هزینههای بالای بازتوانی
از نقطهنظر مخاطرات طبیعی، بنابر گزارش جهانی کاهش خطر بلایا (2009) منتشره توسط ISDR، جمهوری اسلامی ایران در کلاس خطر هشت از 10 قرار دارد. این امر بهدلیل موقعیت جغرافیایی و خصوصیات توپوگرافیک ایران و آسیبپذیری بالای سازهای و غیرسازهای جامعه است که منجر به مرگ و صدمات بیشمار و سایر پیامدهای سوءسلامتی متعاقب مخاطرات طبیعی میشود. مرگ ناشی از مخاطرات طبیعی بهطور متوسط سالانه حدود سه تا چهار هزار نفر تخمین زده میشود. با توجه به آسیبپذیربودن ایران در زمینه حوادث طبیعی و صنعتی، بررسی دوره بازگشتپذیری در کشور برای مردم و سازمانها الزامآور است بهدلیل اینکه هر چقدر دوره برگشت مردم در سازمانها و سازوکارهای اقتصادی ناشی از بحرانهای احتمالی، طولانیتر باشد، هزینه برگشت به حالت عادی و زندگی روزمره در جامعه بالاتر خواهد رفت. اگر با تمرکز روی انسان و رفتارهای ناشی از بحرانها به موضوع بنگریم، موضوعی با نام بازتوانی پس از بحران نمود پیدا میکند که دوره بازگشتپذیری را با آموزش و بالابردن توان روحی و روانی مردم در آسیبهای احتمالی کوتاه میکند و هزینههای اقتصادی را بینهایت پایین میآورد. پس از وقوع حوادث طبیعی یا صنعتی، مدتی طول میکشد تا مشخص شود آیا جمعیت آسیبدیده به سوی زندگی مناسب حرکت میکند یا دچار افسردگی عمیق اجتماعی شده است. بیرونآوردن آنها از این افسردگی عمیق، کار بسیار مشکلی است در حالیکه با یکسری آموزشها میتوان در زمان وقوع، جلو آن را گرفت. بسیار آسانتر خواهد بود چند سال بعد با 60 تا 70 درصد آدمهایی که دچار اختلالات روانی شدهاند، مواجه شویم. زیرا هرچه اختلالات طولانیتر شود زمان و هزینه بیشتری مورد نیاز است تا بتوان آن را به حالت عادی برگرداند. بهطور معمول به دنبال بحرانهایی مانند حوادث طبیعی و صنعتی، افراد از مراحل مختلفی عبور میکنند که یکی از خطرناکترین مراحل که بیشترین هزینه پس از بحران را میتواند به سازمان (جامعه) وارد کند، بازتوانی است که در بنگاهها و سازمانهای اقتصادی با عنوان تجدید سازمان نامیده میشود. امروزه بازتوانی روانی بازماندگان حوادث به یکی از مسائل مهم و موردتوجه در علم مدیریت بحران تبدیل شده است، چراکه بازتوانی کارآمد حادثهدیدگان کمک میکند تا صنعت مورد آسیب، زودتر از بحران خارج شود. ویژگی عمده یک بحران چه طبیعی مانند سیل و زلزله و چه غیرطبیعی مثل حوادث صنعتی، غیرمنتظره و نابهنگامبودن آن است چون حتی اگر به افراد درباره وقوع حادثه در آینده هشدار هم داده شده باشد، بهدلیل آنکه زمان خاص تعیین نشده و خیلیها از لحاظ روانی آماده نیستند، با وقوع یکباره آن بهسرعت هرچه تمام شرایط زندگی فرد دستخوش تغییرات میشود و این فوقالعاده استرسآور است. واژه بازتوانی یا توانبخشی (Rehabilitation)؛ برای ما مفهومی غریبه نیست. فرایندی است که در آن به فرد (سازمان) آسیبدیده کمک میشود تا توانایی (قابلیتهای) از دسترفته خود پس از حوادث طبیعی و صنعتی را که منجر به محدودیت عملکرد شده است را مجددا به دست آورد. پس از یک بحران، افراد به این نتیجه میرسند بازسازی زندگی با اتکا بر تواناییهای خود آنها امکانپذیر است. آگاهی از این واکنشها کمک میکند تا عکسالعملهای روانی آسیبدیدگان شناسایی شده و بتوان نحوه برخورد با آنها را بهدرستی مشخص کرد. چنین حوادثی در زندگی عادی روزمره افراد نیز بهوجود میآید مانند فوت یک نفر از نزدیکان، اما بحرانهایی که ما درباره آنها صحبت میکنیم، بحرانهای جمعیاند نه فردی. یعنی جمعیتی از کارکنان، درگیر این بحران میشوند و همین مشکل را دوچندان و کنترلکردن آن را سختتر میکند. چون آنقدر نیرو برای بازتوانی آسیبدیدگان وجود ندارد که بتوان به تکتک آنها مشاورههای فردی داد. در صورت نبود آموزش همگانی مدیریت بحران، پس از وقوع بحرانهای طبیعی (صنعتی) این اندیشه اتفاق میافتد که قحطی میشود و افراد آموزشندیده، فروشگاهها را غارت کرده و همدیگر را آزار میدهند تا بتوانند بیشتر غذا کسب کنند. همه اینها به تداوم بحران کمک میکند. بحران میتواند کشدار یا کوتاه باشد. کشدارشدن آن به آموزشندادن قبل از به وجودآمدن بحران بستگی دارد و کوتاهشدن آن نیز به آموزش مردمی که با بحران مواجه میشوند، ارتباط دارد که در زیرمجموعه آموزشهای مربوط به بازتوانی برمیگردد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.