کمیته فراوزارتی برای مهندسی ژنتیک
عبدالحسین طوطیایی . پژوهشگر کشاورزی
دستاوردهای مهندسی ژنتیک (تراریخته) در کشورمان، گرچه هنوز در آغاز راه است، اما با موج بازدارندگی سازماندهیشدهای از سوی مخالفان روبهرو شده است. آنها با ترکیب نتایجی انتخابشده از آسیبهای واردشده بر موجوداتی که متأثر از این فناوری نوین بودهاند، پای خود را در یک کفش کردهاند که باید به هر ترفندی از ورود و توسعه این فناوری، نهفقط برای سلامت انسان که اساسا برای حراست از محیط زیست، ممانعت کرد. اخیرا هم طرفداران این دیدگاه در پشت سنگری از ضرورت توسعه تولیدات ارگانیک به تلاش خود برای تحریم محصولات تراریخته ادامه میدهند. طرفداران توسعه فناوری و تولیدات تراریخته هم که درحالحاضر عمدتا متخصصان این حوزه را تشکیل میدهند، از استدلالهای متفاوت و حتی متضادی برای رد آرای مخالفان خود بهره میگیرند. آنان معتقدند افزایش جمعیت انسانی و به موازات آن کاهش منابع تولید، بیش از راهحلهای کلاسیک و متعارف شرایط گریزناپذیری را برای جستوجوی منابع جدید تولید، پیش روی متولیان تولید محصولات کشاورزی میگذارد. در این تنگنا، دستیابی به فناوری و دستکاری ژنتیکی برای انتقال ژنهایی که به طور اختصاصی بتوانند راه دشوار افزایش تولید را میانبر کرده و عملکردهای خیرهکننده ایجاد کنند، درحالحاضر تنها راه ممکن خواهد بود. این طرفداران حتی به دستاوردهایی فراتر از تولید همچون کاهش مصرف سموم اشاره کردهاند و اتفاقا این تولیدات را برای پایداری اکوسیستمها مفید میدانند. آنان حتی معتقدند نباید از وجاهت تولیدات ارگانیک و ترس مصرفکنندگان از پیامدهای سموم شیمیایی برای مخالفت با فناوری مهندسی ژنتیک بهره جست و با آن به جدال برخاست. حامیان توسعه محصولات تراریخته تأکید میکنند مواردی که مخالفان بهعنوان نتایج تراژیک محصولات تراریخته بیان میکنند، در صورت درستبودنش هم نمیتواند حق برخورداریهای مثبت از این فناوری را از جامعه ما سلب کند. درست مانند این است که اگر چاقویی در دست نابکاری به ضرب و قتل انجامید، بخواهیم اساسا استفاده از این ابزار ضروری را برای همیشه کنار بگذاریم. به راستی چرا در گذر زمان، بین این دو دیدگاه نشانی از همگرایی و هماهنگی دیده نمیشود؟ چرا در صورت انعکاس حمایتی از سوی طرفداران یک اندیشه، آن سوی دیگر با مخالفتهایی آمیخته با هیجان و تعصب به رویارویی میپردازند و حتی به تریبونهای آزاد برای رسالت اطلاعرسانی پرخاش میکنند؟ به نظر میرسد دو دلیل ساختاری و پایهای برای این گسل عمیق وجود دارد و مادامی که به ریشهیابی این عوامل به صورت اجرائی نپردازیم، موافقان و مخالفان، در دو سوی این گسل عمیق استدلالهای علمی خود را در پوششی از توجیهات احساسی به سوی هم نشانه میگیرند. اولین دلیل، تغذیه مستقیم عرصههای هر دو دیدگاه از منابع مالی مشترک دولتی است. چنین اشتراکی در منابع دریافتی، هرگونه رفاقتی را به رقابت منجر میکند و عامل دوم، غیبت ناموجه وزارت بهداشت و درمان برای ابراز نظرات مستند بهعنوان مرجع، درباره فراوردههای تراریخته و نبودِ نظارت قانونمند بر چگونگی تولیدات ارگانیک است. به نظر میآید تا این وزارت در این التهاب غیبت دارد، چهبسا اینگونه اختلافنظرهای علمی به نام و حمایت از سلامت انسان و محیط زیست، به رنگ سلیقه به عمقی فزونی یابد که بازنده اصلی آن اتفاقا سلامت انسان، محیط زیست و امنیت غذایی است. در چنین شرایطی پیشنهاد مؤکدی که به دولت محترم ارائه میشود این است که کمیتهای فعال و مسلط زیر نظر معاونت اجرائی یا فناوری ریاستجمهوری تشکیل شود. این کمیته باید با اعضای اصلی وزارت بهداشت و درمان، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفظ محیطزیست تشکیل شود و جایگاه، ظرفیت و موارد مصرف محصولات تراریخته را با هدف سلامت انسان، پایداری محیطزیست و دستیابی به امنیت غذایی ساماندهی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.