٦٠ میلیون برای نقاشی که نقاشش معلوم نیست
حسین عبدالهاشمپور
تعدد حراجهای هنری میتواند بهترین خبر برای جامعه هنری باشد، به شرط آنکه هر یک استانداردهای لازم در اینباره را رعایت کنند. دومین حراج ملی، در حالی جمعه پیش برگزار شد که بنا به مشاهدات ذیل انتظارات را برآورده نکرد و این برای رویدادی که پسوند «ملی» را یدک میکشد مایه تأسف افزونتر است:
١- وقتی کاتالوگ خوب حراج به دستم رسید، جلد، صحافی، چاپ خوب و... امیدوارم کرد که با حراجی تمامعیار مواجهیم که بار دیگر گرمایی تازه به بازار هنر خواهد دمید؛ اما با ورقزدن این کاتالوگ روشن شد با پوستهای شیک روبهروییم که در فقدان آدمهای حرفهای این عرصه، نابلدی در آن موج میزند؛ کار حتی به دقت در قیمتگذاری یا ارزیابی کیفیت آثار نرسید زیرا مثلا در کاتالوگ سال تولد هنرمندان نوشته نشده (که ممیزهای مهم در ارزیابی است)، برای آثاری که ٤٠ میلیون قیمت پایه دارند، چهار صفحه در نظر گرفته میشود و برای گرانترین اثر حراج، کاری از میرزاآقا امامی با قیمت پایه ٧٥٠میلیون تومان فقط دو صفحه اختصاص یافته، هماندازه یک نقاشیخط که هفتمیلیون قیمت پایه دارد! این مجلد فاقد هرگونه متون کارشناسانه درباره آثار است و فقط درباره چند هنرمند اطلاعاتی میدهد که در گوگل یافت میشود. کاتالوگ، سرشار از این ناشیگریهاست که فهرست همه آنها در این مجال نمیگنجد؛ همین کاتالوگ برای یک حرفهای این عرصه، میزان جدیبودن رویدادی را عیان کرد که پسوند «ملی» دارد. ٢- همه اینها به کنار، در همان تورق اولیه کاتالوگ وقتی متن آغازین آن را نگاه کردم، گویی آب سردی روی سرم ریخته باشند، تا آخر ماجرا را خواندم؛ بهحتم متن پیشدرآمد، معرف شخصیت و هویت «حراج ملی» است، حتما برای شما هم عجیب است این متن تقریبا کپیپیست متن کاتالوگ «حراج تهران» است! گویا این حراج آنقدر برای مسئولان آن مهم نبوده که به خود زحمت نوشتن یک متن دیگر را بدهند. ٣- حراج باید محل ارائه آثاری از مهمترین یا دستکم بهترین دورههای هنری یک هنرمند باشد، اما در حراج ملی درخصوص بسیاری از چهرهها، آثاری عرضه شدهاند که بههیچرو شأنیت حراجی ندارند؛ به همین جهت هم بیش از ٣٠ اثر در همان قیمت پایه چکش خوردهاند؛ نکته قابلتأمل اینجاست که از استادان مسلم و مبرز نقاشیخط و خط، آثار کوچک و متوسطی به حراج آورده شده که حتی میتواند به بازار و مارکت بینالمللی این هنرمندان آسیب رساند. حال آنکه با مراجعه به خود استادان، گالریهای معتبر و البته مجموعهداران و دیلرهای شاخص، دسترسی به آثار شایان توجه برای یک حراج نباید چندان دشوار باشد. ٤- بدیهی است مهمترین ملاک ارزیابی یک اثر، آفریننده آن است، فروش دو اثر که خالقشان معلوم نیست، به چه معناست؟! بهخصوص نقاشیاي که قید شده مربوط به دوره پهلوی اول است؛ بنابراین قدمت چندانی هم ندارد و حراج ملی ٦٠ تا ٨٠میلیون تومان برای آن تخمین قیمت زده است؛ اثری بسیار معمولی که وقتی معلوم نیست متعلق به کیست، چگونه به چنین عددی رسیده است؟ آثار آن دوره به شرط اصلبودن و حائز امضای مهمی مانند شاگردان کمالالملکبودن (بزرگانی مانند حیدریان و رخساز) باید چنین برآوردی را اخذ کنند، حالا چرا یک نفر در همین قیمت پایه، این اثر بینامونشان را میخرد، میتواند شاخکهای هوشیار جامعه هنری را متوجه این حراج کند. ٥- ابهامات درباره این حراج بسیار است: رکورد ٣٦٠میلیونی و دوم حراج ملی برای هنرمندی که از او رزومهای در دسترس نیست، اشتباهات عجیب و غریب مجریان حراج که مثلا نمیدانند نسخه خطیای که میفروشند چند صفحه تذهیب دارد یا موزه رضا عباسی را به نام یک خوشنویس سند میزنند و صدای حضار را درمیآورند... و دهها نمونه دیگر شاهد مثال است تا نتیجه گرفته شود شلختگی، سهلانگاری و رفتاری آماتور که انگار قرار است «حراج ملی» تاتیتاتی کند و یاد بگیرد، افق پیشروست، حال آنکه اقتصاد هنر و بازار هنر این روزگاران بسیار جدی است و بههیچوجه عرصه آزمون و خطا و بهمخاطرهانداختن سرمایهگذاریهای نوآمده نیست. ٦- ٢٩ مهر سال گذشته اولین حراج ملی در غیاب خبرنگاران برگزار شد، اواخر آذر ٩٣، روابطعمومی گروه مینیاتور در خبری که برای خبرنگاران ایمیل شد، کل فروش این رویداد را سهمیلیارد تومان اعلام کرد این خبر را هماکنون در اینترنت میتوان خواند؛ اما در کمال تعجب خانم محمودوند که مدیر حراج معرفی شدهاند، به خبرگزاری مهر گفتهاند سال گذشته ششمیلیارد فروش داشتهایم که این تناقض مایه تأسف بسیار است. ٧- شایسته است حراج ملی که عنوانی سترگ را یدک میکشد، با رعایت استانداردهای اولیه یک حراج هنری، کارنامهای از خویش بهجا گذارد که عنوان «ملی» آسیب نبیند و مایه مباهات جامعه هنری شود؛ هرچند که این گلایه از سازمان میراث فرهنگی بجاست که در هنگام مجوزدادن به چنین عناوین عام و بزرگی به سابقه و کار حرفهای متقاضیان دقت نکرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.