|

بررسی ویژگی‌های خودروی خورشیدی ایرانی در گفت‌وگو با «کارن ابری‌نیا»

غزال چالاک ایرانی در سرزمین کانگوروها

گروه علم: حالا دیگر غزال ایرانی با اعتمادبه‌نفس بیشتری در دشت‌های وسیع استرالیا گام برمی‌دارد، درست است که در رقابت خودروهای خورشیدی در استرالیا، گروه‌های قدری از بهترین دانشگاه‌های اروپا و آمریکا حاضرند، اما غزال ایرانی هم کم‌سابقه و بی‌تجربه نیست. دانشجویان دانشکده فنی دانشگاه تهران، پیش از این دوبار تجربه ساخت خودروی خورشیدی را داشتند و اکنون همه آن تجربه‌ها در «غزال3» جمع شده است. خودروی خورشیدی غزال3، چهار چرخ، دو موتور الکتریکی و دو نفر ظرفیت دارد. این اولین‌بار است که یک خودروی خورشیدی با دو سرنشین در کشور طراحی و ساخته می‌شود. قرار است این غزال تیزپای ایرانی، شمال تا جنوب استرالیا را طی کند و در این مسیر، سه‌ هزار کیلومتر از دشت‌های استرالیا را بپیماید. انرژی لازم برای طی‌کردن این مسیر سه‌هزارکیلومتری را هم باید از خورشید بگیرد. این مسابقه از روز یکشنبه گذشته (26 مهر) شروع شده و تا فردا (دوشنبه، چهار آبان) به میزبانی استرالیا ادامه دارد. در این دوره از مسابقه‌ها 46 تیم از 25 کشور جهان حضور دارند که آمریکا با شش تیم، انگلیس با سه تیم، استرالیا با پنج تیم، ژاپن با پنج تیم، هلند با سه تیم، ترکیه با سه تیم، آفریقای جنوبی با دو تیم و کشورهای ایران، اتریش، بلژیک، کانادا، شیلی، چین، کلمبیا، آلمان، هنگ‌کنگ، مجارستان، هند، اندونزی، مالزی، لهستان، سنگاپور، سوئد، تایلند و امارات متحده عربی هرکدام با یک تیم در این رقابت‌ها شرکت می‌کنند. به مناسبت حضور غزال3 در معتبرترین مسابقه خودروهای خورشیدی، با دکتر «کارن ابری‌نیا»، استاد دانشکده فنی دانشگاه تهران و مدیر تیم طراحی و ساخت خودروی خورشیدی، گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌آید. ‌‌‌ ‌ ایده ساخت خودروی خورشیدی کی و چگونه به ذهن شما رسید؟ ایده ساخت خودروی خورشیدی از سال‌ها قبل مطرح بود. ما سال‌81 پیشنهادی به وزارت صنایع دادیم اما ساخت چنین خودرویی در اولویت قرار نگرفت. ‌ با توجه به اینکه ما منابع غنی نفت و گاز داریم، آیا لازم است به انرژی خورشیدی روی بیاوریم؟ بله، کشور ما همیشه با مشکل انرژی مواجه بوده و هنوز هم ما در تأمین انرژی مشکل داریم. از طرف دیگر منابع نفتی ما به‌هرحال تمام‌شدنی است. در نظر داشته باشید ما کشوری هستیم که ساعات آفتابی خیلی زیادی داریم، پس باید از این منبع نامحدود و رایگان انرژی استفاده کنیم. برهمین‌اساس در سال‌83 این پروژه را با تعدادی از دانشجویان علاقه‌مند مطرح کردیم که خوشبختانه دانشجوها با انگیزه زیادی که داشتند، بدون اینکه بودجه‌ای جذب شود، پروژه را آغاز کردند. ‌ اگر امکان دارد سابقه‌ای از طراحی و ساخت خودروهای غزال 1 و 2 را بیان کنید. اوایل سال‌1384، باوجود بدبینی‌ها به عملی‌بودن چنین پروژه‌ای، اجرای این طرح را با حمایت شرکت ایران‌خودرو آغاز کردیم. ساخت بخش‌های مختلف خودرو از قبیل شاسی، ترمز، سیستم تعلیق، فرمان، توپی چرخ‌ها و... تا شهریور84 انجام شد، اما به‌ دلیل مشکلاتی که در انتقال خودرو پیش آمد، به