|

تبدیل یک فاجعه به اثر هنری زمان‌بر است

شرق: از اولین ساعت‌های انتشار خبر فاجعه منا، شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌کار ارائه آثار هنری تلخی شدند که حکایت از ظلمی بود که به حجاج کشته‌شده در این حادثه رفته بود. به فاصله یکی، دو روز بعد، شهرداری هم سعی کرد با انتشار پوسترها و طراحی‌های شهری، خود را در سوگ مردم داغدار منا شریک بداند. اما دراین‌میان خلق یک اثر هنری متفاوت در پارک نهج‌البلاغه با واکنش‌های منفی فراوانی از سوی مردم همراه شد. هم‌زمان با تشییع‌جنازه پیکر جان‌باختگان منا در پایتخت، شهرداری تهران در اقدامی عجیب‌وغریب، ماکت‌های کفن‌پیچ‌شده‌ای را در راهروهای پارک نهج‌البلاغه چید که صبح زود، ورزشکاران سحرخیز پارک را غافلگیر و آنها را با صحنه وحشتناکی مواجه کرد که بعدها حتی اعتراض اعضای شورای شهر را نیز دربر داشت. این‌بار بحث تفاوت دیدگاه‌های سیاسی در زمینه چگونگی استقبال از وزیر امورخارجه انگلیس یا ماجرای توافق هسته‌ای نبود. این‌بار همه داغدار بودند. یعقوب عمامه‌پیچ، عضو انجمن هنرمندان نقاش ایران، در گفت‌وگو با «شرق» راه‌حل هنری در برخورد با چنین پدیده‌های خبری دلخراش را صبر و جلوگیری از دست‌پاچگی می‌داند: «حادثه منا یکی از ناگوارترین حادثه‌های پیش‌آمده برای مردم ایران است، وقتی مردم از طریق تلویزیون و رسانه‌ها ابعاد تلخ این حادثه را می‌بینند، سخت است به بیانی زیباشناسانه و در قالب خلق اثر هنری بخواهیم با آنها همدردی کنیم». به گفته او، ایرانی‌ها در مرگ عزیزانشان سنت‌ها و آیین‌های خاصی دارند که در هنگام بروز چنین اتفاق‌هایی، برگزاری آنها برایشان در اولویت است و نهادهایی چون شهرداری و سازمان زیباسازی، می‌توانند خلق آثار جدی هنری را به زمانی بعد از سوگواری آنها منتقل کنند: «ممکن است حتی نهادهایی مثل شهرداری و سازمان زیباسازی، در سالگرد این اتفاق یا مثلا در اربعین آن بخواهند با انتشار فراخوانی، از هنرمندان بخواهند به ابعاد مختلف این فاجعه پرداخته شود اما در آنِ واحد و به محض انتشار چنین خبری، خلق اثر هنری همواره با واکنش‌های مختلفی همراه خواهد بود که ممکن است چندان مثبت نباشند». به گفته عمامه‌پیچ، اولین دسته از هنرمندانی که به‌سرعت با فاجعه‌های انسانی چون منا مواجه می‌شوند، عکاسان خبری و پس از آن مستندسازان هستند که می‌توانند ایده‌ها و آثار خود را از طریق رسانه‌ها در اختیار مردم قرار دهند اما تبدیل یک فاجعه به یک اثر هنری زمان‌بر است و نهاد مستقلی می‌طلبد که وظیفه فراخوان و جمع‌آوری آثار را برعهده بگیرد. به گفته او، اگر آثار هنری شهری که در همین چند هفته از فاجعه منا در شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها و حتی بافت شهر پخش‌ شده این امکان را داشت که از طریق یک فراخوان رسمی جمع‌آوری شود، آن زمان ایده‌ها و نگاه‌های مختلف طیف گسترده‌تری از هنرمندان این اجازه را پیدا می‌کرد که همدردی خود را با مردم ابراز کنند: «البته فاجعه منا هنوز به پایان نرسیده و ممکن است عواقب سیاسی پیچیده‌تری هم به خود بگیرد. به اعتقاد من، هنرمند در چنین شرایطی، منتظر می‌ماند تا به یک نقطه‌نظر شفاف درباره موضوع برسد و بعد موضع‌گیری خود را از طریق هنرش ابراز کند». این عضو انجمن هنرمندان نقاش ایران که چندان میانه‌ای با شبکه‌های اجتماعی ندارد، معتقد است که مسئله هنر، پاسخ‌گویی به مسائل روزمره نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.