این افراد اگر نه بیشتر از فرد سیگاری که کمتر نخواهد بود. به غیر از سبک ناسالم زندگی، تصمیمگیران عرصه سلامت نیز نهتنها روی این مسئله اعمال نظر و مدیریت نکردهاند که با بیتوجهی به این امر موجب افزایش آمار مبتلایان به بیماریهای پریودنتال شدهاند تا جایی که در سالهای اخیر با وجود افزایش دوبرابری تعداد دندانپزشکان در کشور، شاخصهای سلامت دهان و دندان نهتنها بهبودی پیدا نکردهاند که رو به بدترشدن نیز گذاشتهاند. چه راهکاری را برای حل این معضل در جامعه پیشنهاد میکنید؟ مسئله سلامت به مفهوم عام آن، موضوعی بینبخشي است که همه مسئولان موظفاند برای سلامت مردم در این حوزه فعالیت کنند؛ چراکه شعار توسعه پایدار، «انسان سالم، توسعه پایدار» است. برای تحقق این امر باید از دوران مهدکودک روش عالمانهای را برای مدیریتکردن سلامت دهان و دندان اعمال کرد. کشورهای اسکاندیناوی که شاخص سلامت دهان و دندان در آنها بسیار بالاست، توانستهاند شاخصهای پوسیدگی دندان را به صفر برسانند؛ تا جایی که دانشکدههای دندانپزشکیشان دیگر نیازی به تربیت دندانپزشک ندارند. (نهتنها تعداد دندانپزشکان در این کشورها افزایش پیدا نمیکند، بلکه تعدادی از دانشکدههایشان را هم تعطیل کردهاند). درواقع هرچند سلامت وظیفه حکومتهاست و باید جزء اولویتهای اولیه سیاستگذاران قرار گیرد، اما اینکه ما تنها از نظام سلامت کشور به عنوان تنها متولی سلامت مردم متوقع باشیم، امری کاملا اشتباه است. دیگر کشورهای توسعهیافته نیز تا حدودی وضعیت سلامت دهان و دندان را مدیریت کردهاند و آمار آنان در این زمینه پذیرفتنی است، اما در کشورهای در حال توسعه و کشورهای توسعهنیافته، این آمار نگرانکننده است که این امر ناشی از مدیریت و کنترلنکردن بیماریهای دهان و دندان و ارتقای کیفیت شاخصهای این بخش است که حاصل آن تحمیل مخارج بسیار سنگین به نظام سلامت این کشورهاست. نظر شما درباره گام چهارم نظام سلامت که همان سلامت دهان و دندان است و هماینک از سوی وزارت بهداشت در حال پیگیری و اجراست، چیست؟ با وجود سودمندبودن این اقدام، نکته حائز اهمیت این است که در برنامه تحول نظام سلامت، ما مسیر را اشتباه طی میکنیم. به عبارتی، اگرچه باید درمان را برای مردم انجام دهیم، ولی درمان، کمککننده ارتقای سلامت نیست. نگاه کنونی ما به بحث سلامت دهان و دندان جایگزین دیدگاه پیشگیری و بهداشتی شده که نگاهی غلط است. برای مثال شاخص DMF که به معنای دندانهای پوسیده، پرکرده و دندانهای ازدسترفته است، در کشور ما وضعیت نامناسبی دارد. براساس این شاخص، درصورتیکه دندان پوسیده فردی پر شود، این اقدام تغییری در این شاخص ایجاد نمیکند؛ چون احتمال اینکه این دندان بعدها به عصب برسد و پس از آن عصبکشی ناموفق داشته باشد و درنهایت باعث ازدسترفتن دندان بشود، وجود دارد. کشورهای موفق مانند کشورهای اسکاندیناوی با ارتقای سطح بهداشت فردی و خانوادگی از یک سو و از سوی دیگر افزایش هزینههای درمانی، شاخصهای سلامت را افزایش دادهاند، اما در کشور ما هنوز درمان ارزان است. در واقع هزینههای دندانپزشکی را اصلا نمیتوان با کشورهای در حال توسعه یا توسعهیافته مقایسه کرد. هیچ کشوری خدمات دندانپزشکی را به طور کامل تحت پوشش قرار نمیدهد، بلکه بستههای خدمتی دندانپزشکی را تعریف کرده و زیر پوشش بیمه قرار میدهند و در مقابل روی تغییر رفتار بهداشتی مردم کار میکنند؛ برای مثال به جای ارائه خدمات درمانی در مدارس از طریق بردن دندانپزشک و یونیت (صندلی دندانپزشکی) برای معاینه دندان کودکان که آن هم به جای خود اقدامی ضروری، اما درصد اثربخشی آن بسیار پایین است، میتوان خدمات پیشگیری را ارائه داد. آمارها نشان میدهد در بخش سلامت دهان و دندان، بار بیماریها تنها 25 درصد مربوط به خدمات دهان و دندان است و 75 درصد مشکلات و بیماریهای دهان و دندان به شاخصهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی برمیگردد؛ برای مثال از کسی که سلامت روانی ندارد، نمیتوان انتظار داشت دهان و دندان سالمی داشته باشد. همانطور که اشاره شد، استرسهای اجتماعی و روانی، تنشهای سیاسی و اجتماعی، میتواند منجر به تغییر رفتارهای اجتماعی افراد شود که به دنبال این تغییرات، سبک زندگی آنان نیز تغییر خواهد کرد؛ ازهمینرو مسئولان در سطوح تصمیمگیری باید اشراف کامل به مقوله سلامت داشته باشند و در سیاستگذاری و انتخاب راهبردها، پیوسته سلامت را مد نظر قرار دهند. برای رفع این معضل ابتدا باید در این حوزه اصلاح تفکر صورت گیرد. در واقع هر چند در وزارت بهداشت در زمینه گام چهارم نظام سلامت زحمات زیادی کشیده شده که هماینک نیز در حال انجام است، اما در سیاستگذاریها نیازمند یک تحول اساسی هستیم. متخصصان ایرانی در زمینه رشته پریودنتولوژی چه جایگاه علمیای در جهان دارند؟ درحالحاضر انواع تکنیکهای درمانی در زمینه جراحی دهان و فک و صورت، پریودنتولوژی، ایمپلنتها و پروتزهای دندانی و تمام رشتههای تخصصی دندانپزشکی در کشور انجام میشود. خوشبختانه دستاوردهای ما در رشتههاي پریودنتولوژی و ایمپلنتولوژی و حتی «بایومتریال» و مهندسی بافت که به نوعی مرتبط با رشته پریودنتولوژی است، همپای کشورهای پیشرفته است. به کمک مهندسی بافت میتوانیم استخوان فک و بافت نرم نسوج را در کنار بافتهای ازدسترفته پریودنتال، شامل استخوان و الیاف آن بازسازی کنیم. همچنین در بحث بیوتکنولوژی و نانوتکنولوژی در دندانپزشکی، حمل داروها به ناحیه دهان و فک و صورت، درمانهای سرطان ناحیه دهان و فک و صورت و بازتوانیهای مرتبط، پیشرفتهایی داشتهایم. در حوزه درمان بیماریهای لثه به کمک لیزر و نیز متخصصان ماهر کلینیکی، خوشبختانه جایگاه درمانی برجستهای در دنیا داریم. با وجود این پیشرفتها از نظر تجهیزات و فناوری، نیازمند ارتباطات بینالمللی هستیم؛ بهویژه از آنجا که در زمان تحریمها در زمینه تبادل علمی با مجامع علمی-تخصصی، بهویژه دانشگاهها لطمههایی به ما وارد شد كه باید در شرایط پس از تحریم شرایط گذشته را جبران کرد. درواقع بعد از رفع تحریمها درصورتیکه توریسمدرمانی در کشور درست تقویت شود، در این حوزه میتوانیم جایگاه برجستهای داشته باشیم. هماینک نیازمند انتقال دانش فنی و تکنولوژیهای مرتبط در این حوزه در داخل کشور هستیم. خوشبختانه هماینک پتانسیل آموزش این موارد را در سطوح بالای علمی در دانشگاههای کشور داریم. اگر اغراقآمیز برخورد نکنیم و نگوییم در تکنیکها و درمانها جلوتر از کشورهای پیشرفته هستیم، اما به یقین میگویم که عقبتر نیستیم. به عنوان رئیس انجمن پریودنتولوژی ایران اعلام میکنم استادان برجسته ما در 90 درصد موارد از بالاترین استادان این رشته در آمریکا، برتر هستند. هدف از حضور هشت سخنران برجسته خارجی در این کنگره نیز تبادل اطلاعات دانشمندان ما با دانشمندان مطرح جهانی و تقویت روابط بینالمللی بود که خوشبختانه محقق شد. در پایان کمی هم درباره دستاوردهای پانزدهمین کنگره انجمن پریودنتولوژی توضیح دهید. برنامهریزی برای این کنگره از دو سال پیش آغاز شد. این کنگره با مشارکت هشت نفر از دانشمندان برجسته بینالمللی برگزار شد که در رأس آنها پروفسور «آلبرکستون»، مخترع و مبدع سوئدی پدیده اتصال فلز تیتانیوم به استخوان بود که در دنیا به عنوان پدر علم ایمپلنتولوژی شناخته میشود. وی استادِ پروفسور «برندمارک»، پیشرو ایمپلنتهای دندانی در دنیاست. «آلبرکستون» یک متخصص رشته ارتوپدی است که با کشف امکان اتصال فلز تیتانیوم به استخوانها، تحولی عظیم در عرصه پزشکی و دندانپزشکی ایجاد کرد. یکی از رشتههایی که در این مسیر بیشترین بهره را برده است، رشته دندانپزشکی است که به واسطه بهکارگیری ایمپلنتهای دندانی برای افرادی که دندانهای خود را از دست دادهاند به کار گرفته میشود. وی در روز پیش از کنگره و در کارگاهی آموزش با عنوان «گذشته، حال و آینده رشته ایمپلنتولوژی» حضور یافت و آخرین تحقیقات این رشته را در اختیار متخصصان، دانشمندان، استادان و تمامی دندانپزشکان مرتبط با رشته ایمپلنتولوژی قرار داد. همچنین پروفسور «ونگ»، سرپرست تخصصی دپارتمان پریودنتولوژی از دانشگاه میشیگان آمریکا، در این کنگره آخرین دستاوردها را در زمینه پیوند استخوان و علوم مرتبط ارائه کرد. از دیگر دانشمندانی که در این کنگره حضور داشتند، میتوان به «رمانوس»، «دمبرل»، «دوهان»، «بوتچلی» و «داکلسی» اشاره کرد که از اقصینقاط جهان به این کنگره آمده بودند و در کنار استادان برجسته داخلی در زمینه جدیدترین دستاوردهای این رشته به بحث و تبادلنظر پرداختند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.