|

ضرورت بازسازی و نوسازی فرهنگی

علی شعبانی: گفتمان و رفتار برخی نمایندگان مجلس در یکی، دو هفته اخیر، نمایانگر وجود شکاف عمیق میان اندیشه، رفتار و کردارهای فردی و جمعی در جامعه با معیارهای اسلامی است. رفتار نمایندگان نه معرف یک فرد، که معرف منتخبان مردم و بنابراین درواقع معرف فرهنگ، گفتمان، باورهای جمعی و شخصیت حقوقی اجتماع است. طبعا این رویه‌ها، سنجه شخصیت و معیار داوری رفتار ایرانیان در انظار و افکار جهانیان قرار می‌گیرد. پارسونز در بحث نوسازی جامعه - حرکت از وضعیت سنتی به وضعیت نوین در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی- دگرگونی در پنج «متغیر الگویی» را نشانه وقوع نوسازی می‌داند: رفتن از رفتارهای عاطفی به غیرعاطفی، جمع‌گرایی به فردگرایی، خاص‌گرایی به عام‌گرایی، انتساب به اکتساب و تداخل کارکردها به تفکیک کارکردها. همچنین صاحب‌نظران دیگر، گسترش همدلی و مشارکت جمعی، رشدیافتگی، حرکت از رفتارهای احساسی به عقلانی، تفکیک نقش‌ها و مسئولیت‌ها، نهادسازی، پرهیز از رفتارهای قبیله‌ای و منافع گروهی، حاکمیت قانون و حرکت به‌سوی قانون‌مداری و... را نشانه تغییر و نوسازی جامعه دانسته‌اند. جدا از جامعیت یا کاستی، نقاط قوت و ضعف نظریات در این خصوص، در آیین اسلامی و تشیع، رعایت اصول گفت‌وگو، احترام به حقوق یکدیگر، تأکید بر عقلانیت، رعایت عدل و انصاف در تعامل با دیگران، حل اختلافات از مجاری قانونی و ذی‌صلاح، تطبیق رفتارها با اختیارات و مسئولیت‌ها، توجه به مصالح و منافع ملی و... از بنیانی‌ترین شعارهاست. گفتمان و رفتار برخی نمایندگان، بی‌توجهی به تفکیک کارکردها، واکنش‌های احساسی، نادیده‌گرفتن قواعد و ضوابط و... گویای وجود شکاف ژرف بین واقعیت‌های اجتماعی با رفتار عقلایی حتی در سطوح بالای جامعه است. آیا با این ادبیات و گفتمان، جایی برای سخن و دفاع از دموکراسی، حاکمیت قانون، خردورزی و سیاست‌ورزی می‌ماند؟ اگر در کشور واضعان قانون، هم‌زمان، در جایگاه شاکی، داور، حاکم، مجری حکم و... بنشینند، می‌توان از چیزی به نام تفکیک قوا، تفکیک وظایف و کارکردها و... صحبت کرد؟ کاستی اصلی در نبود نهادهای سیاسی کارآمد و مؤثر است؛ نهادهایی که بتوانند نماینده علايق مردم باشند و چارچوب مناسب برای جذب و پذیرش علايق عمومی به‌وجود آورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.