|

احتمال عضویت در WTO؛ پس از اجرائی‌شدن برجام

دستیابی به آرزوی 19 ساله

مهدی نوریان: سازمان تجارت جهانی (WTO)، سازمانی بین‌المللی است که همه کشورها مشتاق عضویت دائم در آن هستند. ایران نیز از این قاعده مستثنا نبوده و از اولین درخواستش در سال ۱۹۹۶ برای عضویت در این سازمان ۱۹ سال می‌گذرد. ایران در میان کشورهایی که عضو این سازمان نیستند، قدرتمندترین اقتصاد را دارد. آمریکا مانع جدی عضویت ایران در WTO در اولین درخواستش بود؛ اما تلاش‌های ایران ادامه داشت و ازآنجایی‌که آمریکا به ادامه‌یافتن مذاکرات هسته‌ای با ایران تمایل داشت، تقاضای سال ۲۰۰۵ ایران از طرف آمریکا با مخالفت مواجه نشد. حال که توافق هسته‌ای ایران و جامعه بین‌الملل به سرانجام رسیده‌ است، ایران در نظر دارد بعد از برداشته‌شدن تحریم‌ها، به عضویت سازمان تجارت جهانی درآید. «الیسون کارنگی»، استاد علوم سیاسی دانشگاه کلمبیا و نویسنده کتاب «قدرت، نقش می‌آفریند: چطور نهادهای بین‌المللی، شکل دیپلماسی اجبار را تغییر می‌دهند»، در یادداشتی در روزنامه آمریکایی «واشنگتن‌پست» به جهان پس از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی می‌پردازد. ‌چطور عضویت در سازمان تجارت جهانی، ایران را تحت‌تأثیر قرار خواهد داد؟ ازآنجایی‌که ایران باید تعرفه‌ها را کاهش داده و اقتصادش را بازسازی کند، عضویت در سازمان تجارت جهانی نیازمند تغییرات بزرگی است؛ اما دولت ایران گفته‌ است عضویت در WTO برای اين كشور یک اولویت بوده تا بر اساس آن بتواند به اقتصادش تنوع بخشیده و در نتیجه سطح استاندارد زندگی و اشتغال را بالا ببرد. پیوستن به سازمان تجارت جهانی کمک خواهد کرد که تعرفه‌های خیلی از کالاها کاهش پیدا کند و این امری است که به صنایع صادراتی مانند منسوجات و کالاهای تولیدی اجازه می‌دهد در بازار جهانی رقابتی‌تر شوند. علاوه‌بر‌این، توسعه مهندسی مکانیک، تولید و دیگر بخش‌ها تسهیل شده و سرمایه‌گذاری بین‌المللی در بخش انرژی ایران تسریع خواهد شد که از نیازهای ضروری سرمایه‌گذاری کلان و فرایند مدرن‌شدن است. همچنین افزایش تجارت با ایجاد اشتغال، بدنه طبقه متوسط را قوی‌تر کرده و احتمالا عضویت ایران در دیگر توافق‌های تجاری را با هدف به‌دست‌آوردن مزایای اقتصادی دیگر تسریع خواهد کرد. اما ازآنجایی‌که این عضویت می‌تواند برای ایران عواید اقتصادی بزرگی دربر داشته باشد، این گذار ممکن است با سختی‌هایی همراه باشد. علاوه بر مشکلاتی که ایران در راه بازسازی اقتصاد خود با آن مواجه خواهد بود، بعد از عضویت ایران ممکن است هر زمانی این کشور مورد تعقیب قانونی قرار گیرد. اگرچه سالیان زیادی است که برخی از کشورها مورد تعقیب قانونی قرار نمی‌گیرند؛ ولی دیگران پس از مدت کوتاهی از عضویت‌شان دچار این تعقیب قانونی شدند. از‌آنجایی‌که ایران احتمالا از کمبود منابع برای پاسخ به چنین اقدامات قانونی‌اي رنج می‌برد، این مسئله می‌تواند برای این کشور مشکلاتی به‌وجود آورد. ‌چطور این عضویت، قابلیت آمریکا برای محدودکردن تجارت با ایران را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد؟ سازمان تجارت جهانی عموما به اعضای خود این اجازه را نمی‌دهد که با برخی از اعضا، بهتر از دیگر اعضا رفتار شود؛ بنابراین وقتی ایران به سازمان تجارت جهانی بپیوندد، آمریکا با محدودکردن تجارت با ایران، درواقع به‌طور خاص قوانین WTO را زیر پا گذاشته ‌است. ازآنجایی‌که آمریکا از بابت اینکه آیا تحریم‌های اقتصادی و مالی از نظر فنی در ذیل استثنای امنیت ملی سازمان تجارت جهانی-که بر آن اساس به عضوی اجازه داده می‌شود که اقدامات ضروری‌اش را در راستای منافع امنیت خود اتخاذ کند-قرار می‌گیرد، اطمینان ندارد، این اعمال به وضوح ناقض روح WTO محسوب شده و به‌ندرت مورد استفاده قرار گرفته ‌است. ‌اگر ایالات متحده بخواهد با نقض قوانین سازمان تجارت جهانی، تجارت با ایران را محدود کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ در آن صورت ایران می‌تواند در دادگاه WTO علیه آمریکا اقامه دعوا کند. اگر دادگاه، آمریکا را گناهکار بداند، از این کشور می‌خواهد که به قوانین پایبند باشد. به شکلی دیگر، دادگاه می‌تواند آمریکا را ملزم به پرداخت غرامت به ایران کند یا به ایران اجازه بدهد که با اعمال محدودیت‌های تجاری از سوی خود، اقدامات آمریکا را تلافی کند. اگر آمریکا باز هم تن به رعایت قوانین ندهد، چهره خود را به‌عنوان کشوری که از قوانین سازمان تجارت جهانی پیروی نمی‌کند، خدشه‌دار کرده و دیگر کشورها احتمالا تمایل کمتری برای تجارت با این کشور در آینده از خود نشان خواهند داد. ‌آیا آمریکا گزینه دیگری علاوه بر استفاده از محدودکردن تجارت برای تنبیه ایران دارد؟ البته که این‌طور است. در حقیقت، آمریکا برای تنبیه تازه‌واردان به سازمان تجارت جهانی به استفاده از ابزارهای دیگری برای دیپلماسی اجبار متوسل شده ‌است. بنابراین عضویت در سازمان تجارت جهانی مصالحه‌ای را بازنمایی خواهد کرد: آمریکا از طرفی تعاملات اقتصادی و سیاسی خود با ایران را افزایش می‌دهد و از طرف دیگر به‌طور بالقوه جایی برای استفاده از ابزار قدرتمند اجبار علیه ایران باقی خواهد گذاشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.