|

معماری مسئله ملی و راهبردی

حمیدرضا ناصرنصیر - دبیر کانون معماران دانشگاه تهران: اول؛ معماری را به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی تلقی می‌کنیم؛ بدان سبب که پیشینه باشکوه تمدنی ما در حوزه هنر معماری به‌غایت درخشان بوده و سال‌هاست از این نقش تاریخی فاصله گرفته‌ایم، سیمای رنجور شهرهای امروز ما تناسبی با گذشته پرشور آنها ندارد. معماری را به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی تلقی می‌کنیم؛ بدان سبب که در جامعه بزرگ شهری و روستایی کشور پهناور و روبه‌توسعه روزافزون ایران، معماری به گستردگی خانه‌ها و شهرهایمان، زندگی تک‌تک ما را دربرگرفته و فراگیرترین ظرفی است که بسته به کیفیات درونی خود می‌تواند سبب رفتارها و فعالیت‌های کارآمد و پاسخ‌گو باشد یا به اتلاف جسمی و روانی خیل منابع انسانی منجر شود؛ چنان‌که می‌تواند موجد تجربه حسی، ذهنی و ادراکی غنی و لذت‌بخشی باشد یا پژواک و بازتولیدی از محیطی مغشوش و آزارنده به وجود آورد، چه؛ ما معماری را می‌سازیم و معماری ما را. معماری را به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی تلقی می‌کنیم؛ بدان سبب که با توسعه کمّی فزاینده دانشگاه‌ها، با خیل عظیم نیروی جوان متخصص دانش‌آموخته معماری مواجهیم که آهنگ ورود و تقاضای آنها از محیط حرفه، تناسبی با ظرفیت‌ها و واقعیت‌های موجود بازار حرفه ندارد؛ بنابراین این ظرفیت‌ها به‌طور جدی نیازمند مدیریت مجدد است. ضمن آنکه به مرور زمان، فاصله کیفی خروجی‌های این سیستم در مقایسه با آنچه محیط تخصصی حرفه طلب می‌کند، بیشتر و بیشتر می‌شود. معماری را به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی تلقی می‌کنیم؛ بدان سبب که بخش عمده‌ای از سرمایه ملی و خیل انبوهی از مواد و مصالح را هزینه می‌کنیم و ساختمان‌های بسیاری تولید می‌کنیم که به‌راستی نمی‌توان نام معماری را بر بسیاری از آنان نهاد و بنابراین به سبب فقدان اعتقاد و اعتماد به موضوع معماری و سیطره نگاه بهره‌وری فوری و کوتاه‌مدت اقتصادی از فضای ساخته‌شده، که درحقیقت خود نگاهی عمیقا غیراقتصادی بوده و در بلندمدت به ضرر منافع عمومی جامعه است، به اتلاف مواد و مصالح و سرمایه ملی می‌پردازیم... و معماری را به‌عنوان یک مسئله ملی و راهبردی تلقی می‌کنیم؛ بدان سبب که به طرفه‌العینی جبران‌ناپذیرترین خسارت‌ها را به زمین، سرزمین، طبیعت و محیط‌زیست‌مان وارد می‌کنیم. دوم؛ این مسئله راهبردی نیازمند اهتمام، توجه و حمایت است. مقوله‌های کیفی در هر حوزه ازجمله در معماری در رقابت با جذابیت‌های وسوسه‌انگیز منافع کوتاه‌مدت اقتصادی، بسیار شکننده و آسیب‌پذیرند و نیازمند حمایت سازمان‌یافته و سیستمی از طریق قانون و سیاست‌گذاری‌های کلان هستند. این اهتمام، پایش، دیده‌بانی، فرهنگ‌سازی و چانه‌زنی سال‌هاست با دلسوزی متخصصان و اهل حرفه در سازمان‌های مردم‌نهاد، محافل تخصصی دانشگاهی، نشریات معماری و صاحب‌نظران و منتقدان به اَشکال مختلف جریان دارد. برگزاری نشست‌های متنوع تخصصی، جلسات نقد و نظر، برنامه‌های فرهنگی، نمایش فیلم‌های معماری، و...