وزیر خارجه لبنان شنبه مسافر تهران است
رایزنی خارج از بیروت رؤیایی
شرق، زینب اسماعیلی: عروس دیروز خاورمیانه، امروز در شرجی مدیترانهای خفته که بوی زباله گرفته است. بیروت رنگارنگ، آنچنان هزینهای بابت دموکراسی چندفرقهای خود پرداخته که اکنون بیش از یکسال است صندلی رئیسجمهوری آن خالی است. در چنین شرایطی، بیراه نیست اگر مسئلهای نظیر جمعآوری زباله، منجر به بحرانی شهری شود. براساس سنت سیاسی در لبنان، رئیسجمهوری لبنان از بین مسیحیان مارونی، نخستوزیر از بین مسلمانان سنی و رئیس مجلس از مسلمانان شیعه انتخاب میشود. اما اختلافنظر سیاسی بین گروههای مختلف لبنان موجب شده از سال گذشته تاکنون، پارلمان این کشور بر سر فردی برای تصدی ریاستجمهوری به توافق نرسد و این سمت در دست کفیل ریاستجمهوری است. در همانحال، نمایندگان پارلمان دوره نمایندگی خود را تا سال ۲۰۱۷ تمدید کردهاند. سفر بعد از انتخابات درونحزبی اما رابطه لبنان و ایران در تمام دورانهای متفاوت این کشور رابطهای ناگسستنی بوده است. این رابطه علاوه بر حضور دو مسلمان سنی و شیعه در سمت نخستوزیر و رئیسمجلس در ساختار سیاسی این کشور، با حضور سیدحسن نصرالله، رهبر جنبش مقاومت، در این کشور مستحکمتر نیز میشود. وزیر خارجه ایران، بعد از توافق وین، در دومین سفر منطقهای خود به لبنان سفر کرد. شهر برای میزبانی او و هیأت همراهش تجهیز شده بود و جریانات سیاسی مختلفی با او دیدار کردند. برخی جریانات سیاسی و رسانههای این کشور، سفر او را در راستای همفکری برای تعیین رئیسجمهوری تحلیل میکردند اگرچه ایران بارها تأکید کرده از تکمیل روند سیاسی در این کشور حمایت میکند و از هیچ کمکی در تسریع روند انتخاب ریاستجمهوری در این کشور کوتاهی نمیکند. این موضع دیپلماتیک، مثل همیشهجهتگیری خاصی در خود نداشت. اما سفر وزیر خارجه این کشور به تهران فقط دو هفته بعد از پیروزی در انتخابات درونحزبی، پیامآور نقش مهم تهران در بالانس سیاسی بیروت است. به نوشته روزنامه النهار لبنان، جبران باسیل، وزیر امور خارجه این کشور، شنبه به تهران سفر میکند. این سفر باسیل، نخستین سفر او پس از ریاست بر حزب «جریان ملی آزاد» است. او حدود دو هفته گذشته در انتخابات درونحزبی جانشین «میشل عون» شد. براساس اعلام النهار «این سفر به دعوت رسمی تهران انجام میشود و باسیل درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقه با همتای ایرانی خود گفتوگو خواهد کرد». بیروت و اختلاف تهران -ریاض لبنان با تنوع قومیت، فرقه و دین، در تحولات سیاسی فقط از ایران تأثیر نمیپذیرد، عربستان و فرانسه نیز در این جریان نقش پررنگی دارند. حتی نقش عربستان در لبنان موضوع را پیچیدهتر میکند. گفته میشود ریاض و تهران از جریانهای سیاسی متفاوتی در بیروت حمایت میکنند که موجب تأخیر در انتخاب رئیسجمهور شده است. تهران- ریاض که بیش از هشت ماه است بر سر مسئله یمن درگیری شدید سیاسی دارند، با فاجعه منا که حدود 400 ایرانی کشته شدهاند، موضوع پیچیدهتر هم شده است. در شرایطی که تقریبا هیچ رابطه دیپلماتیکی بین دو کشور وجود ندارد، بهنظر میرسد شاید راهحل سیاسی در لبنان پیچیدهتر از این شود. لبنان تا قبل از کسب استقلال در سال ۱۹۴۳، تحت قیمومیت فرانسه بود. در همین شرایط، هنوز فرانسه سعی میکند بر جریانات سیاسی این کشور تأثیر بگذارد. لوران فابیوس، وزیر خارجه فرانسه، چندی پیش در سفری که به تهران داشت، از نقش تهران برای تسریع در انتخاب رئیسجمهوری در لبنان حمایت کرده بود. بوی بدتان بلند شده است مهمترین صدایی که در ماههای گذشته از لبنان شنیده میشد، اعتراض به بحران زباله بود. این سلسلهاعتراضها که بیش از یکماه طول کشید، از مدیریت ضعیف دولت در جمعآوری زباله شهر شکایت داشت. اگرچه