کژتابیها و روایت آینه
حسن اسدی، بازنشسته بانکی: «بر پارسیان چه گذشت»، مستند فراهمآمدهای است از روایت «عبدالله طالبی»، مدیرعامل وقت و از بنیانگذاران بانک در دوره شکوفایی آن. کتاب، سرگذشت شورانگیزی از کژتابیهای زمانه است که داستان آن را از تأسیس تا بحران، بهمثابه آینهای راستین در برابر تاریخ و روزگار ما مینهد. کتاب در فصلهای فراوان خویش با منطقی کارشناسانه و علمی همراه مستندات دقیقی، فراز و فرود روزگار کارآفرینان بانک را گزارش میدهد. «عبدالله طالبی» نشان میدهد که راه پویایی اقتصاد ملی در بخش خصوصی، با چه دشواریهای تجربهنشدهای مواجه است. بخشهای پرماجرای شورانگیز کتاب، روایت فروش بخشی از سهام بانک بین فروشنده - شرکت ایرانخودرو- و خریدار، کنسرسیومی از سرمایهگذاران داخلی کشور است. خریدار اصلی اولیه که در مذاکرات انجامشده با فروشنده قرار است در مزایده فروش سهام در سازمان بورس، بالاترین قیمت را برای خرید سهام پیشنهاد کند، عمدتا از صنعتگران داخلی و دارای پیشینه روشنی است. اینان از پشتوانهای برخوردارند که سالیان بسیار در صنعت تولید و صادرات از نامداران این صنعت هستند. طرفه آنکه این معامله در شرایطی صورت میگیرد که شرکت ایرانخودرو به سبب نیاز شدیدی که به تقویت منابع مالی و افزایش نقدینگی خویش دارد، با فروش سهام به قیمت پیشنهادشده، سود سرشاری را به حساب خویش واریز میکرد. از سویی قیمت توافقشدهای که قرار است در مزایده فروش پیشنهاد شود، همچنین بنیان بانک و سهام آن را در بازار بورس، در موقعیت بسیار ممتازی قرار میدهد که به افزایش اعتماد عمومی و استحکام مالی بانک نیز خواهد انجامید. هرچند معامله فروش و مزایده بین دو شخصیت مستقل حقوقی به توافق و انعقاد قراردادی انجامیده و خریدار مبالغ سنگینی را بهطور علیالحساب به فروشنده پرداخت میکند و همه روندهای حقوقی نیز در سازمان بورس طی میشود، ناگهان شخصیت سومی نیز در این معامله، با شتاب پای بر عرصه مینهد. شخصیتی که روایت کتاب بهطور تلویحی از آن نام میبرد، درصدد است تا با هر روشی، انجام معامله بهتوافقرسیده را برهم زند و سهام جذاب بانک را در اختیار گیرد. از همین مرحله است که جریان جدید «نامرئی» همه دشواریهای ممکن را بر سر راه این معامله فرو میافکند. از آنجا که مدیران بانک درواقع نقش روشن و ملموس و دخالتی در پیشبرد این خریدوفروش نداشتهاند، جریان «نفوذ» میکوشد تا مدیریت بانک را برای تأخیر و ابطال معامله تحت تأثیر فشارهای پیدا و پنهانی قرار دهد. ماجرا از همین لحظه فضای پرشور و تأثیربرانگیزی به خود میگیرد. آنگاه که مذاکرات شخصیت تازهوارد جدید با شرکت ایرانخودرو و مدیران بانک به نتیجه دلخواه نمیرسد، اهرمهای تازهای برای فشار وارد این کارزار میشود. اینگونه است که تلاشهای مسئولان وقت بانک مرکزی نیز شکل تازهای به خود میگیرد و بازرسان در جستوجوی مستنداتی برای واردآوردن اتهامات شگفتی بر مدیران، روانه بانک میشوند. این فضای نامطلوب جدید نهتنها موقعیت ممتاز بانک را در جامعه با تشویش مواجه میکند، که اثرات آن بر سپردهگذاران و مشتریان اعتباری نیز ایشان را با تردیدهای تازهای روبهرو میکند، حتی روحیه عمدتا پرنشاط و پرامید کارکنان را نیز دستخوش بیانگیزگی و یأس میکند. سرانجام، این فرایند پیچیده، به فرجامی میانجامد که کمیسیونهای ذیربط در مجلس شورای اسلامی و بخشهای مربوط در نظام قضائی کشور و سازمانهای نظارتی، نهتنها مدیران بانک را از اتهامهای بیاساس تبرئه میکنند، بلکه به سبب پارهای مصلحتاندیشیها آنان را صرفا با تذکر نامنتظرهای از سوی هیأت انتظامی بانکها مواجه و پرونده را ختمبهخیر میکنند. بهگونهای که حتی رئیسجمهور وقت نیز با آگاهی از حقایق ماجرا، -با وجود سخنرانی عنوانشده پیشین در نظرآباد- تلویحا بیاساسبودن اتهامات عنوانشده را درمییابد و به نحو منصفانهای مشاغل همسنگ و حتی برتری را به مدیران بانک پیشنهاد میکند. راوی کتاب در متن و روایت، نشان میدهد که اندک کینهای از مسئولان پدیدارساز ماجرا در ذهن و دل خویش ندارد و گویا نوشته و «روایت» حاضر را برای ثبت در تاریخ و عبرت زمانه روایت میکند. درس بزرگ این «روایت» و نکته آموزشی آن در این است که آسیبشناسیهای تازهای از دشواریهای فراروی بخش خصوصی را در بالندگی اقتصاد کشور بازتاب میدهد. کتاب نشان میدهد که مسئولان وقت - در بانک مرکزی- به جای دفاع از حیثیت مدیران در کارزار پدیدآمده، چگونه است که بر چشم ایشان شن پاشیدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.