با بيانيه مشترك ظريف و موگريني و دستور اوباما رخ داد
آغاز لغو عملي تحريمها
شرق، زينب اسماعيلي: مثل نوزادي كه استخوانهايش سفت ميشود، نرمنرمك قد ميكشد و ياد ميگيرد چهاردستوپا راه برود و بعد مزه قدمبرداشتن را بچشد؛ توافق هستهاي مثل نوزادي، سه ماه در حال پیمودن روند تكاملي خود است. توافق هستهاي وين از امروز وارد مرحله جديدي از روند تكاملي خود شد. بيش از 90 روز از دستيابي به توافق و تصويب قطعنامهاي در شوراي امنيت سازمان ملل بعد از اين توافق گذشته است. برمبناي تقويم توافق كه 23 تير بين ايران و نمايندگان كشورهاي 1+5 و اتحاديه اروپا مقرر شد، پس از «روز تصويب» وارد مرحله بعدي ميشويم كه «روز اجرا» نام دارد. براساس متن توافق، «در اين روز مشاركتكنندگان اجراي برجام ترتيبات و تمهيدات لازم از جمله تمهيدات حقوقي و اداري، براي اجراي تعهداتشان طبق برجام را اتخاذ ميكنند». اوباما پيشقدم شد عصر ديروز، قبل از اتحاديه اروپا، رئيسجمهوري آمريكا پيشقدم شد. او در نامهاي خطاب به برخي وزيران كابينهاش، اجازه داد همزمان با آغاز روند اجرائيشدن توافق وين، فرايند برداشتهشدن تحريمهاي ايران آغاز شود. باراک اوباما به وزارتخانههای خزانهداری، امور خارجه، تجارت و انرژی دستور داد اقداماتی برای رفع بردارند تحریمهای ایران بهعنوان بخشی از توافق هستهای که در ماه جولای (تير) به دست آمده است انجام دهند. اوباما دستور آمادگي براي لغو و توقف اجراي تحريمهاي هستهاي ايران در روز اجراي توافق را صادر كرد. در متن اين فرمان از دولت خواسته شده «تمام اقدامات لازم براي اطمينانيافتن از اجراي مؤثر و سريع تعهدات آمريكا مندرج در برنامه جامع اقدامات مشترك براساس قوانين ايالات متحده انجام شود». اتحاديه اروپا نيز عصر ديروز در بيانيهاي ورود به مرحله بعد از توافق را اعلام كرد. لغو تحريمها از روز اجرا توافق هستهاي بعد از 22 ماه رايزني فشرده بين مذاكرهكنندگان ايران و نمايندگان كشورهاي 1+5 به دست آمد. در اين توافق، ايران پارهاي محدوديت را در برنامه هستهاي خود پذيرفت كه در ازاي اجراي اين محدوديتها، تحريمهايي كه به بهانه برنامه هستهاي و موشكي ايران وضع شده بود، لغو ميشود. اگرچه لغو تحريمها از امروز و بهصورت اسمي انجام ميشود، اما اجرائيشدن آن از «روز اجرا» خواهد بود. توافق هستهاي براي اجرائيشدن بهصورت نهايي و طيكردن روند تكاملي خود گامهاي ديگري در پيش دارد؛ روندي كه برخي از آنها در بازه زماني كوتاهمدت و برخي تعهداتي 15ساله خواهد بود. اجراي مشروط پروتكل الحاقي روز گذشته آژانس بینالمللی انرژی اتمی در بیانیهای اعلام کرد تهران به این نهاد اطلاع داده که اجرای مشروط پروتکل الحاقی را آغاز میکند. در این بیانیه چنین آمده: «در 18 اکتبر 2015، (26 مهر 1394) جمهوری اسلامی ایران به مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اطلاع داده که از روز اجرای برنامه جامع اقدام مشترک، به صورت مشروط پروتکل الحاقی توافقنامه پادمان را تا زمان تصویب آن توسط مجلس، اجرا کرده و کد اصلاحشده 3.1 تمهیدات تکمیلی توافق پادمان را نیز بهصورت کامل اجراء خواهد کرد». نماینده ایران در آژانس انرژی اتمی نیز روز گذشته با تأیید این خبر اعلام کرد: «ایران طی یک اقدام اعتمادساز موقتا پروتکل الحاقی را اجرا میکند». مهر 82 نيز در دورهاي كه حسن روحاني رياست تيم مذاكرات هستهاي را برعهده داشت، ایران پروتكل الحاقي را براي حدود دو سال پذيرفت و براساس آن محدوديتهايي در برنامه