درباره نمایشگاه عکسهای میترا محاسنی در گالری گلستان
كادرها و ايماژها
حسین گنجی
اینکه عکاسی از صحنه فیلم و نه پشت صحنه فیلم، به چه کاری میآید، جدا از جنبههای تجاری و موارد کاربردی در ساخت پوسترهای فیلم و ...، سؤالی است که همواره ذهن انسان و مخاطب در مواجهه با عکاسی فیلم و نمایشگاه عکسهایی از یک فیلم را به خود مشغول داشته است. عکاسی از تئاتر به دلیل اینکه نوع نمایش آن میراست و بهنوعی از دست میرود همواره هم برای عکاسان و هم برای مخاطبان عکسها دارای جذابیتهایی بوده است. اما عکاسی از صحنههایی از یک فیلم یا بهتر بگویم ثبت و ضبط فریمهایی که در یک دستگاه دیگر و به وسیله دوربینی دیگر ثبت و ضبط میشود، همیشه جای تأمل و اندیشه بوده است. خیلیها این کار را خالی از وجوه هنری دانسته و آن را تنها برای موارد تجاری و کاربردی پیرامون فیلم میدانند و ارزش هنری آن را به آن حد نمیدانند که به صورت مجزا به نمایش عمومی گذاشته شود. همانطور که فیلم جایگاه و نقش خود را دارد و ایفا میکند، عکس بهعنوان یک هنر جدا قطعا مطلب جدایی را دارد منتقل میکند. این را میتوان از در کنار هم قراردادن این دو اثر هنری که هر دو از فریمهای مشترک گرفته شدهاند، برداشت کرد. درست در همین بزنگاهها و همین میدانهای مشترک هنری است که میتوان شخصیت مستقل عکس و عکاسی را دریافت. با اینکه هنر دیگری این صحنه را حتی به کمک صدا و موسیقی و دیالوگ و حرکت به نمایش میگذارد ولی تمام حرف را نمیزند. عکاس اینجا وارد صحنه میشود و با گرفتن همان فریمها ولی با متدها و شاخصهها و سبک و سیاق خود، حرف تازهای میزند. اندوه را به شکل دیگری به مخاطب منتقل میکند، لبخند را به شکل دیگری، ممتد، عمیق، واضح و البته با سفیدخوانیهای فراوانی که دست مخاطب را بازتر میگذارد تا از ظن خود یار قصه و صحنه و آن فریم خاص شود. این کار را میترا محاسنی در بهنمایشگذاشتن عکسهایش از فیلمهای رخشان بنیاعتماد، در گالری محترم گلستان به خوبی به دید و منظر عمومی گذاشته است. میترا محاسنی که در تمام فیلمهای رخشان بنیاعتماد بهعنوان یار و عکاس او بوده است، که این به نظر از یک رفاقت و دوستی و همنظری هم میآید، به خوبی توانسته حرفهای فیلمهای بنیاعتماد را در قالب فریمهایی از هر فیلم و عکسهایی که در سکوت مطلق و بیدیالوگی سیر میکنند، به مخاطبش عرضه کند. شاید هر آنچه رخشان بنیاعتماد در فیلمهایش نمیتوانسته یا نمیخواسته از آن حرف بزند، میترا محاسنی به خوبی در فریمهایش از آنها سخن گفته و پای آنها را به این شکل به قصههای او باز کرده است. کادرها و ایماژها و طریقه بهرهگیری از نور و زاویهای که عکاس انتخاب کرده است، سوا از تکنیکهای رایج عکاسی و رعایت خطوط و نقاط قابل بحث در بهتر پرداختن به سوژه، بهخوبی از یک احساس پررنگ حکایت دارد. او عاشقانه و همدلانه چونان بسیاری از زنان دیگر، از پشت ویزور دوربیناش، صحنهها را فریمبهفریم دیده است و آنجایی را شکار کرده که به او و شاید قاطبه مخاطبان فیلمها نزدیک بوده است. عکسهای میترا محاسنی بهنوعی از یک قصه مجزایی روایت میکند که باز هم این را بنیاعتماد به تصویر کشیده است. او با چیدمان خود، با تکنیک و گریم و بازیگرهایی که جلوی دوربین برده است به میترا محاسنی کمک کرده تا به حرف دلش و آنچه میخواهد روایت کند نزدیک شود. روایتهایی که همانطور که گفتم فارغ از بهرهمندی از تکنیکهای فنی رایج عکس، از یک بار احساسی و روایی و زنانه برخوردار است. این، به این معنا نیست که دوباره تا اسم این فیلمها میآید پای فمينیسم را وسط بکشیم، بلکه بهشدت روایتي زنده، واقعی و جاندار از یک قشر بزرگ از یک جامعه است که در فیلمها به آن پرداخته شده است. این قشر بزرگ مثل دیگر قشرها روایتها، حسها، اندیشهها و ماجراها و دردها و آلام خود را دارد که اینها را نمیتوان در یک فیلم یا در یک عکس به تصویر کشید و منتقل کرد. اما این عکسها تکمیلکننده ماجرای آن فیلمهاست. قصهای است که گویی به موازات قصه فیلمهای بنیاعتماد در سالهای متمادی در حال رشد و شکلگیری بوده است. وقتی تکتک این فریمهای قابشده را نگاه میکردم به یاد جمله معروف «ارنست لاکان» در نشریه لالومیر افتادم؛ «هرکدام از عکسهای او شعری است که گاه شکوهمند، شگفتانگیز، رویایی... و گاه آرام، محزون و موزون است». این توصیف کاملی است که میتواند درباره فیلمهای رخشان بنیاعتماد هم صادق باشد؛ زیرا این مجموعه و این قابها نمیتواند از آن اعلام برائت کند. عکاسی امتیاز کمحرفی را با خود به همراه دارد. این کمحرفی در هنر میتواند باعث زیباترشدن و رازآلودگی و در پی آن کشش بیشتر مخاطب را داشته باشد. ازطرفدیگر قابها و کادرها از میان بیشمار فریم و قاب انتخاب شده است و مخاطبی که پیش از آن تمام قصه را شنیده است با ابعاد تازهای از ماجرا آشنا میشود. مجموعهای که نهتنها آن داستانها را به پیوست خود دارد، بلکه خود داستان مستقلی دارد که در سکوتی آرام در حال روایتکردن و پرداختن بدانهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.