|

بگیر بخواب خسته عاصی!

ثمین مهاجرانی: «اگه خورشید می‌تابید و مرده‌ها زیر تابش اون تکون می‌خوردن، باز هم گذشته برنمی‌گشت». کالیگولا، امپراتور دیوانه روم... امپراتوری با پوتین‌های کوچک... یک جوان، چقدر دیوانگی می‌خواهد، چقدر تناقض درونی لازم دارد، چقدر عصیان باید در وجودش باشد تا کالیگولا شود؟ مردی که دیوانه‌وار همه‌چیز را برای خودش و در فرمان خودش می‌خواهد. پس فرق او با تمام پادشاهان و امپراتورها و حاکمان دیوانه تاریخ چیست؟ مگر همیشه پای قدرت و ثروت در میان نبوده؟ بوده! اینجا «کالیگولا»ی غنی‌زاده راهش را از تمام قصه‌های تاریخ، درباره حاکمان و حتی از روایت تاریخی «کایوس» برایم جدا می‌کند. کالیگولا (صابر ابر) روی صحنه تالار وحدت بیش از آنکه دیوانه باشد، بیش از آنکه خون‌خوار باشد و نفرت‌انگیز، بیش از آنکه امپراتوری باشد که جایگاهش بزرگ‌تر از قد و قواره‌اش به نظر مي‌رسد (البته که همه اینها هست)... عاصی است و خسته. وقتی از عدم پافشاری بر خواسته‌ها حرف می‌زند (شاید ما چیزی نداریم چون هیچ‌وقت آدما روی خواسته‌هاشون پافشاری نکردن)، وقتی از بقیه می‌خواهد که بخندند، وقتی به کائسونیا (پانته‌آ پناهی‌ها) می‌گوید: «پیر شدی...»، وقتی وقتی وقتی... کالیگولا عاصی است. آنجا که می‌گوید: «آدما گریه می‌کنن چون جهان اونجوری که باید باشه، نیست». پادشاه جوان قصه ما، خسته است از بس هیچ‌چیز جهان، آن‌طور که باید نیست. وقتی به زیردستانش که خبر توطئه و نقشه قتل را بر او فاش می‌کنند، می‌گوید: «شما به دوستتون خیانت کردید... پس من کشته نمی‌شم». چیزی در دل تماشاگر قلقلک می‌آید از جنس تحسین. انگار بخواهد بگوید «کالیگولا، به اخلاق پایبند است...»، او هم شبیه همه ماست. همه ما، که گاهی خسته می‌شویم، دلزده از جهانی که آن‌طور نیست که باید و شاید. که هیچ‌چیز این جهان لعنتی سر جای خودش نیست. پس چه باک اگر کالیگولای جوان ما، طالب ماه باشد؟ این محال‌ترین طلب بشر روی زمین؟ بلندبالاترین عنصری که ممکن است روزی کسی روی این کره گرد و وارونه، بخواهدش؟ دست کالیگولا به ماه نمی‌رسد. حتی وقتی هلیکون (امیر جدیدی) می‌گوید: «می‌رم ماه ‌رو برات بیارم...»، کالیگولا می‌داند که ماهی در کار نیست. او بهتر از هر کسی می‌داند چه خواسته محالی دارد اما مگر طلب وارونه‌نبودن جهان اطراف او که این روح ناراضی را در خود جای داده، محال‌ترین اتفاق تمام زندگی و حیات او و همه آدم‌های قبل و بعد او نیست؟ خوانش‌های تاریخی مختلفی از شخصیت کالیگولا خوانده‌ایم و شنیده‌ایم. ولی برای من، اجرای همایون غنی‌زاده بر صحنه باشکوه تالار وحدت (که بعد از مدت‌ها نمایشی را با تمام آنچه که یک «نمایش» نیاز دارد، مقابل چشممان گذاشت)، کشف تنهایی، عصیان و خستگی‌های امپراتوری ا‌ست که جهان را جوری دگرگونه می‌خواست، که انسان‌بودن برایش سخت بود، سنگین بود و نفسگیر. از شما چه پنهان، بعد از صحنه به‌قتل‌رسیدن کالیگولا، این دیالوگ معروف در ذهنم چرخ می‌خورد (با کمی تصرف): «بگیر بخواب، خسته عاصی!»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.