راست و دروغ در شبكههاي اجتماعي
در دنياي مدرن تكنولوژي بر دانش تقدم يافته است
بابک زمانی. متخصص مغز و اعصاب.مدیرگروه نورولوژی دانشگاه علومپزشکی ایران
شب به نيمه نزديك ميشود. ميگويند: «باز هم كه تو سرت توي اين دستگاهه». سرم را بلند ميكنم و چند جملهاي ميگويم. اما چارهاي نيست، بيماری با وضعیت پيچيده و دشواري در آيسييوي يكي از شهرستانها بستري و در كماست؛ خانم جواني كه در عرض سه روز بهتدريج دچار كاهش سطح هوشياري شده است. پزشك معالج ناگاه شرح حال و اطلاعات را روي شبكه اجتماعي به مشاوره گذاشته است. فقط من نيستم، چند نفر از خارج و چند نفر از تهران و شهرستانها هم آنلاين هستند. سؤال كردهايم و پزشك معالج اطلاعات را گرفته و حالا دارد يكبهيك تصاوير امآرآي و نوار مغز و ... را ارسال ميكند. بحث سنگيني از همين حالا در گرفته. هركس براي اثبات نظرش در لحظه اينترنت را جستوجو ميكند و مقالهاي يا مطلبي ميگذارد. بينتيجه هم نيست. گاه به جمعبنديهايي ميرسيم و پزشك معالج مينويسد: «خب پس من اين دارو را شروع ميكنم و فردا صبح نتيجه را اطلاع ميدهم». ناگهان تصويري روي صفحه ظاهر ميشود، تصوير جلفي از كاريكاتوري كه اگرچه غيراخلاقي نيست، اما بهشدت با موضوع قبلي متفاوت است و مناسب جو نيست. تا تكان ميخوريم چندين انگشت شست -درحاليكه فردي به سن من آن را مستهجن ميپندارد- به علامت دوستداشتن كاريكاتور نامربوط از چند نفر ديگر بر صفحه نقش ميبندد! امكانات شبكههاي اجتماعي مدرن در كار پزشكي و در فعاليتهاي اجتماعي بينظيرند، اعجابآورند و تا پيش از اين براي امثال من باورنكردني بودند بهخصوص كه به كمترين قدرت اينترنت براي ارتباطدادن تو با دنيا اكتفا ميكنند. اما مثل هر پديده مدرن ديگري اخلاقيات و محملهاي اخلاقي لازمه آن تبلور لازم را پيدا نكردهاند. به دليل همين فقدان اخلاقيات يا فرهنگ مناسب براي اين تكنولوژي ارتباطي است كه ميبينيم معضلات ناشي از تكنولوژي با مزاياي آن شانه به شانه ميساید. فقدان اخلاقيات مناسب باعث ميشود با همان سرعت و وسعتي كه دانش انتشار پيدا ميكند دروغ هم گسترش بيابد. در جاييكه امكان كنترل راست و دروغ اظهارات نيست افراد گاه با نام مستعار حضور دارند و بههمينعنوان هم وارد گروهها ميشوند و در بسياري از موارد ضوابط و چارچوبهاي اخلاقي خاصي در گروهها يا وجود ندارد يا رعايت نميشود. تودههاي وسيعي از مردم كه از پيش هم به دلايل ديگر بسيار شبيه هم شدهاند ممكن است مطالبي دروغ يا راستهايي با حشو و اضافات را باور كنند و اين حتي ممكن است باعث حركتهای اجتماعي هم بشود؛ حركتهاي اجتماعياي كنترلنشده و بيريشه مثل حركتهايي كه چندي پيش در ارتباط با مرگ يك هنرمند پديد آمد. تكنولوژي ارتباطي مدرن با برد وسيع و بسيار سريعش مصداق اين گفته «هايدگر» است كه در دنياي مدرن تكنولوژي بر دانش تقدم يافته است. از طريق توجه به همين تكنولوژي ارتباطي و تقدم آن بر راست و دروغ مطالبي كه منتقل ميشود، است كه ميتوان معناي اين گفته «هايدگر» را كه پيش از اين بسيار پيچيده و غير قابل فهم به نظر ميرسيد عميقا درك كرد! تقدم تكنولوژي بر دانش و بهعبارتديگر حقيقت به معناي آن است که حضور اين تكنولوژي آنقدر گسترده و مقاومتناپذير است كه مرزهاي راست و دروغ در برابر آن محو ميشوند و هر دروغي هم ممکن است باور شود. اما اگر دانش و پيشرفت را به معنايي بسيار كليتر از مفهوم رايج آن در نظر آوريم بايد گفت دانش درنهايت قادر به اختراع و جااندازي ديسيپلينهاي اخلاقي اين تكنولوژي جديد خواهد شد و اين مرحله گذار و افراط و تفريط به پايان خواهد رسيد. باشد كه اين گذار عالمانهتر و با كمترين هزينه به نتايج مطلوب دست يابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.