، دیده‌بانی و ارائه نقطه‌نظرات تخصصی به نهادهای حاکمیتی، تعریف جوایز و اَواردها برای آثار برتر معماری؛ معرفی آثار معاصر معماران ایرانی در محافل بین‌المللی، نظیر بخش معماری معاصر ایران در بی‌ینال هنر اخیر ونیز و... ازجمله فعالیت‌های بخش حرفه‌ای و تخصصی جامعه معماری کشور است. به‌عنوان یکی از آخرین نمونه‌های آن باید از اقدام برای تأسیس خانه گفتمان شهر و معماری با مشارکت 12 ان‌جی‌او معماری و شهرسازی و با همت و همراهی مدیریت محترم شرکت عمران و بهسازی شهری وزارت راه‌وشهرسازی و همچنین وزیر محترم راه‌وشهرسازی یاد کرد که در آن گفت‌وگو درباره شهر و معماری در سه سطح گفت‌وگو بین متخصصان با یکدیگر با هدف نقد، گفت‌وگوی متخصصان با حاکمیت با هدف ارائه نظر، و گفت‌وگوی متخصصان با مردم با هدف آموزش و ترویج جریان دارد... . اما حساسیت و اهمیت این مسئله عزمی ملی و حمایتی حاکمیتی از کیان مسئله معماری را طلب می‌کند و درصورت بروز این اراده برای حمایت از وجهی کیفی در زندگی، به نام معماری، ظرفیت‌های فکری، کارشناسی و نرم‌افزاری حرفه، سازمان‌های مردم‌نهاد و بخش تخصصی، به‌طور کامل به‌عنوان اتاق فکر اکسترنال در خدمت این پروژه ملی خواهند بود تا با تعاملی سازنده و دست‌دردست به ساختن محیطی بهتر همت کنند. سوم؛ دراین‌صورت ارکان اقدام به‌طور خلاصه در چنین محورهایی پیش‌بینی می‌شود؛ بازنگری قوانین و مقررات کشور به‌نحوی که جایگاه معماری و وجوه کیفی آن در شکل‌دهی به فضای زیست به‌درستی احصا شده و دیده شود. تولید قوانینی که بتوانند دستیابی به کیفیت‌های معماری را تأمین و تضمین کنند و ایفای نقش معمار به‌عنوان کارگردان آفرینش فضای ساخته‌شده را تسهیل کنند؛ موازینی نظیر قانون نظام جامع فنی و اجرائی کشور که توان و تجربه بسیاری برای تدوین آن مصروف شده و مسکوت مانده است. در این زمینه بدنه تخصصی حرفه، سازمان‌های مردم‌نهاد و محافل تخصصی و دانشگاهی نقد و نظر معماری، این آمادگی را دارند در صورت لزوم در تولید بسته‌های پیشنهادی طرح‌ها و لوایح موردنیاز مشارکت کنند. انجام بازنگری‌های ساختاری و آسیب‌شناسانه در ساختارهای سازمانی مربوط به معماران نظیر نظام‌مهندسی به‌نحوی که جایگاه معماری و وجوه کیفی مربوط بدان در حوزه مهندسی تثبیت شود و سرنوشت مسئله معماری براساس قلت یا کثرت کمّی تعداد مهندسان معمار در نسبت با دیگر دیسیپلین‌های مهندسی رقم نخورد. بازتعریف و روزآمدی آموزش معماری در نظام آموزش‌عالی کشور در تناسب با تجارب روز و جهانی و سرمایه‌گذاری روی توسعه بنیادین فرهنگی در زمینه موضوع معماری و آموزش و ترویج مفهومی آن به‌عنوان رکنی از فرهنگ عمومی و دانش و ذائقه زیبایی‌شناسی همگانی، از کودکی و در مدارس، تا گستره جامعه از طریق رسانه‌های عمومی، مطبوعات، تلویزیون، و... . *متن نطق ایرادشده در جلسه ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام با معماران، 27 مهرماه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.