برنامه خندوانه چگونه به رسانههای دنیا راه پیدا کرد
سنتشکن یا مُسکن فوری
امشب آخرین قسمت از برنامه خندوانه پخش خواهد شد. این توقف به احترام شروع ماه محرم و صفر اتفاق میافتد البته با این توضیح که رامبد جوان میخواهد برای جشنواره فیلم فجر امسال «به نام نگار» را بسازد و برای همین فعلا خبری از ساخت قسمت بعدیاش نیست و هنوز دستاندرکاران این برنامه درباره فصل سوم خندوانه اظهارنظری نکردهاند. فصل دوم خندوانه در حالی به پایان میرسد که حرفوحدیثها درباره این برنامه ادامه دارد؛ از اعطای مبلغ 10 میلیونتومانی برای حضور کمدینها در اجرای استندآپها تا برخی حاشیهها و اعتراضات شرکتکنندگان. مثلا پریوش نظریه، پس از حضورش در خندوانه در صفحه شخصی اینستاگرامش از سانسور شهرداری خبر داده و نوشت: «از سؤالهایی که در خندوانه پرسیدم و اجازه پخش نگرفت: دلیل کشتار سگها و گربهها توسط شهرداری درحالیکه قانون اجازه این کار را نداده، دلیل قطع درختان در شهر، زشتبودن ساختمان «زیباسازی شهر تهران»، ساختن سازهها قبل از فکر درمورد کاربرد آنها و اجازه ساخت به نماهای زشت ساختمانها، اعتراض به برخورد معلمان پرورشی در مدارس با بچهها و البته نمیدونم چرا درخواست برای محلی که شهرداری در اختیار خیریه یاران برکت مهر برای فروش محصولات بانوان سرپرست خانوار قرار بده حذف شده بود! البته حذف از طرف برنامه «خندوانه» نبوده مسلما... در صداوسیما قبل از پخش، برنامه، «رتوش» یا همون سانسور میشه». قبلتر نیز تبلیغات خندوانه در مترو تهران باعث حواشی شده بود و برخی از رسانههای مجازی تصویری از یک قرارداد میلیاردی را منتشر كرده و مدعی شده بودند که این قرارداد در کنار حضور مدیرعامل مترو تهران در یکی از قسمتهای این برنامه نشان از بدهوبستانهای سرسامآور مالی دارد؛ ادعایی که البته ازسوی مدیریت مترو تهران پذیرفته نشد. البته درباره رقمهای میلیونی و میلیاردی یکبار دیگر هم حاشیه به وجود آمده بود و آن زمانی بود که یکی از مجریان این برنامه از دستمزد n میلیونی خود سخن گفته و این باعث گمانهزنی رسانهها درباره وضعیت مالی خندوانه شده بود. در میان برنامههای تلویزیون ایران تعداد انگشتشماری را میتوان یافت که در آینه مطبوعات و رسانههای جهان بازتاب پیدا کرده باشند. آنها هم که به چنین جایگاهی رسیدهاند بیش از هر چیز جنبه خبری داشتهاند. از زمانی که روزنامههای اسرائیلی «هاآرتص» و «جروزالم پست» نسبت به پخش مستند «کابوس کرکسها» و انیمیشن شبیهسازی حمله پهپادهای ایرانی به سرزمینهای اشغالی و پایگاههای نظامی آمریکا در اطراف ایران از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، واکنش نشان دادند، هیچ برنامه تلویزیونیای برای رسانههای دنیا ارزش خبری پیدا نکرده بود. این قاعده البته با انتشار گزارشی از برنامه «خندوانه» در روزنامه انگلیسیزبان «گاردین» در 30 سپتامبر (اول مهرماه) شکسته شد. با وجود این به نظر میرسد دلیل استقبال این روزنامه از خندوانه، سنتشکنیهای این برنامه بوده است که حتی برای مخاطبان ایرانیاش هم خرق عادت است. این گزارش میگوید مردم ایران که با وجود ممنوعبودن استفاده از ماهواره، استقبال خوبی از شبکههای ماهوارهای از خود نشان دادهاند، این روزها بیش از شبکههای ماهوارهای پای خندوانه مینشینند و حتی پس از اتمام برنامه در شبکههای اجتماعی درباره آن سخن میگویند. آنچه بیش از همه باعث تعجب نویسنده گزارش شده است، لباسهای رنگی تماشاگرانی است که در استودیو حضور دارند و همچنین استفاده از موسیقی و دستزدن