|

فرصت‌های اجلاس مقدماتی امنیتی مونیخ

نصرت‌الله تاجیک . دیپلمات بازنشسته

برگزاری اجلاس مقدماتی کنفرانس امنیتی مونیخ در دفتر مطالعات سیاسی و امور بین‌المللی وزارت امور خارجه، نشان داد سیاست خارجی هوشمند ایرانی به‌خوبی درصدد واردکردن یک کشور قدرتمند اروپایی (از نظر اقتصادی) و جلوگیری از ترک‌تازی آمریکا در منطقه است، ولی باید به خوبی به ظرفیت‌ها توجه کرد و به دنبال روش‌های حذفی نبود. آلمان‌ها علاقه و سابقه زیادی در همکاری با ایران دارند. اطلاعات ورود مخفیانه توماس ادوارد لورنس (لورنس عربستان یا لورنس انگلیسی) در سال 1308 به ایران را دستگاه پلیس مخفی آلمان به نظمیه رضاشاه داد که منجر به دستگیری و زندانی‌شدن او در زندان قصر شد! همان کسی که سفارت انگلیس در تهران بعد از مدتی از زندان فراری‌اش داد و از ایران خارجش کرد. آلمان در مذاکرات هسته‌ای نیز از موضع معقول‌تری نسبت به شرکای اروپایی خود با ایران رفتار می‌کرد. اشتاین‌مایر، وزیر خارجه آلمان، سومین مقام آلمانی است که پس از حصول توافق هسته‌ای در ماه جولای، به ایران آمده است. تنها چند روز پس از بازگشت هیأت مذاکره‌کننده ایراني از وین به تهران، هیأت آلمانی گوی سبقت را از سایر همتاهای اروپایی خود ربود و معاون صدر‌اعظم و وزیر اقتصاد این کشور به همراه هیأتی عالی‌رتبه راهی تهران شدند.

در دو ماه و نیم گذشته هیأت‌های تجاری و بازرگانی و اقتصادی، سرمایه‌گذاری و صنعتی آلمان، به علاوه هیأت‌های مختلف فرهنگی این کشور به ایران آمدند تا از فضای گشایش سیاسی به‌وجودآمده برای ایران در سطح بین‌المللی بیشترین استفاده را بکنند. دو کشور به تعامل درباره موضوعات زیادی مانند افراط‌گرایی، تروریسم، مواد مخدر، حقوق ‌بشر، خلع ‌سلاح و دیگر موضوعات منطقه‌ای علاقه‌مندند که زمینه گفت‌وگو بین دو کشور در صحنه بین‌المللی را فراهم می‌کند. بااین‌همه، ‌هنوز احساس می‌شود این مظاهر دیپلماتیک راه زیادی برای رسیدن به نتیجه‌ در تعامل بخش خصوصی دو کشور دارند؛ بنابراین برگزاری اجلاس مقدماتی کنفرانس امنیتی مونیخ در ایران جدای از نواقص آن، می‌تواند اقدامی بجا و مثبت تلقی شود. با چنین تبیینی از علاقه و روابط دو کشور، ایران و آلمان عناصر اصلی این نشست بودند که به‌وضوح می‌شد اختلاف دیدگاهشان به مسائل منطقه و طبیعتا تضاد سیاست‌هایشان را مشاهده کرد. با کمی دقت در سخنان وزرای خارجه دو کشور در اجلاس، مصاحبه‌ها و همچنین پاسخ به سؤالات مطبوعات و استادان دانشگاه‌ها مشخص می‌شود متأسفانه طرف غربی اهداف غیرشفاف خود را کمتر واکاوی و در آنها تجدید نظر می‌کند. البته اختلاف دیدگاه و سیاست برای دو کشور که براساس منافع ملی خود در صحنه بین‌المللی وارد بازی می‌شوند، امری طبیعی است، ولی تبدیل این اختلاف به تعارض و دشمنی غیرعاقلانه است. کمترین خاصیت گفت‌وگو نزدیک‌شدن دیدگاه‌ها و نگاه به مسائل از زوایای دیگران است. از طرف دیگر، ترکیب نامتجانس کشورها و حضورنیافتن عناصر اصلی و مؤثر، در صحنه سوریه و یمن، همچنان تأکیدی است بر بحران رفتاری خاورمیانه. کشورهایی که به دلیل شناخت‌نداشتن و توجه صرف به منافعشان یا ضدیتشان با ایران، شرایط منطقه را به‌هم زده است، غایب این نشست بودند. آنچه کارایی واقعی و غیرتبلیغی و همچنین زمینه تأثیرات بعدی این اجلاس را تحت ‌تأثیر قرار می‌دهد، اما از اهمیت آن نمی‌کاهد، تضاد ساختاری کنفرانس امنیتی مونیخ با این اجلاس منطقه‌ای است؛ زیرا متولی کنفرانس، بخش خصوصی است و مقامات مدعو، تصمیمی نمی‌گیرند و فقط درباره مسائل مختلف گفت‌وگو و تبادل نظر می‌کنند، اما مشارکت‌کنندگان این اجلاس تماما مسئولان دولتی بودند و فضایی برای بحث‌های کارشناسی و دانشگاهی مستقل فراهم نبود. فلسفه شکل‌گیری کنفرانس امنیتی مونیخ که از 52 سال پیش در شهر مونیخ آلمان غربی در اوج جنگ سرد دو بلوک شرق و غرب آغاز شده است، نشست کارشناسان امنیتی در بخش خصوصی بوده است. نشستی که از نظر جمع‌شدن مقامات امنیتی، شباهت زیادی به نشست اقتصادی در داووس سوئیس دارد و برای همین به داووس امنیتی مشهور شده است، اما اگر اجلاس مقدماتی کنفرانس امنیتی مونیخ در دفتر مطالعات سیاسی و امور بین‌المللی وزارت امور خارجه توانسته باشد برنامه کاری (Agenda Setting) برای طرح مشکلات خاورمیانه و مشخصا مسائل سوریه، یمن و گسترش خشونت، نظامی‌گری و تروریسم و چگونگی حل آنها از سوی محافل مطالعاتی و دانشگاهی تهیه کند، قدم مهمی در این راه برداشته است. امیدوارم مسئولان وزارت امور خارجه به نقش نهادهای مطالعاتی بخش خصوصی و مستقل برای ارائه دیدگاه‌ها و نتایج تحقیقات صورت‌گرفته، توجه بیشتری داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.