|

چند نکته درباره «خندوانه»

رجوع به اصول فراموش‌شده

کوثر فرهادی

رامبد جوان با کاربست المان‌های روشنفکری در برنامه‌اش توانست بسیاری از هنرمندان را متوجه کند که در بضاعت جاری صداوسیما نیز می‌توان تفکرات مصلحانه و روندهای شاخص جامعه سالم فرهنگی و حتی عبور زیرکانه از ممنوعه‌هایی، که برخی احساس می‌کنند فقط در فضای تام سیاسی می‌توان از آنها سخن به میان آورد و نتیجه گرفت، را نمایان کرد. خندوانه اگرچه در لفافه‌ای از هدف مطلوب و البته نخ‌نمای خنداندن وارد ساحت ساخت و تولید برنامه‌های این‌چنینی شد اما نشان داد که می‌توان در خلال یک هدف اصلی، اهداف دیگری را پیش گرفت که احتمالا اگر در خط و مسیر هدف اصلی قرار می‌گرفتند، چندان نمی‌توانستند در روند جذب مخاطب تأثیری داشته باشند. تلاش برای هوشیارکردن مردم نسبت به بخشی از وظایف شهروندی خود و در‌گیرکردن آنها با مقوله‌ای به نام محیط‌زیست و کتاب‌خوانی به‌عنوان امور مغفول‌مانده جامعه ایرانی است که در برنامه خندوانه مصور می‌شود. پیوند این برنامه با مردم به‌عنوان ستون‌های یک نظام دموکراتیک همان چیزی است که مخاطب را تا اپیزود‌های مختلف برنامه می‌کشاند و از او می‌خواهد تا سلیقه خود را در یکی از ساده‌ترین امور زندگی‌اش «انتخاب خنداننده برتر» اعمال کند و همو ببیند که تا چه اندازه در روند نهایی انتخاب تأثیرگذار است.

این مقوله اگرچه گاه از دوقطبی انتخاب‌کننده - انتخاب‌شونده به سمت دوقطبی انتخاب‌کننده - انتخاب‌کننده سوق داده شد و در مواردی مردم را در مقابل مردم قرار داد اما به‌خوبی توانست از این کوره‌راه عبور کند و از طرفی مردم را از مسیر‌های انحرافی و منش سرگرمی‌خواهانه‌ای که در قالب ساختن جوک‌ها و لطیفه‌ها نمود پیدا می‌کرد، به مسیر اصلی و نهایی برنامه متمایل کند. نظم درونی برنامه خندوانه را می‌توان با قرائتی فرامتنی و پارادوکسی طنازانه به جامعه امروزمان تعمیم داد. همان‌طور که گاهی مخاطب با خود فکر می‌کند برقراری چنین نظمی چه اندازه زمان گرفته است یا اینکه شاید در بعضی موارد مصنوعی جلوه کند یا مواجهه با این سؤال که: اساسا نمی‌شود با کمی اغماض از اندکی ناهماهنگی در ادای «سلام»‌ها یا «خداحافظ»‌ها یا دیگر فرمان‌های روتین برنامه گذشت؟ این سؤال واقعی باید این‌طور پاسخ داده شود: نه. برای تحقق یک نظام سالم و هدفمند، نظم یکی از اصول اساسی است. آنچه خندوانه را در میان سایر برنامه‌های هم‌صنفش متفاوت کرده، همین بازخوانی و رجوع به اصولی است كه با نقبی سیاسی- اجتماعی به جامعه ایران می‌توان گفت در جامعه ما فراموش‌شده است. خارج‌کردن بسیاری از افراد سرشناس سیاسی، ورزشی، هنری از چارچوب‌های ازپیش‌تعریف‌شده و استحکام پیوند اجتناب‌ناپذیر آنها با مردم و خروج از کلیشه‌های صداوسیمایی در پرسش و پاسخ‌ها و پیوند مردم با طبقه‌ای که در تصور عمومی جامعه غیرقابل دسترس هستند، همان چیزی است که به‌هرحال به دلیل عدم تجربه مخاطب در گذشته خاطره‌های خوبی را در ذهن به‌جا می‌گذارد. اگرچه پایان نه‌چندان جذاب برنامه خندوانه نتوانست خیلی‌ها را در صدر هیجانات تکرارنشدنی مخاطبان صداوسیما قرار دهد، اما به‌هرحال می‌توان از آن به‌عنوان نمادی تعبیر کرد که نشان می‌دهد شخص‌گرایی یا قهرمان‌سازی دغدغه اصلی رامبد جوان نبوده و بار دیگر به مخاطب تلنگری بزند که همه آنچه در مسیر تا به اینجا بر او اثر گذاشت یا از او اثر گرفت، اهمیت دارد نه صرفا یک سرخوشی خام ناشی از پیروزی خنداننده محبوب یا ناکامی ناشی از شکست وی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.