تماشاگران هنگام اجراها. دیدن این تصاویر اما برای مخاطبان ایرانی این برنامه که پس از پخش هر برنامه با جنجالی جدید روبهرو میشوند عادی است؛ حاشیههایی که پرسروصداترین آنها به رقابت استندآپ کمدی امین حیایی و امیرمهدی ژوله مربوط میشد و آخرینش به حضور الیکا عبدالرزاقی در این برنامه برمیگردد. بنا بر روایت اینستاگرام عبدالرزاقی، یک نفر مدعی شده که او در پشت صحنه برنامه خندوانه چادر به سر کرده و بازیگر خانمی را که چند وقتی است ظاهرش را تغییر داده، مسخره کرده است که البته این خبر با تکذیب عبدالرزاقی همراه شد. طرفداران خندوانه اما این حواشی را نادیده میگیرند و معتقدند «خنداندن» که هدف سازندگان این برنامه هم بوده است بزرگترین دستاورد آن هم هست و باید از دستاندرکاران خندوانه برای محققکردن این هدف ممنون بود. این البته همان نظری است که «محمد سرافراز»، رئیس رسانه ملی، هم درباره این برنامه دارد. او در بازدیدی که از پشت صحنه این برنامه داشت، خطاب به عوامل خندوانه گفت: «عنوان خندوانه یعنی ایجاد نشاط در مخاطب و برنامه نیز بهخوبی توانسته است آنچه را در عنوان دارد به مخاطبش انتقال دهد». قبلتر نیز «سعید حدادیان» از رامبد جوان تقدیر کرده و گفته بود: «من حدود یک ماه پیش با ایشان تماس گرفتم و گفتم به نظر من تو مجاهدی در راه خدا. من چون برنامهات را کامل ندیدم، نمیتوانم راجع به همهاش اظهارنظر کنم اما اینکه یک نفر در جمهوری اسلامی ایران بهعنوان هنرمند، رسالتی بر دوشش است که زیر سایه اسلام میشود خندید؛ خندهای که در آن گناه نباشد، این خیلی ارزشمند است كه این همه مخاطب جذب کند. خیلی از هنرمندان اینجور که شما زحمت میکشید نمیتوانند و میگویند اگر یکسری از واژهها نباشد نمیشود خندید ولی شما مؤدبانه میخندانید و این نکته است. کلی با هم خندیدیم و چون دیدم باور نظرم راجع به مجاهدت برایش سخت است روایتی را که چند سال پیش که عمو پورنگ و امیرمحمد به جلسه ما آمده بودند و برايشان گفته بودم، برای او خواندم که مضمون روایت این است که قصری است در بهشت به نام فرح (شادی) برای کسانی که بچهها را میخندانند». اما همین «خنداندن»، منتقدان جدی هم دارد؛ منتقدانی که میگویند این خنداندن از مردم «سوژههای غیرسیاسی» میسازد. رویکردهای انتقادی به رسانه بیشترین طرفداران را در میان معتقدان به مکتب فرانکفورت دارد. آنها کار رسانهها را بازتولید تفکرات هژمونیک میدانند که مانع تغییرات جدی میشود که مردم در صورت داشتن آگاهی اصیل میتوانند آن را ایجاد کنند. بهجز منتقدان مستقل خندوانه، برخی رسانههای تندرو نیز به خندوانه نقد دارند. «تریبون مستضعفین» یکی از این رسانههاست که در نقدی بر این برنامه نوشته است: «متأسفانه خنداندن مخاطب بهمعنای برانگیختن یک واکنش فیزیکی مانند یک مُسکن موقت در فرد، بهجای ایجاد شادی باعث شده است که هدفگذاری رسانه ملی بهجای تولیدات واقعی به سمت تولید برنامههایی مانند خندوانه و در سطحی بالاتر راهاندازی شبکهای به نام نسیم برود».چه طرفدار خندوانه باشیم، چه نباشیم، باید بپذیریم این برنامه در طول دوسالی که از عمر آن میگذرد، توانسته مخاطبان زیادی را به خود جلب کند؛ مخاطبانی که پای رقابتهای استندآپ کمدی آن مینشینند و رأی میلیونی به آن میدهند؛ اتفاقی که کمتر برنامه تلویزیونیای توانسته آن را رقم بزند و برای گزارشنویس گاردین هم جالب توجه است، آنجا که مینویسد: «موفقیت این برنامه برای یک برنامه دولتی نادر است!»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.