|

آمادگی برای پذیرش نهایی برجام

اردشیر زارعی‌قنواتی. کارشناس سیاست خارجی

تصویب کلیات «طرح اقدام متناسب ایران در اجرای برنامه جامع اقدام مشترک» در مجلس شورای اسلامی با رأی موافق 139 نماینده در مقابل 100 رأی مخالف و 12 رأی ممتنع از مجموع 253 نماینده حاضر در جلسه، دقیقا در چارچوب سیاست‌های نظام انجام گرفت. تمام آن هیاهو و جنجالی که از قبل و در جریان مباحث درون مجلس در این‌باره توسط نمایندگان تندرو و مخالف برجام در مقابل استدلال‌های مقامات دولت «حسن روحانی» مطرح ‌شد، درواقع مشت‌کوبیدن به دیواری بتنی بود که گویا بعضی‌ها در مجلس گمان می‌کردند سیمان آن را برای دفن «محمدجواد ظریف» و «علی‌اکبر صالحی» می‌توان در جای دیگری به کار گرفت. نظام و مقامات ارشد جمهوری اسلامی از همان‌موقع که اجازه آغاز مذاکرات مقدماتی در مسقط را قبل از روی‌کار‌آمدن دولت روحانی صادر کردند، به‌خوبی نسبت به پیامدهای این مصالحه حول پرونده هسته‌ای کشور آگاه بوده و تصمیم به مختومه‌کردن این پرونده گرفته بودند. دراین‌بین تیم مذاکره‌کننده ایرانی به رهبری ظریف نیز در این دو سال در چارچوب پیاده‌سازی همین اراده و تصمیم نظام، تمام سعی و توان دیپلماتیک خود را برای یافتن یک راه منطقی و منصفانه در چارچوب وضعیت موجود به کار برده و حاصل آن توافقی بود که از آن به‌عنوان بازی برد- برد یاد می‌شود. بدون‌تردید مفاد اصلی و جزئی توافق برجام به‌لحاظ حقوقی و اجرائی یک معاهده یکپارچه و غیرقابل تفکیک است که هیچ‌یک از طرفین حق دخل‌وتصرف در بخش‌هایی از آن ‌را نخواهند داشت. این واقعیت را نه‌تنها دیپلمات‌های وزارت امور خارجه که حتی مقامات روحانی و ارشد سیاسی کشور نیز به‌خوبی می‌دانستند و دادن اجازه پذیرش برجام توسط تیم مذاکره‌کننده ایرانی در مقابل مذاکره‌کنندگان گروه 1+5 درواقع پذیرش یک معامله بزرگ در بزرگ‌ترین سطوح سیاسی کشور تلقی می‌شد. به‌همین‌دلیل هرچند که طبق روال قانونی و مکانیسم‌های حقوقی جمهوری اسلامی این اجازه برای بررسی برجام داده شد اما این به مفهوم اجازه برهم‌زدن میدان بازی و نقض تصمیم راهبردی نظام نبود و تنها معطوف به بررسی موضوع جهت پیشگیری از صدمات احتمالی در مراحل بعد از اجرائی‌شدن این توافق مهم می‌شد. اینکه بعضی از نمایندگان جناح تندرو در نظام جمهوری اسلامی هنوز نسبت به اصل موضوع پذیرش برجام دچار تردید بوده و بعضا تا آنجا پیش می‌روند که تیم ظریف- صالحی را به خیانت و دفن در بتون تهدید می‌کنند، بیش از آنچه ناشی از درک واقعیت‌های موجود باشد، بیشتر متکی به منفعل‌کردن دولت، کاهش تأثیرات سیاسی این توافق در مناسبات قدرت در آستانه انتخابات پیش‌رو و مهم‌تر از آن سامان‌بخشی جدید به آرایش سیاسی- اقتصادی در فردای اجرائی‌شدن توافق هسته‌ای خواهد بود. بررسی جزئیات طرح جدید مصوب مجلس از روز سه‌شنبه در جلسات مجلس هرچند که می‌تواند بار دیگر تنش‌آفرین باشد و نمایش یک سنگ‌پرانی سیاسی را در ذهن تداعی کند اما هرگز موجب رد برجام یا حتی ایجاد مشکل اساسی در روند اجرائی آن را دنبال نخواهد کرد. از طرف دیگر این گمان که شاید طرح جدید مجلس در شورای نگهبان رد شود و جناح تندرو از این طریق بتواند به اهدافی که در صحن علنی مجلس نتوانست به آن دست پیدا کند در آنجا محقق شود نیز چندان قابل اعتبار نیست. به‌دلیل انطباق عملکرد نهایی شورای نگهبان با هرم سیاسی و فقهی، درخصوص پرونده هسته‌ای بیش از آنچه تحت‌تأثیر دعوای جناحی قرار گیرد به احتمال زیاد انعطاف‌پذیری بیشتری را به لحاظ اراده مقامات ارشد نظام برای به‌سرانجام‌رساندن این پرونده نشان خواهد داد. به‌همین‌دلیل تاریخ 26 مهرماه که پایان مهلت 90 روزه بعد از صدور قطع‌نامه شورای امنیت سازمان ملل متحد است و به‌زعم کارشناسان هرروز تأخیر حدود صد‌میلیون دلار به اقتصاد کشور آسیب می‌زند، می‌تواند تعجیل شورای نگهبان درخصوص پذیرش طرح مجلس را توجیه کند. با وجود تمام ادله‌های موجود، پذیرش نهایی برجام توسط ایران به نقطه آخر نزدیک شده است و امکان هر‌گونه نقض این تصمیم بزرگ سیاسی نظام از اساس منتفی بوده و هیچ بتون‌ریزی‌ای در کار نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.