آیا این هنر است؟
علی فرامرزی
اسکات کلی فضانوردی است که تاکنون بیشترین زمان را در فضا گذرانده. او توانسته با دوربین شخصی خود هنگامیکه از آن ارتفاع به زمین نگاه میکند، عکس بگیرد. ویژگیها و شگفتیهایی که در این تصاویر بود جاناتان جونز، نویسنده و منتقد هنری روزنامه گاردین، را برآن داشت تا در شماره 19 اکتبر 2015 این سؤال را مطرح کند که آیا عکسهای اسکات آثار هنریاند یا اسکات یک هنرمند است!؟ جونز سپس به تعدادی از آثار طراحی بهدستآمده در جنوب فرانسه اشاره میکند و این سؤال را مطرح میکند که آیا این آثار را میتوان در زمره هنر قرار داد و بهوجودآورندگان آنها نخستین انسانهای هنرمند بودهاند؟ جواب هرچه باشد سؤال بعدی چراست!؟ به چه دلیل آری یا نه!؟ جونز نتیجه میگیرد که آری، اسکات یک هنرمند است و عکسهایش نیز اثر هنریاند. دلایل او برای چنین نتیجهگیریای بسیار نزدیک به تعریف «هنرمعاصر» است. در هنر معاصر تأکید بر اصل ایده است، به این معنی که بدیع و خلاقبودن ایده است که فرد را شاخص میکند و میتوان به او صفت هنرمند را اطلاق کرد؛ اینکه در پروسه خلق اثر چه اتفاقی میافتد یا محصول بهوسیله چه کسانی تحقق مییابد، تأثیری در اثر هنریبودن یا نبودن نخواهد داشت. اثر ممکن است بهوسیله خود هنرمند یا هر فرد یا گروهی تولید شود. این همان تفاوتی است که هنر مدرن را از معاصر تفکیک میکند؛ چراکه در آثار مدرن پروسه خلق اکثرا توسط خود خالق اثر طی میشود و چهبسا اتفاقات خلاقانه بسیاری در همین محققشدن محصول نهایی به وجود میآید. نسبیبودن و طیفیبودن تعاریف معنایی تا جایی گسترده است که گاه میتواند به ضد خود تبدیل شود و در مواردی حتی خود صورتمسئله را زیر سؤال خواهد برد؛ مثل این سؤال که آیا لغاتی مانند هنر و هنرمند، دامهایی نیستند که کلمه بر سر راه ما گسترده و بحثهای بیپایانی را دامن زده است و درگیرشدن به آنها ما را از درک مستقیم هستی و دریافت شهودی جهان دور نمیکند!؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.