تومانفروشی انتحاری
اختر محمد ماکویی، هرات: از سال ۹۲ و در دوره دولت دهم در ایران که نرخ دلار در مقابل ریال بهشدت افزایش پیدا کرد، در «پاساژ خراسان»، محل تبادل ارزهای خارجی در شهر هرات، روزی نیست که بر سر دادوگرفت ضرر و فایده معاملات تومان دعوا و جنجالی برپا نشده باشد؛ این موضوع را یکی از صرافان این پاساژ گفت. دیگری میگوید تا قبل از وضع تحریمهای اقتصادی بر ایران که باعث نوسان شدید و افزایش دو، سه هزار تومانی این ارز شد؛ بیشتر دلار به افغانی و افغانی را به روپیه پاکستان معامله میکردند و بازار نیز خیلی خلوت بود ولی از آن تاریخ بهبعد دلالان و افراد عادی زیادی به بازار هجوم آوردهاند که تومان میخرند و میفروشند که بین صرافان این افراد به «تومانفروش» معروف هستند و به گفته خودشان نظم بازار را بههم زدهاند. این افراد گاهی باعث نوسان شدید نرخ دلار در برابر افغانی میشوند. گوشه پاساژ دستههای پنج میلیون تومانی را میتوانید همهجای پاساژ در دست افراد ببینید که در حال معاملهکردن آن هستند ولی در گوشهای از پاساژ که به نام بازار ایران مشهور است، خبر دیگری است. در این گوشه پاساژ نه افغانی معامله میشود و نه یورو و چیز دیگری، فقط دلار به تومان با همان هیاهوی اینروزهای چهارراه استانبول و خیابان منوچهری. معاملات این قسمت از پاساژ بیشتر خطی (میلیاردی) است و کمتر از صد میلیون تومان پول خرد محاسبه میشود. اینجا دو نوع معامله صورت میگیرد؛ یکی اینکه معاملات را بهصورت «سته» یا به قول همکاران ایرانیشان «خالیفروشی و خریدی» انجام میدهند. در این نوع از معامله نه دلاری در کار است و نه تومانی، بلکه طرفین معامله مابهالتفاوت خرید یا فروش را بهصورت ضرر یا فایده از یکدیگر دریافت میکنند. معاملات بیشتر این گوشه از بازار به این صورت انجام میشوند. نوعی دیگر از معامله نیز وجود دارد که به قول یکی از دلالان کسی میآید و بازار را جمع میکند. در این نوع از معامله که باز خطی است؛ دلار در هرات به دست خریدار یا فروشنده داده میشود و تومان نیز در بانکهای ایرانی ردوبدل میشود که به گفته یکی از این افراد بیشتر «بانک صادرات» است. ضرری که احمدینژاد باعث آن شد در گوشهای دیگر از پاساژ، شخصی را دیدم که انگار دل پری از محمود احمدینژاد بابت این نوسانهای شدید بازار دارد. میگوید که روزی مشغول دیدن کنفرانس مطبوعاتی احمدینژاد بود که وی در پاسخ به سؤالی در مورد تحولات بازار ارز پاسخ عجیبی داد. وی ادامه داد که رئیس دولت پیشین گفت آمریکاییها یک کاغذی ساختهاند و اسمش را گذاشتهاند دلار... میگوید پس از این گفتههای رئیسجمهور و در جریان آن، قیمت دلار، که تا آن زمان روی یکی از سایتهای ایرانی دنبال میکرد، جهش بیسابقهای کرد و در یک نوبت دلار ۷۰۰ تومان گرانتر شد که از دوهزارو ۱۰۰ تومان به دوهزارو ۸۰۰ تومان رسید. میگوید که اول فکر میکردم خیالاتی شدهام یا سایت مشکل پیدا کرده و بعد از چندبار بهروزکردن فهمیدم که بله دلار بالا رفته و تومان ارزان شده؛ میگوید که در پایان آن روز چندین هزار دلار ضرر کرد. تلگرام قبل از اینکه نوسانهای بازار به این شدت برسد، صرافان این پاساژ بهندرت