هستهاي خود از جمله كارخانه يواف6 اصفهان ايجاد كرد، اما با پايان دوره دولت اصلاحات، توليد كيك زرد از سر گرفته شد و پروتكل الحاقي كه بهصورت داوطلبانه اجرا ميشد نيز با آغازبهكار دولت نهم، ملغي شد. بر مبناي قوانين آژانس، پروتكل الحاقي دسترسي بيشتر به بازرسان آژانس براي بازديد از اماكن هستهاي فراهم ميكند. بيش از 120 كشور در جهان پروتكل الحاقي را اجرا ميكنند. مهندسي معكوس هستهاي شايد بتوان گفت يكي از بزرگترين اتفاقات مهندسي هستهاي در راه است. براي ورود به روند اجرائي برجام، محدوديتهايي در برنامه هستهاي ايران پذيرفته خواهد شد. ايران پروتكل الحاقي را خواهد پذيرفت و در رآكتور تحقيقاتي آبسنگين اراك، نطنز و فردو، ميزان غنيسازي و ذخاير اورانيوم و سوخت، همچنين ساخت سانتريفيوژ، تعهداتي را ميپذيرد كه برخي از آنها در یک بازه زماني 15ساله اجرائي ميشود. در بخش فني محدوديتهايي اعمال ميشود كه در توافق محرمانه بين ايران و آژانس آمده است. اين توافق همزمان با توافق وين بين علياكبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي و يوكيا آمانو، مدير كل آژانس بينالمللي انرژي اتمي به دست آمد. اين توافق كه به گواهي آمانو، تاكنون مراحل اجرائي خود را بهخوبي سپري ميكند، قرار است تكليف موضوعات باقيمانده از گذشته از قبيل ابعاد احتمال نظامي را مشخص كند. آمانو قرار است تا ژانويه، گزارش نهايي خود از روند محدوديت برنامه هستهاي ايران را به شوراي حكام ارائه كند و بهدنبال این روند كه «راستيآزمايي» نام دارد، تعهدات طرف مقابل اجرائي میشود. اگرچه روز گذشته فرمان لغو تحريمها، توسط رئيسجمهوري آمريكا و اتحاديه اروپا صادر شد، اما اجراي لغو تحريمها به زماني كه «روز اجرا» نام دارد موكول ميشود. اگرچه اين روز هنوز تعيين نشده و بايد روزي بين طرفين براي اجرا مشخص شود، اما به نظر ميرسد اجرائيشدن توافق و برداشتهشدن عملي تحريمها حدود دو تا چهار ماه آينده باشد. به گفته مقامات مسئول، انجام تغييرات در برنامه هستهاي ايران، حدود دو ماه زمان خواهد برد. قدمهای بعدی بعد از اجراي تعهدات ايران، اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن آییننامهای اجرائی را صادر میکنند که بر اساس آن تحریمهای مالی و اقتصادی مرتبط با هستهای این اتحادیه علیه ایران از «روز اجرا» لغو میشود. دولت آمریکا بر اساس اختیارات رئیسجمهوری این کشور دستور توقف اجرای تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای علیه ایران را از «روز اجرا» صادر میکند. در برنامه جامع اقدام مشترك تعهدات فني پذيرفته شده است. مهمترين آنها، بازطراحي قلب رآكتور اراك است. اگرچه اين رآكتور همچنان آب سنگين خواهد ماند اما قرار است قلب رآكتور موجود خارج شده و تمام منافذ و وروديهاي آن با بتن پر شود. اين كار به شكلي انجام ميگيرد كه آژانس بتواند غيرقابل استفادهبودن آن را براي كاربرد هستهاي در آينده راستيآزمايي كند. اين كار با همكاري چين و آمريكا انجام ميگيرد كه مذاكراتي با طرف چيني هم انجام گرفت و چين به نمايندگي از ايران با طرف آمريكايي هم مذاكره كرد. به گفته علياكبر صالحي، فردو به استقرار يكهزار و 44 ماشين اختصاص پيدا ميكند: «دو آبشار قریب به 350 ماشین در حال چرخش خواهند بود اما بدون تزریق گاز و چهار آبشار دیگر در حال چرخش نخواهند بود و تحت خلأ است و به آن اورانیوم تزریق نمیشود. دو آبشاری که در حال چرخش خواهند بود با هزار و 44 ماشین سر جایش باقی میماند تا