کاغذها دیگر توان ندارند اسماعیل
مرضیه رسولی
حالا تقریبا هرکسی که بخواهد کتابی منتشر کند، این امکان برایش فراهم است. اگر این ناشر قبول نکرد آن ناشر حتما قبول میکند یا حتی میشود کتاب را با هزینه شخصی منتشر کرد. احتمالا این نتیجه دموکراسی است و همه را هم راضی نگه میدارد. آدمها میگویند چه اشکالی دارد بگذاریم همه کتاب منتشر کنند؟ به کی ضرر میرساند؟ ناشرهای فعال فعالتر شدهاند، خیلیهایشان دیگر وسواسهای قدیمی را ندارند. چون بازار رقابت نمیگذارد به وسواسها و اصولی که مثلا یک دهه پیش داشتند پایبند بمانند. کتابها با بیشمار غلطهای تایپی و نگارشی منتشر میشوند، بیشترشان نازک شدهاند و آب رفتهاند، کتابهایی که اندازهشان به دوبند انگشت میرسد فراوان شدهاند و مثلا 50 پیامک عاشقانه یا 50 رازی را که دختران درباره پسران نمیدانند یادمان میدهند. جمعیت عظیمشان را میشود در نمایشگاه کتاب تهران دید. آدم از وجود اینهمه ناشر و کتاب حیرت میکند. چقدر کاغذ صرف انتشارشان شده است؟ میشود خلاف جریان آب اینبار به انتشار بیحد کتاب اعتراض کرد و گفت چرا اینقدر کاغذ حرام میکنید؟ نه نمیشود. چون هنوز که هنوز است آنچه برایش تبلیغ میشود، عزیز داشته میشود، نماد فرهنگ و فرهیختگی است، دست هرکسی ببینند بدون اینکه به عنوان نگاه کنند برایش هورا میکشند کتاب است.
مردم از دیدن نانوایی که توی دکانش یک ردیف کتاب چیده چنان به وجد میآیند که قلمدوشش میکنند، دور شهر میگردانند و بهعنوان الگو و کسی که برای نجات فرهنگ نازل شده، به همه نشانش میدهند. اما محض رضای خدا کسی میرود جلو ببیند این ردیف کتابها درباره چیستند؟ چه عنوان و محتوایی دارند؟ انگار محتوا هیچ اهمیتی ندارد. یاد گرفتهایم از دیدن شکل کتاب، کاغذ، جلد و شیرازه مشعوف شویم و کالا و ابزاربودن کتاب کاملا فراموش شده است. هنوز که هنوز است از اینکه مردم کتاب نمیخوانند شکایت داریم و آنها را بهدلیل سهلانگاری و غفلتشان خفت میدهیم و مدام سرکوفت میزنیم که چرا کتاب نمیخرید؟ چطور پیتزا میخرید؟ یا مثلا آقای زیباکلام فرهنگ ما و «خارج» را اینطوری مقایسه میکند که آنجا با اینکه مردم یک دستشان را به میله اتوبوس گرفتهاند یک دست دیگرشان کتاب است. خیلی از مردم هم در جواب میگویند بهخدا وقت نمیکنیم، خیلی گرفتاریم، فشار اقتصادی نمیگذارد. اما حقیقت این است که محتوای خیلی از کتابهایی که به بازار میآیند و در همان نمایشگاه کتاب ردیفبهردیف چیده میشوند در رسانههای دیگر هم وجود دارد. مثلا 50 پیامک عاشقانه را میشود در کتاب نخواند و در تلگرام خواند. شبکههای اجتماعی به ما یاد دادهاند که مردم بیش از هر چیز نیازمند مدیومهای تازهاند. فیسبوک با اینکه حدود 10 سال از زمان ایجادش میگذرد به دوران افول نزدیک شده و شبکهای کهنه به حساب میآید. وقتی شبکههای اجتماعی آمدند فکر میکردیم دیگر دوران رسانههای یکطرفهای مثل رادیو سپری شده. اما همین کانالهای تلگرام مگر مشابه رادیو، رسانههای تکگو و یکطرفه نیستند؟ هستند اما راز موفقیتشان در جدیدبودن رسانه است. در همین تلگرام مردم متنهای بلند را میخوانند و با هم به اشتراک میگذارند و اصلا بهانه نمیآورند که وقت ندارند و فشار اقتصادی نمیگذارد. کتاب (کاغذ و جلد و شیرازه) دیگر خیلی از مردم را حتی توی همان خارج هم تحریک نمیکند. (آمارها میگویند هر آمریکایی بهطور متوسط کمتر از چهار کتاب در سال میخواند یا نسل جدید در اروپا با کتاب بیگانه شده). تبلیغکردن کتاب فارغ از محتوا مثل این است که مثلا تبلیغ لپتاپ کنیم و به مردممان بابت استفاده از آن مفتخر باشیم. بهتر است کار بهتر را انجام داد. از تبلیغ کتاب بهصرف اینکه کتاب است دست کشید و محتوای ارزشمند را تبلیغ کرد، نهفقط در کتاب که هنوز برای برخی رسانه جذابی است، بلکه در هر رسانهای که منتشر شده باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.