از سایت برای اطلاع از آخرین نرخ استفاده میکردند یا هم اینکه با شرکای ایرانی خود در تهران و مشهد تماس میگرفتند. امروز اما در هنگام ورود به بازار بعد از هیاهو چیزی که بیشتر به چشم میخورد این است که یا افراد به سبک بازارهای جهانی نفت در حال معاملهکردن دلار و ریال هستند یا اینکه به گوشیهای گران خود خیره شدهاند. این تلاطم بازار باعث شده که افرادی شغلهای جدیدی کشف کنند که چندان هم بیفایده نیست. با ایجاد یک گروه در تلگرام که ۲۰۰ نفر عضو دارد، از هرکدام ماهانه حدود ۵۰ هزار تومان میگیرند. این افراد چه کار مفیدی انجام میدهند؟ ادمین این گروهها در چهارراه استانبول، خیابان منوچهری و سبزهمیدان روی یک چهارپایه میایستند و قیمتی را که دلالان میدهند را بهسرعت به گروه میفرستند. این گروهها تا ساعت شش بعدازظهر دست ادمین است و کسی حق فرستادن چیزی را ندارد. از این ساعت تا ساعت ۱۱ صبح روز بعد گروه میافتد دست اعضای آن که از هرجایی که فکرش را کنید، هستند؛ از دوبی گرفته تا هرات و سلیمانیه. اعضا در این ساعات قیمتی را برای گروه میفرستند که بهاصطلاح قیمت معاملات تلفنی است. اخبار مربوط به پرونده هستهای نیز بخش عمدهای از این بهاشتراکگذاشتهشدهها را تشکیل میدهد. افراد این پاساژ از برنامه ویچت برای معاملات شبانه خود استفاده میکنند. بیبیسی ساعت پنج بعدازظهر انگار سیم پاساژ را میکشند. میروند به مغازهها که اخبار بیبیسی را نگاه کنند که مبادا در مورد بازار ارز ایران خبری بگوید و آنها بیخبر بمانند. یکی از دلالان میگوید اگر روزی خبری در مورد ارز یا پرونده هستهای روی سایت باشد، تأثیری بهشدت آنکه در شبکه بگویند ندارد. دلال دیگری میگوید که اگر خبری خوب یا بد باشد دیگر کسی به بازار تهران نگاه نمیکند و همینجا نرخ تعیین میشود. وی ادامه داد بارها شده که اینچنین شود. کس دیگری دور آخر مذاکرات هستهای را مثال میزند و میگوید که در شب ضربالاجل اول، دلار را به تومان خالی فروخت، در ویچت شایعه شد که بیبیسی اعلام کرده توافق صورت گرفته که باعث سقوط ۱۵۰ تومانی دلار شد. وی ادامه داد که خیلی خوشحال شدم چون فایده میکردم ولی صبح روز بعد که به بازار آمدم دیدم که نهتنها از آن ۱۵۰ تومان خبری نیست بلکه ۵۰ تومان نیز ضرر میکنم. از این دست تجربهها بسیار است. انتحاری اینجا نیز مانند ایران که جمشید بسمالله دارند، دلالان بازار لقبهایی دارند که بدون گفتن لقب آنها شما قادر به پیداکردن آنها نخواهید شد. مثل؛ رحیم کچل، فاروق سیا و انتحاری. این نفر آخر ماجرای جالبی دارد. یکی از دوستانش میگوید که حدود دو سال پیش بدون هیچ سرمایهای وارد بازار شد و شروع به خالیفروشی کرد. کار به جایی رسید که بازار به معاملههای او واکنش نشان میداد و به همین دلیل به وی لقب انتحاری را دادند. دوست دیگر انتحاری میگوید که وی با هیچ آمد و سرمایهاش را به ۱۷۰ هزار دلار رساند و بدون اینکه با ۱۷۰ هزار دلار حتی کفشی بخرد، همه را در دو روز باخت!! و چند هزار دلار نیز قرض بالا آورد. فعالان این بازار نیز مقصر اصلی نوسانهای اخیر را بانک مرکزی ایران میدانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.