مسابقه رالی استرالیا نرسیدیم. بعد از آن در بهار 85 یک تور داخلی از تهران تا اصفهان برگزار کردیم. بعد از آن هم شهریور همان سال در مسابقه بین‌المللی خودروهای خورشیدی در تایوان شرکت کردیم که خودروی خورشیدی غزال، رتبه هشتم را کسب کرد. هرچند در آن مسابقه‌ها نتوانستیم رتبه خیلی خوبی به‌دست آوریم، اما تجربه بسیار خوبی پیدا کردیم؛ برای مثال با مقایسه غزال با سایر خودروها متوجه شدیم وزن 350کیلوگرمی خودرو زیاد است، در عوض موتور خودرو ضعیف و بازده سلول‌های خورشیدی کم است. این بود که تصمیم گرفتیم خودروی دیگری بسازیم که وزن آن حدود 100 کیلوگرم کمتر و موتور و باتری آن مطابق با فناوری جدید و سلول‌های خورشیدی آن هم بازده بیشتری داشته باشد. ‌ غزال دو نسبت به غزال یک چه مزیت‌هایی دارد؟ طراحی و ساخت بدنه غزال2 با فناوری پیشرفته صورت گرفت و طراحی بدنه پیشرفته‌تر و آیرودینامیک بود. علاوه‌براین، وزن آن کاهش یافت و به 250 کیلوگرم رسید. سرعت آن نیز حدود 100 کیلومتر در ساعت بود که قابلیت افزایش تا 120 کیلومتر را نیز داشت. افزایش بازده سلول‌های خورشیدی، استفاده از موتور برقی جریان مستقیم، استفاده از کنترلر قابل برنامه‌ریزی، بهینه‌سازی مواد، طراحی و ساخت بخش‌های اصلی، مانند بدنه، شاسی، تعلیق، فرمان، مدارها و سیستم‌های برقی از ویژگی‌های غزال2 نسبت به نمونه قبلی بود. ‌ ویژگی‌های کلی غزال 3 چیست؟ این خودرو از دسته خودروهای چهارچرخ با دو سرنشین است. در واقع اگر بخواهیم خلاصه بگوییم، این مسابقات در سه رده یا سه بخش انجام می‌شود. دسته اول خودروهای سه‌چرخ تک‌سرنشین است که قدیمی‌ترین و باسابقه‌ترین رده مسابقه است. دسته دوم که نسل بعدی است، چهارچرخ تک‌سرنشین است، جدیدترین رده هم چهارچرخ با دو سرنشین به بالا است؛ یعنی بعضی از انواع این خودروها، چهار سرنشین هم دارند. پس در مجموع می‌توان گفت هدف مسابقات و نحوه طراحی و اجرای این مسابقات به گونه‌ای است که خودروها به سمت خودروهای تجاری بروند؛ یعنی خودروهای برقی‌ای باشند که بتوانند با استفاده از نور خورشید خود را شارژ و انرژی لازم برای حرکت خود را فراهم کنند. این خودروها، درواقع همان خودروهای برقی هستند. این دسته از خودروها کروزر نام دارند و باید طبق قوانین خاصی مسابقه بدهند؛ برای مثال در طول مسیر این مسابقه که سه‌ هزار کیلومتر است، می‌توان یک‌ بار باتری را با برق شهری شارژ کرد. در بقیه مسیر هم که باتری‌ها با انرژی خورشیدی شارژ می‌شود. به بیان دیگر علاوه بر اینکه باتری‌ها در طول مسیر با انرژی خورشیدی شارژ می‌شود، در طول مسیر هم می‌توان یک‌ بار آن را با برق شهری شارژ کرد. حجم و ظرفیت باتری هم نسبت به قبلی‌ها دو برابر شده است. ‌ با توجه به اینکه خودروهایی را که دوره‌های قبلی می‌ساختید، سه‌چرخه و دارای یک سرنشین بود، می‌توان نتیجه گرفت که سلول‌های خورشیدی و باتری‌های آن تغییر کرده است یا موتور آن قدرتمندتر شده است؟ ‌ نه، سلول‌های خورشیدی آن مثل قبل است، اما دو موتور دارد که چرخ‌های جلو و عقب با موتورهای مجزا کار می‌کنند. البته حجم و ظرفیت ذخیره باتری‌ها، بیشتر شده است. ‌ چه بخش‌هایی از این خودرو را خودتان طراحی می‌کنید و می‌سازید و چه بخش‌هایی آماده در بازار هست و می‌توان تهیه کرد؟ طراحی کلی خودرو را خودمان انجام می‌دهیم مثلا ما طراحی می‌کنیم که وضعیت آیرودینامیک بدنه یا سیستم تعلیق خودرو به چه صورتی باشد یا ما سیستم فرمان را طراحی می‌کنیم و می‌سازیم. کل بدنه و شاسی خودرو را نیز خودمان می‌سازیم، ولی قطعاتی مانند موتور الکتریکی یا سلول‌های خورشیدی و باتری‌ها را از بازار تهیه می‌کنیم. علاوه بر این، قطعه‌ای هست به نام «mtbt» که کارش این است که حداکثر توان را از خورشید بگیرد و به موتور بدهد، به بیان دیگر کارش این است که ولتاژ و آمپر را طوری تنظیم کند که بالاترین توان را بگیرد و تحویل موتورها بدهد که این را هم ما اینجا انجام می‌دهیم، اما قطعات دیگر مانند موتورهای الکتریکی و باتری‌ها را از بازار می‌خریم. ‌ گفتید طول کل این مسیر سه‌ هزار کیلومتر است. آیا برای ساعت آغاز و پایان حرکت در طول روز، قوانین خاصی هست؟ بله. برای شروع حرکت و اتمام آن در هر روز هم قوانین مشخصی وجود دارد. شرکت‌کنندگان، هر روز رأس ساعت 9 صبح مسابقه را شروع می‌کنند و پنج عصر هم هر جا که باشند، باید متوقف شوند. در طول این زمان هم باید در یک یا چند نقطه مشخص که کنترل پوینت یا نقطه کنترل نام دارد، توقف کنند. این توقف‌ها اجباری است تا مسئولان موارد مشخصی را بررسی کنند. خود این کنترل پوینت‌ها هم حدود نیم‌ساعت زمان می‌برد. در این توقف‌ها همه موارد بررسی می‌شود تا چیزی خارج از مقررات نباشد. ‌ اگر در این مسابقه مشکلی برای یک خودرو یا شرکت‌کننده پیش بیاید، چه کار باید بکنند؟ طبق قوانین مسابقه، هر خودرویی که حرکت می‌کند، یک خودرو اسکورت جلوتر و یک خودرو اسکورت عقب‌تر از خودرو مسابقه حرکت می‌کند و اگر برای یک شرکت‌کننده مشکلی پیش بیاید، یک خودرو یدک‌کش آن را با خود می‌برد تا رفع عیب کند. البته یک ناظر مسابقه در هر کدام از خودروهای اسکورت عقبی حضور و همه این اتفاقات را زیر نظر دارد. ‌ تصور من از خودروهای خورشیدی این بود که آنها فقط برای پژوهش‌های محض ساخته می‌شوند، اما شما در صحبت‌هایتان به موضوع خودروهای برقی و لزوم کاربردی‌کردن این طرح‌ها اشاره کردید. خودرو خورشیدی هم در حالت کلی مانند یک خودرو برقی است که در آن انرژی الکتریکی، یک موتور الکتریکی را به کار می‌اندازد و خودرو حرکت می‌کند. با این تفاوت که در خودروهای خورشیدی، نور خورشید باتری‌ها را شارژ می‌کند، اما در حال حاضر باتری خودرو‌های برقی را باید با برق شهری شارژ کرد. ‌ منظور من این است که خودروهای برقی یا بنزینی ظرفیت پنج نفر را دارد، اما در مجموع اندازه‌شان کوچک است اما خودروهای خورشیدی از لحاظ اندازه بسیار بزرگ‌اند تا سطح لازم برای سلول‌های خورشیدی را فراهم کنند. به همین دلیل به نظر نمی‌رسد بتوان از این خودروها به‌عنوان وسیله نقلیه متعارف در شهرها استفاده کرد. این انتقاد، در این مرحله تا حدودی درست است، اما در نظر داشته باشید که در همین یکی، دو دهه گذشته، تغییر و تحول‌های بسیاری در ساختار این خودروها صورت گرفته و کارآیی و بازدهی آنها بسیار بهتر شده است. به همین ترتیب می‌توان