بررسي يك نمونه از سهلانگاري در پژوهش دانشگاهي
کاهش محصول ذرت در نتیجه قهر مشمراد و برادرش
اسماعیل مؤمنی
«با ما بهترینها را تجربه کنید شرکت تعاونی دانشبنیان پژوهشی... شماره ثبت: 409 با سلام خدمت دوستان، پژوهشگران، دانشجویان، همکاران و اساتید محترم: مقالات اکسپتشده زیر به فروش میرسد. لطفا فایل پیوست را مطالعه نمایید. ما مسیر شما را برای ورود به دنیای تحصیلات تکمیلی هموار میکنیم. مدیر روابطعمومی و مسئول فروش شرکت»
این نمونهای از تبلیغ علنی و آشکار یک شرکت تعاونی دانشبنیان پژوهشی برای فروش مقالات علمی است. متأسفانه روند شدید گسترش دانشگاهها، افزایش سریع تعداد واحدهای دانشگاههای دولتی و غیردولتی، افزایش تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل در دورههای تحصیلات تکمیلی (کارشناسیارشد و دکترا)، موجب شده است کیفیت در بسیاری از دورههای آموزشی دچار افت شدید شود. این معضل در بسیاری از موارد، خود را به اشکال گوناگون مانند تقلب در تهیه پایاننامهها یا سرقت و کپیبرداری (جزئی یا کلی) از آثار چاپشده دیگر پژوهشگران نشان دهد. یکی از مهمترین دلایل این رفتار، تعداد زیاد دانشجویانی است که زیر نظر یک استاد فعالیت میکنند. طبیعی است در این وضعیت، استاد فرصت کافی ندارد بر چگونگی انجام پژوهش و تحقیق یا روند تهیه مقاله و پایاننامه نظارت کند. از طرف دیگر، تأکید شدید مسئولان بر کمیت و تعداد مقالهها و چشمپوشی از کیفیت و همچنین نادیدهانگاشتن تعمدی تقلبهای علمی، مشوق دانشجویان برای گامبرداشتن در این مسیر است. این تعمد مسئولان دانشگاهها برای نادیدهگرفتن تقلبها، امروزه نهتنها دانشجویان، بلکه حتی استادان را تحریک کرده است که بختشان را بیازمایند. تاکنون در چندین نوبت، گزارشهایی از تقلبهای استادان (مثل انتشار مقاله چاپشده پژوهشگران دیگر به نام خود در نشریهای دیگر) در رسانهها منتشر شده است. اما نکته مهم این است امروزه افت کیفیت از مرز مقالهها عبور کرده و به سمینارها رسیده است. برای مثال، یکی از دانشیاران دانشگاه آزاد همدان، با هدف ترغیب دانشجویان به فعالیتهای علمی و پژوهشی، به دانشجویانش توصیه میکند مقالهای را برای یک کنفرانس تهیه و ارسال کنند. البته این استاد در نظر داشت شیوه تنظیم مقاله و همچنین تهیه چکیده مقاله را در فرصتی مناسب به دانشجویان آموزش دهد. اما باخبر میشود دانشجویان چکیده مقاله را تهیه کرده و به دبیرخانه همایش ارسال کردهاند که البته مقالهشان هم پذیرفته شده است. استاد از پذیرش خلاصهمقالهها متعجب میشود و از خود میپرسد آیا کسی این چکیدهها را میخواند و آنها را ارزیابی میکند یا خیر؟ به همین دلیل تصمیم میگیرد با نامی مستعار چکیده مقالهای را به این کنفرانس بنویسد. او در بخشی از چکیده مقالهاش نوشت: «ابزارهای پژوهش شامل مقیاس همنوایی منوچهر و محمود و همچنین پرسشنامه چندوجهی سنجش تصمیمگیری مشمراد و همسرش هستند. نتایج تحلیل کواریانس چندمتغیری نشان داد قهربودن مشمراد با برادر بزرگترش میتواند به صورت معناداری کاهش محصول ذرت را به دنبال داشته باشد (27/5 و 01/0> P = 98, F2). براساس یافتههای این پژوهش میتوان اینگونه نتیجهگیری کرد چنانچه این مقاله پذیرش بگیرد، نشاندهنده این است که شما هدفی جز کلاهگذاشتن بر سر دانشجویان بختبرگشته ندارید. همچنین نشاندهنده به ثمرنشستن زحمات چند سال اخیر وزارت علوم است! باید گریست به حال این وضعیت که چنگیز و تیمور هم به این عمق، زخمی بر پیکره این مرزوبوم نزدند». همانگونه که استاد حدس میزد، این مقاله هم پذیرش گرفت چون هیچکسی واقعا این چکیده مقالهها را نمیخواند، بلکه به لطف پیشرفت فناوری، سیستم پذیرش مقاله، همه مقالهها را میپذیرد و نتیجه را به پژوهشگر اطلاع میدهد. امروزه با توجه به صندلیهای خالی چندصدهزاری دانشگاههای دولتی و غیردولتی (که دستمایه طنز در محافل خانوادگی شدهاند)، همه پذیرفتهاند دانشگاههای ما امکان گسترش کمی بیش از این را ندارند. کمی هم به فکر توسعه کیفی باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.