راهحل مناسب کدام است؟
ژاله شادیطلب- جامعهشناس
پژوهشهای بسیار باارزشی درباره آسیبهای اجتماعی در کشور ما انجام شده است که گاهی فرصت ارائه برای مخاطبان وسیعتری مییابند و در برخی موارد نیز ترجیح داده میشود که پنهان نگه داشته شوند. تحقیقات صورتگرفته در رابطه با پدیدهای به نام «روسپیگری» یا هر عنوان دیگری که برای آن انتخاب شده باشد، از آن جمله است.
در این پژوهشهای میدانی، همواره پژوهشگران با این پرسش مواجه میشوند که اگر این پدیده در گذشتههای دور و نزدیک کشور ما و تقریبا تمام کشورهای دنیا (با میزانهای گوناگونی از توسعه) وجود داشته و دارد، حال چه باید کرد؟ به نظر نگارنده؛ توجه عمیق به دلایل وجود یک پدیده اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی و شناخت این دلایل، اصلیترین گام در یافتن راهحل مناسب است. تقریبا همه مطالعاتی که در چند دهه اخیر در کشور ما انجام شده، رابطه میان فقر (کمبود درآمد) و این حرفه را گزارش کردهاند. مسئولیت تأمین مخارج فرد و چند نفر دیگر از اعضای خانواده، یکی از دلایل اصلی اجبار برای ورود به بازار این حرفه است. واقعیت این است که پرداختن به این امر برای هیچ زنی یک انتخاب نیست و اصولا یک انتخاب بهتر از میان بدیلهای گوناگون نیست. بلکه در اغلب اوقات تنها راه است و جایگزین دیگری برای آن فرد وجود ندارد. بههمیندلیل بهجای کتمان یا انکار این پدیده، بهتر است برای حفظ و بازیابی سلامت اجتماعی به رابطه فقر و انجام یک حرفه ناهنجار و همچنین رابطه بین این حرفه و مصرف مواد مخدر و آسیبهای چندجانبه این عوامل درهمتنیده، پرداخته شود. مهم این است که برای گفتوگوی خردورزانه و علمی درباره این پدیده، بیاموزیم که انکار آن به دلایل مختلف، مشکل را حل نمیکند. اگر راههای رفته ما، برای حذف این پدیده موفق نبوده، حداقل به راههای رفته توسط دیگران نگاه کنیم و ببینیم آیا میتوانیم از تجربه آنها استفاده کنیم؟ در دو دهه اخیر دو مدل برای تأمین سلامت اجتماعی و فردی شهروندان در کشورهای اروپایی طراحی و اجرا شده است که از آن جمله، مدل Harm elimination یعنی مدل حذف آسیب و Harm reduction یعنی مدل کاهش آسیب است. مدل اول در کشور سوئد (از سال ١٩٩٩) و سپس در کشور نروژ از سال ٢٠٠٩ اجرا شده است. در این مدل که پس از کسب تجربه 10ساله، سوئد آن را در سال ٢٠٠٩ تکمیل کرده است، قانونی تصویب شده که متقاضیان تنفروشی مجرم شناخته شده و مجازات میشوند. این قانون بخشی از یک برنامه وسیعتر است که با تخصیص بودجه و کمک به درمان اختلالات روانی و جسمی، براي آموزش مهارتهای گوناگون و فراهمآوردن فرصتهای اشتغال بهعنوان «استراتژی خروج از این حرفه» اقدام میکند. البته مجازات مجرمان هم به صورت مؤثر توسط سیستم قضائی دنبالمیشود.
در این مدل، درواقع از اعمال قدرت توسط خریدار، صاحبان زوروزر جلوگیری میشود. در مدل دوم هدف کاهش آسیب از طریق پذیرش نوعی از موضوع است که داوطلبانه انجام شده باشد. این مدل در کشور هلند از سالهای ١٩٩٩-٢٠٠٠ تاکنون در حال اجراست. تحقیقات متعدد جهانی در مورد این دو مدل؛ موفقیت مدل اول را در کشور سوئد گزارش میکنند. آخرین اطلاعات قابلدسترسی نشان میدهد که رقم برآوردشده دوهزارو 500 تا سه هزار نفر در سال ١٩٩٩ به ٦٠٠ نفر در سال ٢٠٠٨ کاهش یافته است. بنابراین گرچه هنوز این حرفه کاملا حذف نشده ولی کاهش چشمگیری را نشان میدهد. یعنی مدلی که مردانی که بهدنبال این زنان هستند را مجرم شناخته است و علاوهبراین در یک برنامه جامع به آسیبدیدگان (زنان) کمک میکند تا شغل قابلقبولی داشته باشند، نتایج موفقتری داشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.