|

گزارشی از نشست نقد و بررسی کتاب «چال»

وحشت بی‌پایان

«چال»، نخستین داستان بلند علی دهـقان، مـوضوع پنجمین نشست ادبی انتشارات پیدایش بود که چندروز پیش در دفتر این نشر برگزار شد. «چال» داستانی است که وقایع آن در محیطی کارگری رخ می‌دهد و همین فضای کارگری از ویژگی‌هایی است که آن را از بسیاری از داستان‌های ایرانی منتشر‌شده در این سال‌ها که اغلب به طبقه متوسط می‌پردازند متمایز می‌کند. در نشست نقد و بررسی کتاب «چال»، علی‌اصغر شیرزادی، از منتقدان حاضر در این نشست، گفت: «کتاب چال از جمله کارهایی است که به هیچ‌کس بدهکار نیست. اما در بخش‌هایی از آن مبالغه شده است، به‌خصوص در هیولا نشان‌دادن برخی از شخصیت‌ها. همچنین در جاهایی از داستان، خلأهایی وجود دارد که باید پر می‌شد». شیرزادی گفت: «یکی از ویژگی‌های داستان «چال» این است که در آن موقعیت بر شخصیت غلبه دارد و انسان‌ها اسیر یک وضعیت هستند. ما در این کتاب، تمام مدت با وحشت‌های بی‌پایان روبه‌رو هستیم که در نهایت با وحشت نهایی، وحشت‌های بی‌پایان از بین می‌رود». در ادامه، علی شروقی، دیگر منتقد این نشست، به فضای داستان اشاره کرد: «در سال‌های اخیر بیشتر کارهای داستانی که از نویسنده‌های نسل امروز منتشر‌ شده در فضاهایی با شخصیت‌های نزدیک به محیط زندگی نویسنده می‌گذرد. اما اخیرا کارهایی می‌بینیم که کاراکترها متفاوت از طبقه روشنفکر هستند و بعضا از طبقه کارگر انتخاب می‌شوند». او در ادامه با بیان اینکه «چال» گرایش به تمثیلی‌شدن دارد، در نقد آن گفت: «کاراکترها تیپ‌های آشنا از طبقه کارگر را به ما نشان می‌دهند و نویسنده چیزهایی را برای ما توصیف می‌کند که از قبل آمادگی شنیدن آنها را داریم درحالی‌که در ادبیات باید با چیزی مواجه شویم که از قبل انتظار شنیدنش را نداشتیم». یونس تراکمه، نویسنده و منتقد، نیز با انتقاد از نوع روایت کتاب گفت: «هنرمند می‌تواند در کارش خلاقیت به خرج دهد و قر و اطوار بریزد به شرط اینکه توجیه لازم را در داستان داشته باشد. درحالی‌که من دلیلی ساختاری برای این طرز روایت در داستان پیدا نکردم و نمی‌دانم اگر داستان سرراست روایت می‌شد چه چیزی را از دست می‌داد و حالا چه چیزی به دست آورده، بنابراین از نظر من کتاب اشکال روایتی دارد. این نوع شاعرانگی دایره لغات مشخصی می‌خواهد اما مگر راوی این داستان چقدر سواد دارد و کتاب خوانده است». تراکمه همچنین گفت: «البته من فکر می‌کنم نمی‌شود برای هنرمند دستورالعمل صادر کرد اما خود کتاب باید خودش را توجیه کند». همچنین محمد تقوی، داستان‌نویس، با انتقاد از اینکه در این کتاب اطلاعات از راوی اندک است و گاهی راوی گم می‌شود، گفت: «در این کتاب، نویسنده می‌خواهد جهان را به‌واسطه تشبیهاتش بسازد و این باعث می‌شود در بعضی قسمت‌ها داستان گم ‌شود. همچنین دست‌کم‌گرفتن راوی باعث شده نتوانیم طرح داستان را به‌خوبی تشخیص دهیم و این باعث می‌شود جنبه قابل لمس داستان کم‌رنگ شود». از دیگر نویسندگان حاضر در این نشست، شیوا ارسطویی بود که به ساختار خوب «چال» اشاره کرد و انتقادهایی به نثر آن داشت: «نارسایی نثر این رمان به متن و ارتباط‌گرفتن مخاطب با داستان لطمه می‌زند و نثر داستان به‌گونه‌ای است که مثل انیمیشن جلو ما معلق می‌زند». ارسطویی گفت: «درواقع من فکر می‌کنم مشکل در نارسایی نثر است و نه روایت». علی دهقان، نویسنده «چال»، نیز در پایان گفت از اینکه داستان ادعای تئوریک داشته باشد، پرهیز داشته و درباره تجربه‌اش از این فضا نیز چنین گفت: «هرگز کودک کار نبوده‌ام اما جایی زندگی کرده‌ام که دوروبرم چنین افرادی را دیده‌ام».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.