انتظار داشت که در سال‌های آینده طراحی بهتر شود و در نتیجه خودروهای خورشیدی‌ای ساخت که اندازه‌شان تا حدود زیادی شبیه خودروهای بنزین‌سوز معمولی باشد و بتوان از آن در رفت‌وآمدهای شهری هم استفاده کرد. اینکه خودروهای خورشیدی ما تا حدودی بزرگ است و شکل خاصی دارد، به‌دلیل تبعیت از قوانین مسابقه است. البته این را در نظر داشته باشید که هم‌اکنون می‌توان خودرویی با اندازه معقول ساخت که ظرفیت دو سرنشین را داشته باشد و بتوان برای تردد درون‌شهری از آن استفاده کرد، اما متأسفانه قیمت آن زیاد می‌شود. ‌ بحث هزینه شد. شما برای ساخت این خودرو چقدر هزینه کردید؟ می‌دانید که در دوره اخیر، قیمت دلار افزایش یافته است و به همین دلیل ما حدود یک‌ میلیارد تومان برای ساخت غزال هزینه کردیم. البته در نظر داشته باشید که این مبلغ با احتساب هزینه سفر است. خود هزینه سفر چیزی حدود 200 میلیون تومان است که شامل هزینه سفر افراد و نقل و انتقال خودرو به استرالیا و بازگشت به کشور است. ‌ این هزینه‌ها را چگونه تأمین کردید؟ هزینه این طرح را حامیان مالی آن تأمین کردند که به ترتیب حمایتشان، می‌توان به بنیاد مصلی‌نژاد، بانک پاسارگاد، سازمان حفاظت از محیط‌زیست و فدراسیون اتومبیل‌رانی، شرکت ماهتاب و شرکت گیتاباتری اشاره کرد. ‌ از زمانی که تصمیم می‌گیرید در مسابقه شرکت کنید تا زمانی که طراحی‌ها را انجام دهید و بعد کار ساختن را شروع کنید و به محصول نهایی برسید، به‌طور متوسط چقدر زمان می‌برد؟ این کار حدود یک سال زمان می‌برد، البته به این شرط که بودجه آماده و فراهم باشد و از این لحاظ مشکلی نداشته باشیم. مرحله طراحی حدود سه ماه طول می‌کشد. البته در نظر داشته باشید که تیم طراحی ما گروهی 25نفره بود. بعد از آن مرحله ساخت می‌رسد که بسته به اینکه آیا وسایل اولیه فراهم باشد یا خیر، بین شش ماه تا 9 ماه هم این مرحله زمان می‌برد. ‌ من جایی خواندم در بخش طراحی، افرادی از دانشکده هنر هم حضور داشتند. دراین‌باره باید بگویم برای طراحی و ساخت این خودرو سه گروه از سه دانشکده دانشگاه تهران شامل دانشکده مهندسی مکانیک، برق و کامپیوتر و پردیس هنر حضور داشتند. در بخش طراحی صنعتی خود من، جناب آقای دکتر «آثاری»، دانشیار دانشکده برق و دکتر «امامی» از دانشکده هنر حضور داشتند. همان‌گونه که گفتم، از تجربه همکاران دانشکده هنر برای طراحی بخش‌های ظاهری این خودرو استفاده شد. البته هم‌اکنون نیز با همکاری جناب آقای دکتر «امامی» سرگرم طراحی یک خودرو سبک شهری هستیم. به بیان دیگر، ما به شکل یک مجموعه و گروهی کار می‌کنیم یعنی طراحی قسمت‌های فنی و مهندسی بر عهده ماست، اما همکاران دانشکده هنر هم در بخش زیبایی ظاهری آن نظر می‌دهند. ‌ این خودرو در چه مسابقاتی شرکت می‌کند؟ فعلا که در مسابقات استرالیا حضور دارد. هدف اصلی ما شرکت در این مسابقه بود چون مسابقه‌های مشابه دیگر، اعتبار و اهمیت چندانی ندارند. اهمیت این مسابقه‌ها در این است که حدود 45 تیم از 25 کشور جهان حضور دارند و عرصه بسیار بزرگ و متنوعی را برای رقابت فراهم کرده‌اند. البته ما خودرو غزال2 را که ساختیم، یک تور داخلی هم برگزار کردیم که اتفاقا دانشجویان هم به‌خوبی از آن استقبال کردند. در نظر داریم پس از اتمام این مسابقات و بازگشت به کشور نیز، یک تور داخلی، هم برای این خودرو برگزار کنیم. هدف ما از برگزاری تورهای داخلی هم موضوع فرهنگی است و هم شناساندن فناوری‌های خودرو خورشیدی و توانمندی‌های دانشجویان به مخاطبان. ‌ موضوع فرهنگ مطرح شد. شما پیش از این هم از اینکه از چنین طرح‌هایی حمایت نمی‌شود، گله کردید و گفتید حضور خودرو خورشیدی ایرانی در استرالیا، در کنار شرکت‌کنندگان کشورهای دیگر می‌تواند پیامدهای فرهنگی داشته باشد و باعث تبادل فرهنگی شود. می‌توانید این موضوع را بیشتر شرح دهید. منظور ما از تبادل فرهنگی این است که در این رقابت‌ها تیم‌هایی از کشورهای مختلف مانند آمریکا و هلند و... با فرهنگ‌ها و روحیات مختلف شرکت می‌کنند. این دانشجویان به مدت تقریبی دو هفته (پیش از شروع مسابقه و در مرحله آماده‌سازی تا پایان رقابت)، پیوسته با دانشجویان کشور ما ارتباط دارند و با هم در تعامل هستند و حتی در برخی موارد به هم کمک می‌کنند. در این تعامل‌ها، خلاف تبلیغات علیه کشور ما اثبات می‌شود و آنها هم می‌بینند دانشجویان ایرانی هم دانشجویانی هستند مثل خودشان. به بیان دیگر، حضور در این رقابت‌ها علاوه بر تبادل‌های علمی و مهندسی، موجب تبادل‌های فرهنگی بسیاری می‌شود. ‌ انتظار دارید که امسال چه رتبه‌ای در بین شرکت‌کنندگان کسب کنید؟ ما پارسال دچار بدشانسی شدیم و در روز اول، انرژی زیادی را از دست دادیم و در نتیجه نتوانستیم رتبه خوبی کسب کنیم. اما اگر امسال اتفاق پیش‌بینی‌نشده‌ای روی ندهد، انتظار داریم که رتبه قابل‌قبولی کسب کنیم. البته در نظر داشته باشید که طول مسیر مسابقه سه‌هزار کیلومتر است و حتی اتمام و به پایان‌رساندن این مسیر هم موفقیت بزرگی است، چون بسیاری از تیم‌ها نمی‌توانند این مسابقه را به پایان برسانند. چون همان‌گونه که قبلا هم گفتم، اگر شرکت‌کننده تا ساعت مشخصی نتواند به آن کنترل پوینت برسد، باید خودرواش را با استفاده از یدک‌کش حمل کند. پس باید گفت خودروهایی که کل مسیر سه‌هزار کیلومتر را خودشان طی می‌کنند، توانسته‌اند کار مهمی انجام دهند، زیرا از مجموع 45 تیمی که شرکت کرده‌اند، شاید 10، 15 تیم بتوانند این کار را انجام دهند. در مجموع امیدواریم که رتبه خوبی در این مسابقات به دست آوریم. ‌ و سخن پایانی؟ من از همه همکاران و دانشجویان و کسانی که در اجرای خوب این برنامه به ما کمک کردند، تشکر می‌کنم. در پایان به این نکته هم اشاره می‌کنم که ما از کسانی که بیشتر انتظار داشتیم، کمتر حمایت شدیم. برای مثال ما انتظار داشتیم که معاونت علمی ریاست‌جمهوری در این پروژه به ما کمک کنند، اما کمترین کمکی هم نکردند. ما بارها به معاونت مراجعه کردیم، خودشان هم آمدند و از نزدیک این پروژه را دیدند ولی حتی یک ریال هم کمک نکردند، ولی از آن طرف بنیاد فرهنگی مصلی‌نژاد یا بانک پاسارگاد به ما کمک می‌کند. این اتفاق، خاص این دوره هم نبود. در دوره‌های گذشته هم هیچ کمکی نکرده بودند. امیدوارم دست‌کم به شما بگویند دلیل کمک‌نکردنشان چیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.