تأثیر پیروزی لیبرالها در روابط کانادا و ایران
اردشیر زارعیقنواتی
نتایج اولیه انتخابات پارلمانی کانادا در روز دوشنبه، 19 اکتبر، نشان میدهد حزب لیبرال به رهبری «جاستین ترودو» توانسته است با کسب یک پیروزیِ بیشتر از حد انتظار، به حاکمیت 10ساله محافظهکاران، به رهبری «استفان هارپر»، پایان دهد. در بین نامزدهای راهیافته به پارلمان از حزب لیبرال به مجلس عوام این کشور نام دو ایرانی به نامهای «علی احساسی و مجید جوهری» و یک زن افغان به نام «مریم منصف» نیز بهچشم میخورد که این میتواند یک موفقیت بزرگ برای اقلیت ایرانی - افغانستانی در عرصه سیاسی- اجتماعی کانادا تلقی شود. این نتایج بهخوبی نشان میدهد حزب نخستوزیر هارپر یک شکست بسیار سخت را متحمل شده است و پسازاین، جناح لیبرال و میانهرو، قدرت را در این کشور به دست خواهد گرفت. آقای هارپر را میتوان از بازماندگان دوران یکهتازی محافظهکاران و نئوکانهای آمریکایشمالی بهحساب آورد که هنوز پرچمدار میراث شوم «بوش پسر» را در واشنگتن نمایندگی میکرد. وی تصویر خاکستری دورانی در آمریکایشمالی و عرصه بینالمللی بود که تاریخِ مصرف آن با شکست سیاستهای تجاوزکارانه نوامپریالیستی در مناطق درحالتوسعه و بحرانی خاورمیانه به سر آمده بود. سیاستهای ریاضتی و بهشدت محافظهکارانه هارپر در عرصه داخلی، که بر محور مهاجرستیزی در حوزه اجتماعی، سازماندهی شده بود، در وضعیت جدید، موجب انطباق منافع طبقات کارگری، فرودستان شهری، طبقه متوسط و بخش عظیم شهروندان کانادایی با اصلیت مهاجر شد که برعکس فضای بیانگیزه معمول در انتخابات و عرصه سیاسی این کشور، اینبار سبب ایجاد یک انگیزه و موج «سلبی» برای تغییر وضعیت موجود شد. چنانچه این شور و اشتیاق تازه در بین مهاجران تبعه کانادا برای حضور در پای صندوقهای رأی بهویژه در بین اقلیت کاناداییان ایرانیتبار در روزهای منتهی به انتخابات، آنچنان چشمگیر بود که هر سه حزب اصلی برای جلب رأی آنان، کاندیدای ایرانیتبار را در فهرست خود قرار داده بودند که با پیروزی دو نفر از آنان در این انتخابات، پسازاین میتوان شاهد تأثیرگذاری این بخش از جمعیت بر فضای سیاسی کانادا بود. برخلاف تصور بسیاری از تحلیلگران سیاسی، پیروزی حزب لیبرال تأثیر بسیار ملموس و دگرگونکنندهای بر سیاستهای کلان و راهبردی این کشور نخواهد داشت. شاید بیشترین تأثیر این انتخابات و نتایج آن را بتوان در حوزه سیاست خارجی مشاهده کرد؛ چراکه سیاستهای بهشدت محافظهکارانه هارپر، این کشور را در 9 سال گذشته به یک ساختار انعطافناپذیر و در بیشتر مواقع، ایستاده در «سوی بد» میدان تحولات شتابنده بینالمللی، تبدیل کرده بود. این سیاست غیرمنعطف، که شکست خود را در سالهای اخیر در تمامی کشورهای آمریکایی - اروپایی نشان داده است، به واسطه همین انزوای سرزمینی کانادا هنوز توانسته بود سختجانی خود را حفظ کرده و به حیات خود ادامه دهد؛ اما انتخابات 19 اکتبر نشان داد مردم این کشور دیگر این قفس طلایی را تحمل نمیکنند. جاستین ترودو در شرایطی زمام قدرت را در دست میگیرد و ازاینپس بهعنوان نخستوزیر کانادای پهناور با جمعیت کم و قدرت اقتصادی بزرگ را هدایت خواهد کرد که بسیاری انتظار دارند این کشور، نقش سازندهتری در تحولات بینالمللی ایفا کند. این انتخابات به همان اندازه که برای دموکراتهای واشنگتن و لیبرالهای اروپایی بااهمیت تلقی شده و مورد استقبال قرار میگیرد، برای سیاست خارجی ایران، که در دوران زمامداری هارپر با قطع رابطه و تنش سیاسی مواجه شده بود، نیز از اهمیت ویژهاي برخوردار است. همین اندازه که کانادا از معدود کشورهایی بود که بعد از توافق هستهای ایران با گروه 1+5 برخلاف همراهی اکثریت مطلق هژمونهای بینالمللی، از این مصالحه استقبال نکرده و حتی تلویحا هنوز بر طبل مخالفت میکوبید، بهخوبی گویای آن است که رهبران جدید این کشور میتوانند با تجدیدنظر در سیاست خارجی خود، نقش جدید و سازندهتری در تحولات آینده برعهده بگیرند. تنش سیاسی بین ایران و کانادا برخلاف ادعای دولت هارپر بیش از آنچه معطوف به اختلافات حول رعایت حقوقبشر باشد، ناشی از همراهی محافظهکاران این کشور با نئوکانهای واشنگتن، محور محافظهکار عربی- ترکی و حمایتهای بیقیدوشرط از مواضع ماجراجویانه اسرائیل است. با شروع نخستوزیری ترودو، انتظار میرود روابط کنسولی بین این دو کشور وارد یک مرحله جدید شود که بنا بر گزارشهای مستند با استقبال اقلیت کانادایی ایرانیتبار هم روبهرو خواهد شد. به احتمال زیاد، تحولات جدید کانادا از چشم وزارت امور خارجه ایران هم دور نخواهد ماند و در ماههای آتی میتوان انتظار داشت یک فصل جدید در روابط بین دو کشور آغاز شود که میتواند بسیاری از مشکلات خانوادههای مهاجر ایرانی، بهویژه دانشجویان درحالتحصیل در کانادا، را بهطور نسبی رفع کند. بههمیندلیل وزارت امور خارجه ایران در شرایط جدید باید در جهت کسب منافع ملی در روابط دوجانبه و با احساس مسئولیت و تعهد نسبت به مشکلات کنسولی ایرانیان ساکنِ کانادا از این فرصت استفاده کرده و با یک سیاست سازنده، برای رفع اختلافات دوجانبه بیشتر توجه کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.