زنان روستایی طرفدار کتاب
مریم حسینی: بهتازگی دبیرکل سازمان ملل متحد در پیامی به مناسبت روز بینالمللی دختربچهها خواستار سرمایهگذاری بر روی دختران نوجوان بهمنظور تضمین حقوق آنان و آینده مشترک همگان شد. در این بیانیه هرچند سهم اندکی برای دخترکان روستایی دنیا در نظر گرفته شده اما در متن آن آمده است: «آرمانهای توسعه پایدار که بهتازگی تصویب شده است بهدرستی شامل اهداف کلیدی برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان و دختران است. این آرمانها فرصتی برای تعهد جهانی فراهم آوردهاند تا مانع انتقال فقر، خشونت، محرومیت و تبعیض از نسلی به نسل دیگر شده و به دیدگاه ما برای زندگی با عزت برای تمام افراد بشر تحقق بخشند. اکنون وظیفه ماست تا در راستای تحقق آرمانهای توسعه پایدار قدم نهاده و به قولهایمان برای ایجاد تمامی فرصتهایی که دختران با ورود به دوران بزرگسالی سزاوار آنها هستند، تا سال 2030 جامه عمل بپوشانیم. این، بدین معنی است که آنان را قادر کنیم تا از ازدواج در سنین کودکی و بارداری ناخواسته اجتناب کرده، در برابر انتقال «اچآیوی» از خود محافظت کنند، از ختنه زنان ایمن بمانند و تحصیلات و مهارتهای مورد نیاز جهت تحققبخشیدن به پتانسیلهای خود را کسب کنند. همچنین حصول اطمینان از سلامت جنسی و حقوق باروری ضروری است. دختران در تمام اقصانقاط جهان باید بتوانند زندگی خود را عاری از ترس و خشونت پیش برند. چنانچه به این پیشرفت درباره دختران دست یابیم میتوانیم شاهد پیشرفت در سراسر جامعه باشیم». دبیرکل در بیانیهاش به یکی از قولهای مهم مسئولان دنیا اشاره کرده است: «رهبران جهان بلافاصله پس از تصویب آرمانهای توسعه پایدار در ماه گذشته شاهد هشداری از سوی ملاله یوسفزی، برنده جایزه صلح نوبل، بودند و این در حالی بود که جوانان سراسر دنیا در صحن مجمع عمومی در دو طرف او قرار داشتند». وی تأکید کرد: «به ما قول دهید که به تعهدات خود عمل کرده و برای آیندهمان سرمایهگذاری میکنید». حمله به ملاله را سه سال قبل در روز بینالمللی دختربچهها محکوم کردم و خواستار فرصتهای بیشتر برای دختران در تمام نقاط جهان شدم. امروز شجاعت او و همسالانش را تحسین میکنم که تنها به دنبال فرصتی برای ادای سهم خود در دنیای ما هستند». دبیرکل در بیانیهاش درخواست کرده است: «بیایید برای سرمایهگذاری بر روی دختران نوجوان امروز عزم خود را جزم کنیم؛ در نتیجه آنان قادر خواهند بود تا بهعنوان شهروندان، رهبران سیاسی، کارآفرینان، مدیران خانههای خویش و سایر موارد با قدرت حاضر شوند. این موضوع میتواند ضامن حقوق آنان و آینده مشترک ما باشد». اما ما در ایران چه کار میتوانیم بکنیم؟ چگونه میتوانیم این نکتهها را به یاد آوریم. برای برخی از مناطق کشور اتفاقهای خوبی فارغ از کمک مسئولان در حال رخدادن است. گاهی هم همه چیز میتواند از یک کتابخانه آغاز شود؛ یک کتابخانه کوچک در گوشهای از خانهای یا مسجدی یا تکیه روستا. کتابخانهای که اتفاقا کتابهای خواندنی داشته باشد. میشود 40تا کتاب دوستداشتنی کودک و نوجوان را کنار هم جمع کرد، بعد علاوه بر دختران کوچک از زیر کار در رو، مادران را هم آورد. میشود بهجای اینکه رقیبی برای دیگر فعالیتهای مذهبی و فرهنگی و اردوی راهیان نور بتراشيم سراغ طرح اشتغالآفرینی رفت؛ مثلا کارگاه بافت صنایع دستی راه انداخت با این تفاوت که مسئولیت فروش را برعهده داشت و بتوان از فروش آنها درآمدی برای دخترکان و مادرانشان فراهم کرد یک مقدارش هم برای کتابخانه کنار گذاشته شود. اینگونه هم میشود عضو کتابخانه بود، هم صنایع دستی درست کرد و هم فروخت و پول گرفت و هم کنار