سخن معترضان در همین سطح متوقف نماند و حتی به انتقاداتی درباره نحوه مدیریت کشور منتهی شد، اما با یافتن تصمیمی برای حل بحران زباله توسط هیأت دولت ائتلافی، کمکم خانهنشین شدند. بحران زباله در ماه جولای (تیرماه) و پس از آن آغاز شد که بزرگترین مرکز تخلیه زباله بیروت بسته شد و تخلیه زباله را در این محل متوقف کرد. در هفتههای بعد، ساکنان شهر ناگزیر شدند زبالههای خود را نخست در پشت خانهها قرار دهند و سپس به ریختن آن در زمینهای بایر و کنار خیابانها روی آورند. در جریان تظاهراتهای اعتراضی به مسئله زباله، معترضان حتی بخشی از ساختمان محیطزیست را هم به تسخیر خود درآوردند. اما همین جریان بهسرعت سیاسی شد و حتی جریانات سیاسی کشور مقابل هم قد علم کردند. تمام سلام، نخستوزیر، خواستار مجازات عاملان حمله به تظاهرکنندگان شد و جریان «المستقبل» به ریاست «سعد حریری» نیز از آن حمایت کرد. بهدنبال همین جریان بود که شماری از معترضان خواستار کنارهگیری نخستوزیر و دولت ائتلافی لبنان شدند. اما بحران زباله توانست لبنان را به سمتی ببرد که نگرانی از فروپاشی آن افزایش یافت. شعار معترضان در تمام روزهای تظاهرات این بود که «بوی بدتان بلند شده است». تمام سلام «67ساله، نخستوزیر سابق لبنان، در انتخابات پارلمانی لبنان در سال 1996 میلادی بهعنوان نماینده وارد پارلمان شد اما در انتخابات 2000 میلادی کرسی خود را از دست داد. او که از سوی جریان 14 مارس برای تصدی سمت نخستوزیری معرفی شده بود، در جولای 2008 میلادی بهعنوان وزیر فرهنگ لبنان در دولت «فواد سنیوره» انتخاب شد و از لحاظ طایفهای به اهل سنت لبنان وابستگی دارد. پناهگاه اقلیتها و میزبان رقبا وزیر خارجه لبنان مردادماه میزبان وزیر خارجه ایران در بیروت بود. او در نشست خبری مشترکش با ظریف در ساختمان وزارتخارجه بیروت، متنی شاعرانه برای او خواند و از بهدستآمدن توافق وین برای آرامش در منطقه استقبال کرد. جبران باسیل وزیر خارجه میانسال لبنان، در 45سالگی بهسر میبرد، او در انتخابات پارلمانی سالهای 2005 و 2009 میلادی از رقبای خود شکست خورد. اما در 11 ژوئن 2008 تا 9 نوامبر 2009 میلادی، وزیر ارتباطات در دولت «فواد سنیوره» بود. در دولت «سعد حریری» از 9 نوامبر 2009 تا 13 جولای 2011 میلادی، وزیر انرژی و آب بود و از 13 جولای 2011 میلادی، بار دیگر در دولت نجیب میقاتی به این سمت انتخاب شد. سفر او به تهران میتواند در تعیین رئیسجمهوری آینده این کشور نقش تأثیرگذاری داشته باشد. باسیل قرار است در کنفرانس امنیتی مونیخ که در تهران برگزار میشود، نیز حضور پیدا کند. لبنان کشوری کوچک و کوهستانی است که در طول تاریخ، پناهگاهی برای اقلیتهای کشورهای منطقه بوده است. درنتیجه جمعیت آن شامل شاخههای مختلف مسیحیت، شیعیان و سنیها، پیروان فرقه دروزیه (موحدون) و اقلیتهای دیگر است. مراکز قدرت و ساختارهای حکومت بین گروههای متعدد و رقیب تقسیم شدهاند. همچنین لبنان میزبان تعداد زیادی پناهنده فلسطینی و سوری است که در سالهای مختلف به این کشور مهاجرت کردهاند. از سال ۱۹۷۵ تا اوایل دهه ۱۹۹۰ لبنان صحنه یک جنگ داخلی خونین بود. قدرتهای منطقهای، بهویژه اسرائیل، سوریه و سازمان آزادیبخش فلسطین، از این جنگ بهعنوان عرصهای برای منازعات خویش استفاده میکردند. علاوه بر همه ماجراهای سیاسی داخلی در لبنان، میزبانی یکونیممیلیون پناهجوی سوری در چند سال گذشته در اطراف لبنان نیز وضعیت این کشور را پیچیدهتر از آنچه بود، کرده است. یکی از مکانهای پناهجویان سوری دره بقاع است که گفته میشود سازمانملل بابت هر خانواده ماهانه 13 دلار پرداخت میکند اما بدون شک لبنان نیز بیتأثیر از ماجرای پناهجویان نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.