محمود عباس
کسی که جانشینی ندارد
ترجمه: مانی عسگری
با بیش از دو دهه تلاش برای تأمین یک کشور فلسطینی مستقل از طریق مذاکراتی که سرانجام به بنبست ناامیدکنندهای رسید، اکنون سالخوردگی «محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، امیدواریهایی را بهوجود آورده است که او بتواند بار این مسئولیت را بر زمین گذاشته و قدرت را به جانشینی بعد از خود بسپارد. اما عباس پس از گذشت یک دهه هنوز معاون یا جانشینی برای خود انتخاب نکرده است. با توجه به سنت موجود در جهان عرب که به سمت حاکمیتهای تکنفره گرایش پیدا میکند، تحلیلگران در کرانهباختری و نوارغزه انتظار ندارند این انتقال قدرت بتواند به آرامی صورت گیرد. اکنون در رامالله، مرکز تشکیلات خودگردان فلسطین، فقدان یک نامزد برجسته برای جایگزینی عباس عملا احساس میشود و احتمالا وجود درگیریهای داخلی در جنبش فتح روند انتخاب جایگزین او را با پیچوخمها، هرجومرج و خطرات مختلفی توأم و حتی غیرممکن کرده است. «نبیل شعت»، وزیر اسبق خارجه، که مدت زیادی مشاور محمود عباس بوده و در حال حاضر نیز بهعنوان مشاور روابط خارجی جنبش فتح خدمت میکند، میگوید: محمود عباس فکر میکند زمانش رسیده بار مسئولیت خود را کم کند، اما او به اندازهای مسئولیتپذیر است که نمیتواند بسیاری از مسائل را به حال خود رها نکند. عباس میگوید: من نهایت تلاشم را کردم تا سرزمینی را آماده کنم اما اکنون قادر به ادامه این راه نیستم؛ این سخن او یک راز سرپوشیده نیست، زیرا تاکنون بارها آن را با افرادی مانند «عبدالفتاح السیسی»، رئیسجمهوری مصر، «ملک عبدالله»، پادشاه اردن و یا «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، در میان گذاشته است. شعت تأکید دارد محمود عباس 80 ساله در حال حاضر به انصراف از مهمترین پست خود یعنی ریاست تشکیلات خودگردان فلسطین فکر نمیکند، بلکه بیشتر میخواهد از مقام خود بهعنوان رئیس کمیته اجرائی سازمان آزادیبخش فلسطین و حزب حاکم (فتح) استعفا دهد؛ البته به شرطی که این کار بدون دردسر و مشکل انجام شود. «قیس عبدالکریم»، عضو کمیته اجرائی سازمان آزادیبخش فلسطین و یک سیاستمدار کهنهکار چپگرا، میگوید: «سیستم کنونی فلسطین برای چنین تغییراتی آمادگی ندارد. هنوز موعد آن نرسیده است». عبدالکریم در تلاش است محمود عباس را از کنارهگیری منصرف کند. اما شعت میگوید: محمود عباس انتظار دارد در اواخر ماه نوامبر نشستی را با شرکت اعضای فتح و شورای ملی فلسطین برگزار کند و نشستی هم با اعضای سازمان آزادیبخش فلسطین در ماه دسامبر داشته باشد. او میخواهد به این وسیله راه را برای کنارهگیریاش از فتح و سازمان آزادیبخش هموار کند. اما ممکن است نشستی تشکیل نشود، زیرا برخی از اعضای این جنبش به دلیل ترس ازدستدادن کرسیهایشان، میلی به این کار ندارند. «طلال عقال»، ستوننویس روزنامه «الایام»، میگوید: دلیل اصلی استعفای محمود عباس به دلیل شکست استراتژی او برای دستیابی صلح پایدار میان اسرائیل و فلسطین از طریق مذاکرات است؛ زیرا با کنارهگیری آمریکا بهعنوان میانجی، این تلاشها به نتیجهای نرسید. عقال همچنین میگوید: «او برای 10 سال منتظر آن بود آمریکا و جامعه بینالمللی حاضر شوند نقش فعالی بازی کرده و بر اسرائیل فشار آورند، اما او در این کار شکست خورد و متوجه شد از عهده چنین کاری برنمیآید. بنابراین چارهای جز ادامه راهی که از پیش شکست خورده است، ندارد». اخیرا درگیریهای خشونتآمیز بین فلسطینیها معترض و نیروهای امنیتی اسرائیل به خارج از شهر قدیمی بیتالمقدس کشیده شد و حداقل هشت فلسطینی به ضرب گلوله در این درگیریها کشته شدند. «هانی مصری»، مدیر گروه کارشناسی «مسرت»، در رامالله نیز بر این باور است «محمود عباس امید دارد در مذاکرات آتی با تهدید به استعفا، آمریکا را به واکنشی ملموس وادار کند. او میخواهد از این اهرم بهعنوان یک تعهد برای ازسرگیری فعالانه مذاکرات با اسرائیل استفاده کند». مصری همچنین میگوید: «محمود عباس میخواهد ببیند چه پیش میآید تا سپس تصمیم به رفتن یا ماندن بگیرد». به گفته او، فهرست جانشینان احتمالی محمود عباس شامل «صائب عریقات»، مذاکرهکننده ارشد فلسطینی با اسرائیل، میشود که بهتازگی بهعنوان دبیر کمیته اجرائی سازمان آزادیبخش فلسطین معرفی شد. دراینمیان نام دو نفر دیگر هم به گوش میرسد؛ «ناصر القدوه» پسرعموی «یاسر عرفات»، رئیسجمهور فقید فلسطین و «محمود شتیه» وزیر اسبق خارجه، که اقتصاددان و وزیر کابینه است. عقال معتقد است نامزد اصلی جانشینی محمود عباس، صائب عریقات و «ماجد فرج» خواهند بود. ماجد فرج رئیس سازمان اطلاعات و مدتی نیز مذاکرهکننده با اسرائیل بوده است. اما هیچیک از این افراد بین مردم از محبوبیت خاصی برخوردار نبوده یا به عباس نزدیک نیستند. به گفته مصری، بسیاری از افرادی که در فتح هستند، خود را جانشین عباس میدانند و به همین دلیل متحد نیستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.