|

مرگ خاموش بزرگان هنر

وحید ملک . مدیر آرت‌سنتر

پس از درگذشت جمال بخش‌پور در تیرماه امسال، چهارم مهرماه نیز در حاشیه سرسام‌های خبری روز، درگذشت هوشنگ کاظمی (تیرماه 1302- مهرماه 1394) چند سطری از انبوه اخبار تعدادی از رسانه‌ها را به خود اختصاص داد. این نام نیز مانند بخش‌پور برای بیشتر مردم ایران چندان شناخته‌شده نبود و گویا آگهی فوت مرحومی در صفحه ترحیم جراید را تداعی کرد. شاید به این دلیل که چون او نیز مانند خیلی از هنرمندان سال‌ها دور از وطن زیسته بود - از سال 1359- و سرانجام در گوشه غربت آن هم در استرالیای دوردست دل به ترسیم مرگ سپرد. اما این نمی‌تواند توجیهی برای پایان زندگی مردی باشد که عنوان نخستین ایرانی دانش‌آموخته رشته گرافیک را در کارنامه داشت، افزون بر نیم‌قرن پیش نخستین بخش گرافیکی را در ساختار اداری ایران به وجود آورد (اداره جلب سیاحان 1339)، گرافیک محیطی زیبای هتل برکه در خیابان فرصت تهران را به یادگار گزارد (1338)، یا یکی از اولین طراحی‌های هنری را در یک سازه عظیم صنعتی (سد سفیدرود در سال‌های 40-1341) فراهم آورد و تاکنون آثارش موضوع ده‌ها نمایشگاه هنری بوده است و... . البته نمی‌توان از دیده دور داشت در ایران‌زمین، که به‌طور تاریخی خاستگاه فرهنگ و هنری فاخر و عالی است، اعطای صفت بزرگی برای هنرمندان کاری دشوار به‌نظر می‌رسد و شاید هنوز کارنامه هنرمند ما خوانندگان نکته‌سنج را اغنا نکرده باشد. در این صورت باید گفت هوشنگ کاظمی بانی و نخستین مدیر هنرکده هنرهای تزیینی ایران بود که اکنون با عنوان دانشگاه هنر، بزرگ‌ترین مجتمع دانشگاهی رشته‌های هنری در کشور است و با نیم‌قرن سابقه چند نسل از برجسته‌ترین هنرمندان این مرزوبوم را در خود پرورانیده و بیشترین تأثیر را بر فضای هنری جامعه ما داشته است. کاظمی بود که رشته گرافیک را وارد آموزش دانشگاهی کرد و پیش‌کسوت هنر گرافیک ایران به‌شمار می‌رود. همچنین در زمان مدیریت او بود که در هنرکده ترکیب بی‌مانندی از استادان و مدرسانی چون سهراب سپهری، پرویز تناولی، جواد حمیدی، فریدون کسرایی، بیژن صفاری، پرویز موید، داریوش شایگان، فریدون رهنما، کریم امامی، صادق کیا و اسد بهروزان گرد هم آمدند و از حاصل آن فرامرز پیلارام‌ها ظهور کردند. پس هوشنگ کاظمی اگر فقط همین یک نقش را در هنر معاصر ایران ایفا کرده بود کافی است تا او را مردی بزرگ بدانیم. مرگ خاموش بزرگان و پیش‌کسوتان هنر معاصر ایران به‌راستی تأمل‌بر‌انگیز است. اقبال عمومی گویا فقط سوپراستارهای خوانندگی و سینما را نشانه رفته است. این در حالی است که هنرمندان فراوانی هستند که عاشقانه سر در هنر خویش فرو برده‌اند و فروتنانه اساس، رونق و اعتبار هنر معاصر ایران را فراهم می‌آورند. در سال جاری هجرت همیشگی دو هنرمند بزرگ هنر تجسمی معاصر ایران فقط در میان اهالی هنر بازتاب داشت و واکنشی مردمی نیافرید. این در حالی است که هنرمندان تجسمی ایران اکنون آبروی هنر مدرن ایران به شمار می‌روند. در روزگاری که هنر سنتی ما در برابر هنر آوانگارد جهانی محکوم به زوال است، هنرمندان تجسمی ما با دست‌مایه‌گرفتن فرهنگ غنی ایرانی آثاری آفریده‌اند که موجب اعتبار و آبروی ایرانیان است. آنها نیک نمایش داده‌اند که کوشش خستگی‌ناپذیر نیاکانمان در آفرینش هنر شکوهمند دیروز، امروز نیز گفتنی‌های ارزشمند فراوانی برایمان به میراث گزارده است. خطا نخواهد بود چنانچه به جرئت ادعا کنیم پیش‌کسوتان هنر تجسمی ایران نه‌فقط بزرگانی در حوزه فرهنگ و هنر‌اند، بلکه باید آنها را اسطوره‌هایی ملی دانست. ایرانیان مردمانی فرهنگ‌دوست و هنرپرور‌اند؛ هرچند معمولا در شناخت قهرمانان خود تأخیر تاریخی دارند؛ اما دور نیست تا هنرمندانی مانند هوشنگ کاظمی که سهم و نقشی ‌گران در گسترش هنر در سرزمین ما دارند، جایگاهی شایسته در جامعه خود بازیابند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.