|

اُوانسیان به روایت خود و دیگران

«تئاتر و سینمای آربی اُوانسیان» نخستین اثر پژوهشی درباره این کارگردان مطرح تئاتر و سینمای ایران است. آربی اُوانسیان متعلق به آن جریان تئاتری و سینمایی است که از سنت سینما و تئاتر رایج در زمانه خود فاصله داشت. او نماینده جریانی است که تا به امروز کمتر به آن پرداخته شده است و مجید لشکری با گردآوری کتاب «تئاتر و سینمای آربی اُوانسیان» کوشیده است که دست‌کم بر گوشه‌ای از این جریان نور بتاباند. در این کتاب، ضمن مقدمه‌ای از پیتر بروک درباره اوانسیان و یادداشت‌هایی درباره او و جایگاهش در هنر ایران، شاهد گفت‌وگوهایی هستیم با آنها که با آربی اوانسیان کار کرده بودند و همچنین گفت‌وگوهایی با خود او که در نشریات منتشر شده بوده است. یادداشت‌ها و نقدهای آربی اوانسیان نیز بخشی دیگر از این کتاب دوجلدی است. رضا‌قاسمی، صدرالدین زاهد، مهدی هاشمی، پرویز پورحسینی، فردوس کاویانی، هوشنگ توکلی، سیاوش تهمورث و فهیمه راستكار از جمله چهره‌های نام‌آشنایی هستند که در این کتاب درباره آربی اوانسیان سخن گفته‌اند. بخشی از کتاب نیز تحت عنوان «گفت‌وگو با صاحب‌نظران و نوشته‌های آنها» شامل گفت‌وگوهایی است با آتیلا پسیانی، ملک‌جهان خزاعی، ایرج زهری و ژانت لازاریان درباره تئاتر آربی اوانسیان. در بخشی دیگر، سینمای آربی اوانسیان در گفت‌وگو با محمدرضا اصلانی، هوشنگ آزادی، سعید عقیقی و چندنفر دیگر از اهل فرهنگ بررسی شده است. جلد دوم کتاب با «نمونه‌هایی از نوشته‌ها و گفت‌وگوهای آربی اوانسیان» آغاز می‌شود. ابتدا نمونه‌ای از نوشته‌های اغلب کوتاه تئاتری او را می‌خوانیم از جمله نوشته‌هایش را درباره نمایش‌نامه‌های «پژوهشی ژرف و سترگ و نو...» و «ناگهان...» از عباس نعلبندیان که هردو توسط آربی روی صحنه رفتند و همچنین یادداشت کوتاهش را درباره نمایش‌نامه‌های «حالت چطوره مش‌رحیم» و «گلدونه‌خانم» از اسماعیل‌ خلج. بخش بعدی به نوشته‌های سینمایی اوانسیان اختصاص دارد که با نوشته‌اش درباره فیلم «سیاوش در تخت‌جمشید» فریدون رهنما آغاز می‌شود. در بخشی از این یادداشت درباره تأثیر رهنما از سینمای جهان چنین می‌خوانیم: «استادان مکتب‌دار سینمای جهان، کارل درایر، ربر برسون، ژان کوکتو، آلن رنه، هریک راه چاره‌ای برای او گشوده است. اینان هریک انگیزه‌ای بوده‌اند برای جوشش تخیل او. اما ازآن‌رو که رهنما هنرمندی است با یک دیدگاه جهت‌یافته، این پشتوانه‌ها در نظر او عمیق‌تر گشته با شناخت شخصی او آمیخته و شیوه ویژه او را به وجود آورده‌اند. رهنما به‌جای تقلید از سینمای کلاسیک، آن را پایه جهت‌یابی خود قرار داده و با اندیشه ایرانی خود در هم آمیخته است». پس از آن نمونه‌هایی از گفت‌وگوهای آربی اوانسیان را می‌خوانیم. از جمله گفت‌وگوی اوانسیان را درباره اجرای «پژوهشی ژرف و سترگ و نو...» از نعلبندیان. اوانسیان در آغاز این گفت‌وگو درباره این کار نعلبندیان می‌گوید: «من در اثر نعلبندیان امکانات تئاتری کافی دیدم. من امکانات بیانی تئاتر نو (تئاتر جدید - بعد از ١٩٥٠) را در نمایش‌نامه نعلبندیان یافتم-که به تقریب یک نوع بازگشت به اصل و جوهر تئاتر است؛ یک نوع تکرار آگاهانه و به‌جاآوردن مراسم. آگاهانه‌اندیشیدن، آگاهانه‌حرکت‌کردن و خلاصه: تظاهر آگاهانه. در اثر نعلبندیان همه نمایش می‌دهند، غلو می‌کنند، بازی می‌کنند، از این‌در و آن‌در حرف می‌زنند- و تماما آگاهانه».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.