دشواری پیشرو
عبدالرحمن نجلرحیم* . عصبشناس و عصبپژوه
گرمای دلپذیر آفتاب پاییزی شهر بارسلونا، امسال پذیرای گردهمایی هشت هزار نفر از کسانی بود که در جستوجوی حل یکی از معماهای پزشکی قرن، یعنی بیماری «اماس» و یافتن راهی مؤثرتر برای مبارزه با آن تلاش میکنند. بیماری اماس حاصل رخدادن خطایی در فرایند تعامل بین دو سیستم پیچیده بدن انسان، یعنی سیستم سلسلهاعصاب مرکزی و سیستم ایمنی است که در تداوم هستی انسان روی کرهخاکی نقش اساسی ایفا میکنند. این دو سیستم علاوه بر تعامل پیچیده با یکدیگر، با سیستم هورمونی و میهمانان خاص تکسلولی متنوع و بیشمار در روده، در جهت حفظ امنیت بدن دخیل هستند. حال پژوهشگران در عرصه بیماری اماس در مقابل کلافی سردرگم از پیچیدگی قرار دارند. پیداکردن خطای کوچکی در این دستگاه عظیم امنیتساز بدن که متعاقبا موجب صدمات نقاطی از روپوش راههای شیریرنگ ارتباطات عصبی در کهکشان سلسلهاعصاب مرکزی میشود، خود حکایتی نامعلوم و غریب دارد. در جمعبندی پایانی این نشست، جان کلام این بود که راهی دشوار در پیشروی پژوهش در این زمینه قرار دارد و درمان واقعی و قطعی اماس در تیررس نزدیکی قرار ندارد. آنچه که امروز دور از دسترس مینماید، دانستن زمان و مکان اولین تغییرات خطاآلود در جایی از این سیستم عظیم درگیر است و مسئله دیگر، پیشبینی سیر و سرنوشت تغییرات و صدمات حاصل از این خطا، با توجه به خصوصیات دیگر منحصربهفرد بدنی در شخص مبتلا به اماس است. مسلما تا زمانی که به اشرافی قابلقبول و ملموس درباره این دو موضوع نرسیم، نمیتوانیم ادعا کنیم که به حل معضل اماس نزدیک شدهایم. بنابراین پرواضح است که با دانش کنونی، دسترسی همهجانبه در جهت ریشهیابی تغییرات اولیه در این بیماری و پیشبینی تنوع بینظیر نوع و طبیعت بروز و تظاهرات بالینی آن در افراد مختلف، میسر نیست. تلاش کنونی دستاندرکاران درمان اماس، جمعآوری مشاهدات بالینی و بررسی و مقایسه یافتههای تصویری از مغز و نخاع بیماران و تغییرات نمونههای زیستآزمایشگاهی و بررسی آنها به طریق آماری و موردی، به موازات آن انتخاب بهینه در استفاده از داروهای متعدد موجود کنونی است. با علم به اینکه هیچکدام از این داروها ادعای ریشهکنی بیماری را ندارند، اما طبق یافتههای آماری به درجاتی تعدیلکننده بیماری هستند. در نشست فوق، این جمعبندی مورد تأیید قرار گرفت که کار انتخاب بهترین روش درمانی در مقابل تنوع بینظیر تظاهرات بیماری و سیر متغیر آن در طول زمان در افراد مبتلا کاری بسیار دشوار و پرمخاطره و گاه غیرممکن به نظر میرسد. درمانهای تهاجمی جدید که به اشکال خوراکی (نه تزریقی) که ظاهرا سهلالوصول به نظر میرسند، اگرچه ریشهایتر به مقابله با خطای پرفعالی ناسالم سیستم ایمنی بدن در انواعی از بیماری میپردازند، ولی به همان نسبت شانس تضعیف سیستم دفاعی در مقابل عفونتهای خطرناک را بیشتر میکنند. با همه این احوال، درمانگران متخصص با چالش سختی روبهرو هستند، که یکی از آنها هم چالش استفاده از کدام دارو برای کدام بیمار است. چون هنوز پروتکلهای درمانی دقیق و ثابت، در برخورد با تنوع انواع اشکال بیماری وجود ندارند، مسلما موضوع سلیقه و روشهای فردی درمانگران متخصص در مقابله با بیماری، برجسته میشود. کسانی که هراسان با آشفتگی و حیرانی زاییده از اضطراب، پس از وقوف ناگهانی به بیماری، به پزشکان متعدد متخصص مغز و اعصاب مراجعه میکنند و با سلیقههای مختلف در مقابله با بیماری روبهرو میشوند، بدیهی است که دچار سردرگمی و اضطراب بیشتری شوند. توصیه من به همه کسانی که با چنین تشخیصی روی خود یا عزیزان نزدیک خود روبهرو میشوند، این است که اول از همه سعی کنند پزشک مورداعتماد واحدی را برگزینند و آشفته و سرگردان از مطبی به مطب دیگر نروند. سعی کنند این حس اعتماد را به پزشک معالج خود نیز منتقل کنند، تا پزشک مربوطه با حس مسئولیت بیشتر و با احساسات عمیقتر همدلانه، راههای درمانی را برحسب مورد و متناسب با سیر بیماری و شخصیت و حالوهوای بیمار برگزیند. اگر در برههای از زمان پزشک شما تشخیص داد که باید با پزشک متخصص دیگری نیز درباره بیماری شما، مشاوره کند، خود او باید مسئولیت ارجاع را برعهده بگیرد. این بیماران فراموش نکنند که سیر و علائم بروز بیماریشان با هیچکس دیگری شباهت کامل ندارد. بیماری در بدن آنها منحصربهفرد است. بنابراین هیچ بیمار مبتلا به اماس نباید شرایط بیماران دیگر را الگویی برای پیشبینی وضعیت خود در آینده قرار دهد. باور و ایمان به روش معالجه و پزشک معالج در سیر بیماری اماس تأثیرگذار است. فراموش نکنید که اماس در وهله اول بیماری سیستم ایمنی بدن در رابطه با سلسلهاعصاب مرکزی است. باور به درمان، از طریق محورهای ارتباطی هیجانی- عاطفی مغز با سیستم ایمنی و هورمونی، تأثیر التیامبخش در سیر بیماری دارد. اما باید مواظب اثربخشی نسبی باورهای غلطی هم بود که به سودجویی و فرصتطلبی مدعیان دروغین و حقهبازان بازاری در هیئتی شبهعلمی میانجامد که هرروز معجون شفابخشی را برای درمان قطعی اماس در بوق و کرنای رسانههای تبلیغاتی و شبکههای مجازی میکنند. البته باید قبول کرد زمانه سختی برای کارزاری است که بتوان فریبکاران را از میدان اعتماد و باور مردم دور نگه داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.