احمد شیرزاد:
نگاه سیاه و سفید به رویدادها نداشته باشیم
مهسا عليبيگي : این روزها انگار همه در قفس شیشهای زندگی میکنند. هر حرکتی قضاوت میشود، از ازدواج و نامزدی تا کشتهشدن زائران در قربانگاه منا. هر اتفاق کوچکي، بازتابی بیش از اندازه در پرتو گسترش شبکههای اجتماعی دارد. گاهی این ماجرا به یک برنامه تلویزیونی و گاهی به عربستیزی در گروههای مختلف بازمیگردد. در این ماجراها، فضای باز سیاسی و اعتماد به رسانههای عمومی و ملی تأثیر دارد؟ به سراغ احمد شیرزاد رفتهایم تا از این منظر، فضای رایج در شبکه اجتماعی را بررسی کنیم.
همانطور که میدانید، هر چند وقت یکبار التهابی در فضای مجازی رخ ميدهد و همگان دربارهاش سخن میگویند. یکی از آنها رقابت در یک برنامه تلویزیونی بود که در یک مسیر غیرقابل پیشبینی، تبدیل به ماجراهای سیاسی شد؟ همه ما باید بدانیم انسان حوزههای مختلفی در زندگیاش دارد و یکی از رموز موفقیت انسان این است که بتواند این حوزههای متفاوت را از هم تفکیک کند. خود من هم معلم هستم و هم کسی که از دور با روزنامهنگاری و سیاست همراه است. بهتجربه دریافتهام عملکرد افراد در حوزههای مختلف را نباید به کل عملکرد آنها تعمیم داد. فرض کنید معلم یا استاد دانشگاهی در حوزه تدریس عملکرد بسیار مناسبی دارد، همین فرد ممکن است وقتی رئیس دانشگاه شد عملکردش متفاوت شود. درباره برنامه خندوانه هم همین اتفاق افتاد. این درباره حوزههای مختلف زندگی افراد صادق است، اما درباره برنامه خندوانه بحث دیدگاه سیاسی افراد مطرح شد. اولینبار هم نیست دیدگاه سیاسی افراد باعث قضاوت درباره آنها میشود. دلیل این موضوع چیست؟ بخشی از این موضوع به این برمیگردد که حوزه سیاست، حوزه پرجاذبهای است و البته ما هم یاد گرفتهایم در این حوزه همهچیز را سیاهوسفید ببینیم درصورتیکه باید قضاوت سیاسی و فعالیت در دیگر حوزهها را از هم تفکیک کرد. من هم معتقدم این اولینبار نبود با یک موضوع غیرسیاسی برخورد سیاسی داشتهایم و از این نوع وقایع تلخ در تاریخمان زیاد داریم. هنوز یادمان نرفته سال 1388 وقتی آقای افتخاری، خواننده، به ملاقات احمدینژاد، رئیسجمهور وقت رفت، متعاقبش علیه او و خانوادهاش در فضای مجازی چه هجمهای شکل گرفت. درصورتیکه این نوع رفتارها روا نیست و باید فعالیت هنری او در مقام خواننده را از دیدگاه سیاسیاش جدا میکردیم. در نقطه مقابل، شجریان یک اظهارنظر سیاسی کرد و صداوسیما او را کنار گذاشت. درحالیکه او استاد آواز ایران است و این اظهارنظر سیاسی ربطی به دیگر ارزشهای ایشان ندارد. بعضی معتقدند دیدگاه سیاسی افراد روی زندگی و تمام انتخابهایشان تأثیر دارد. شما این نظر را قبول دارید؟ همه آدمها دیدگاه سیاسی دارند، اما این دیدگاه سیاسی بخشی از زندگیشان است نه تمام آن اما درباره برنامه خندوانه یک مشکل دیگر هم وجود داشت و آن اینکه گویا نگاهی سیاهوسفید بر جامعه مستولی شده بود. ببینید ژوله یک نویسنده خوشقلم و بااستعداد است از زمانی که چلچراغ شروع به کار کرد تاکنون مینویسد. ممکن است دیدگاه سیاسی هم داشته باشد، ولی این دیدگاه سیاسی همه زندگیاش نیست. مسئله درباره برنامه خندوانه این بود که هنر این افراد قضاوت سیاسی شد. این بهنظر من، خوشسلیقگی نیست و انصاف این بود تمامی کسانی که میخواستند در این مسابقه شرکت کنند براساس اجرای این دو نفر رأی دهند. این هم عین دموکراسی و هم عین داشتن ذهنی پیشرفته است و تعمیمهای صفر و صد سیاسی را به دنبال ندارد. در نقطه مقابل، حیایی هم یک هنرپیشه است که اگر نقدی بر هنر او داریم، باید این کار را به دست منتقدان هنری بسپاریم. حیایی یک فیلم بازی کرده است که مبنای این قضاوتها درباره او شد. من اگرچه ساخت این فیلم را نمیپسندم، اما بازهم نباید بازی در این فیلم مبنای قضاوت ما درباره این هنرپیشه میشد. اینکه ما به طرفداری از کسی بخواهیم به مباحث سیاسی دامن بزنیم، در این زمینه به هنر کشور و کاری که رامبد جوان راه انداخته است، لطمه میزنیم. معتقدم برنامه خندوانه کار قابل ستایشی است. این برنامه به شکل ظریف و با صدها مشکل که کاملا قابل فهم است، سعی دارد خنده را در جامعه جا بیندازد و آن را شاداب کند. کار جوان از این نظر کار باارزشی است و نباید با مخلوطکردن مسائل سیاسی با آن، اصل قضیه را زیر سؤال برد. برخی هم میگویند به این دلیل همه مسائل با رویکرد سیاسی تحلیل میشود که در کشور ما فرصت و امکان فعالیت و اظهارنظر سیاسی وجود ندارد. برای مثال، اگر احزاب سیاسی فراوان و فعال بودند، شهروندان هم میتوانستند بجا و بهموقع فعالیت یا اظهارنظر سیاسی داشته باشند. من فکر میکنم ما باید صبورتر از اینها باشیم. خیلی از وقایع تاریخی و سیاسی هست که باید در جای خودش درباره آنها نقد و صحبت شود و مشکلات در تاریخ ایران هم زیاد بوده اما جای طرحش اینجا نیست. من فکر میکنم اینکه برخی بهخاطر وقایع سال 1388 به امین حیایی تاختند، آدرس غلطدادن است. این یعنی آدم کل اتفاقات آن سال را فراموش کند و فقط هنرپیشهای را که به هر دلیلی در یک فیلم بازی کرده است، نقد کند. همه آن مسائل را نباید با پرخاش به یک هنرمند جبران کرد. از طرف دیگر، اتصال افراد به یک جریان سیاسی هم اتصال قوی و همیشگی نیست. هر عقدهای که از آن سال باقی مانده باشد، دلیل نمیشود در فضای رسانهای قطببندی سیاسی کنیم. ولی در حال حاضر تنها مجرا برای اظهارنظر سیاسی همین فضاهای رسانهای و بهویژه شبکههای اجتماعی است. من قبول دارم بازبودن فضای رسانهای کمک میکند هیجان سیاسی مثل آنچه درباره برنامه خندوانه شاهد بودیم، رخ ندهد، اما معتقدم بازهم هرکس میخواهد احساسات و نظرش را حتی در فضای مجازی و حتی به اسم مستعار منتشر کند، باید برخی ملاحظات را در نظر بگیرد. یکی از این ملاحظات این است یاد بگیریم حوزههای مختلف را از هم جدا کنیم و نگاه سیاهوسفید به رویدادها نداشته باشیم. درست است وقتی موجی رسانهای به راه میافتد آنقدر گسترده میشود که شاید دیگر نشود اظهارنظر منطقی کرد، ولی بهعنوان کسی که در حاشیه سیاست و روزنامهنگاری بودهام، معتقدم باید در چنین شرایطی هم جانب انصاف را رعایت کرد و تندادن به هر موجی، درست نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.