اگر طرف مقابل روزی زیرقولش بزند فوری برگردانده شود». روند لغو تحريمها عراقچي صبح روز گذشته در يك برنامه تلويزيوني در مورد روند لغو تحريمها توضيح داد كه «لغو تحریمها دو مرحله دارد؛ مرحله اول بهطور رسمی توسط شورای وزیران انجام خواهد شد و زیرساخت لغو تحریمها صورت میگیرد اما اجرای آن در مرحله دوم رخ خواهد داد؛ مرحلهای که طرفین اقدامات خود را انجام داده و اجرای «قانون لغو تحریم» روزی خواهد بود که بهعنوان روز اجرائیشدن شناخته میشود». معاون وزير خارجه با اشاره به اقداماتی که دو طرف باید انجام دهند، گفت: «ما یکسری اقدامات را در فردو، نطنز و اراک انجام خواهیم داد و آنها نیز مشغول تهیه یکسری پیشنویسها و دستورالعملها برای شرکتها و کمپانیها و همچنین مکاتبات نامههای لازم در این زمینه خواهند شد». در ازاي اجراي اين تعهدات فني، تحريمها عليه برنامه هستهاي ايران لغو ميشود. اين تحريمها شامل تحريم بانكي، بانك مركزي، سوییفت، كشتيراني، صنايع هواپيمايي و امكان مبادلات تجاري با جهان است. ------------------------------------------------------------------- بیانیه مشترک ظریف و موگرینی فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ايران، در بیانیهای مشترک اعلام کردند هر دو طرف به تعهدات خود در اجرای برجام متعهد هستد. متن کامل بیانیه مشترک فدریکا موگرینی، نماینده عالی اتحادیه اروپایی و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران كه عصر ديروز منتشر شد، به این شرح است:«امروز «روز تصویب» برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) درباره برنامه هستهای ایران است. این نتیجه تکمیل موفقیتآمیز بررسی برجام توسط نهادهای قانونگذاری کشورهای ماست. این نقطه عطف دیگری است که ما را یک گام دیگر به آغاز اجرای برجام که قویا به آن متعهد هستیم، نزدیکتر میکند. ما زمانبندی درنظرگرفتهشده در برجام را رعایت کردهایم که بیانگر اراده جمعی ما برای پایبندی به مفاد آن است. اکنون ایران اجرای تعهدات خود در زمینه هستهای را با هدف تکمیل کامل و مؤثر آنها آغاز خواهدکرد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز مقدمات لازم برای نظارت و راستیآزمایی این گامها را انجام خواهد داد.امروز اتحادیه اروپایی چارچوب قانونی لازم برای برداشتن تمام تحریمهای اقتصادی و مالی مرتبط با برنامه هستهای را تصویب کرد. این قوانین در «روز اجرائیشدن» برجام، همزمان با اجرای اقدامات هستهای توافقشده توسط ایران و راستیآزمایی آنها از سوی آژانس، لازمالاجرا خواهد شد.امروز ایالات متحده برای توقف اعمال تحریمهای مرتبط با هستهای کنگره همچنان که در برجام مشخص شده است، اقدام میکند. این اقدام از روز اجرائیشدن برجام، زمانی که آژانس اجرای اقدامات هستهای توافقشده توسط ایران را راستیآزمایی کند، لازمالاجرا خواهد شد و نیز دستور اتخاذ تمامی تدابیر مقتضی دیگر برای توقف اعمال تحریمها، شامل لغو دستورات اجرائی و صدور مجوز فعالیتها همچنان که در برجام مشخص شده است، صادر میشود. بهمنظور فراهمکردن هرچه بیشتر زمینههای لازم برای اجرای برجام، کمیسیون مشترک پیشبینیشده در برجام اولین نشست خود در سطح مدیران سیاسی را در تاریخ 27 مهر در وین برگزار خواهد کرد. همه طرفها کماکان قویا متعهد هستند که اجرای برجام در سریعترین زمان ممکن را تضمین کنند. بدین منظور، ما همه آمادگیهای لازم را فراهم خواهیم کرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.