هم جمع شد. هم میشود دستهجمعی فیلمهای مهم روز را دید. هم میشود دستهجمعی به گردش رفت. این فقط یکی از راههایی است که این روزها زنان در گوشهوکنار روستاها برای افزایش فکر و اندیشه انجام میدهند. زنان زیادی هستند که در قالب تعاونیها به روستاهای دورونزدیک سفر میکنند. تعاونی راه میاندازند و اتفاقا کتاب را فراموش نمیکنند. سال گذشته جشنوارهای برای گسترش کتابخوانی در روستا آغاز به کار کرد. از این طریق مجموعهای از طرحها و ايدههاي خلاقانه و ابتكاري به دبیرخانه نخستين «جشنواره روستاهاي دوستدار كتاب» ارسال شد که این روزها در قالب كتابی به نام «پیشنهادهایی برای ترویج کتابخوانی در روستا» جمعآوری و منتشر شده است. نخستین «جشنواره روستاهای دوستدار کتاب» که سال گذشته از سوی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با مشارکت تشکلهای مردمنهاد و دستگاههای دولتی برگزار شد بر آن بود تا از اقدامات انجامشده در روستاها در عرصه کتاب و کتابخوانی و نیز از پیشنهادهای ابتکاری در حوزه کتاب و کتابخوانی در روستاها حمایت کند و فعالیتهای فرهنگی و ترویجی مرتبط با کتابخوانی را که با مشارکت مردم و دستگاههای فعال در روستا انجام شده یا اجرای آن برای آینده پیشبینی شده است معرفی کند. پس از اعلام فراخوان و در مهلت مقرر، 620 روستا، و بسیاری با چندین طرح، در این جشنواره شرکت کردند که درنهایت طرحهای 10 روستا، برگزیده و از آن تقدیر شد.در مقدمه کتاب میخوانیم «کتاب پیشنهادهایی برای ترویج کتابخوانی در روستا، درواقع یکی از مهمترین کارکردها و اهداف نخستین جشنواره روستاهای دوستدار کتاب را نشانه رفته است: گردآوری ایدههای ناب و کاربردی در حوزه ترویج کتاب و کتابخوانی و قرارگرفتن آن در دسترس علاقهمندان بهطوریکه هر فرد و نهادی که مایل باشد میتواند با این طرحها و نکات کلیدی هرکدام، همچنین با درنظرگرفتن ویژگیهای بومی و مخاطبانش از این ایدهها استفاده کند و آن را اعتلا بخشد». بهعنوان نمونه، يكي از طرحهاي برگزيده در اين جشنواره پيشنهاد بهرهگيري از اماكن تاریخی در راستاي ترويج كتابخواني است. مردم روستاي ابويسان در خراسان رضوي، ارگ تاريخي دوره قاجار در روستايشان را كتابخانه كردند؛ تا علاوه بر حفظ اين بناي تاريخي، كتابخانهاي هم در اختيار روستاييان قرار گرفته باشد. ارائهدهندگان این طرح همچنین پیشنهاد دادهاند مكانهايي مانند حمامهاي عمومي، اماكن قديمي و متروك و... ميتوانند در روستاها بهعنوان كتابخانه مورد بهرهبرداري قرار گيرند. به نظر پیشنهاددهندگان این طرح از آنجا که با گسترش گازرساني به بسياري از مناطق روستايي، خانهها خود داراي حمام شدهاند و حمامهاي عمومي اكنون بناهايي متروك و غيرقابل استفادهاند میتوان با تغيير كاربري از آنها استفاده بهينه كرد و نیز به حفظشان بهعنوان یک اثر تاریخی یاری رساند. این کتاب یک قدم مثبت برای افزایش خلاقیت و گسترش توانایی برای زنان است. کتاب «پیشنهادهایی برای ترویج کتابخوانی در روستا» از سوي «دبیرخانه جشنواره روستاها و عشایر دوستدار کتاب» و با همکاری ابراهیم حیدری، مهدی حشمتی، منیژه وثوق و مهناز مینایی، توسط نشر «شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر»، در 3000 نسخه و در سال 1394 منتشر شده است. مرضیه مرآتنیا، دبیر اجرائی نخستین دوره جشنواره روستاهای دوستدار کتاب و نیز مهتاب یعقوبی، در تهیه و تدوین کتاب، با گردآورندگان همکاری داشتهاند. شاید اینگونه تجربهها بتواند تجربه ایرانی برای گامبرداشتن در مسیرهایی موفق برای زنان و دختران ساکن روستا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.