پیامدهای گسترش بیرویه تحصیلات تکمیلی
تقلبهای علمی و مسئولیت استادان
کامبیز مینایی- دانشیار دانشگاه شیراز
از گذشته تاکنون، تقلبهای علمی به شکلهای مختلف در دنیا و کشورمان انجام شده است. گستردگی موضوع نشاندهنده آن است که علل و انگیزههای متنوعی باعث بهوجودآمدن این پدیده شوم میشود. در این نوشتار به صورت مختصر، به رابطه بین گسترش بیرویه تحصیلات تکمیلی و افزایش تقلبهای علمی پرداخته میشود. یکی از پیامدهای گسترش روزافزون آموزش عالی کشور، تمایل مراکز آموزش عالی به گرفتن دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتراست. تا همین 20سال پیش، تعداد دانشگاههای کل کشور که برگزارکننده دوره دکترا در برخی رشتهها بودند، از تعداد انگشتان یک دست هم کمتر بود، در حالیکه هماکنون در برخی استانها، تعداد مراکز آموزش عالی برگزارکننده همان رشتهها در دوره دکتری در همان حدود یا حتی بیشتر است، این در حالی است که تعداد ورودیهای هر رشته نیز قابلمقایسه با گذشته نیست. در دورههای کارشناسیارشد و دکتری، برخلاف دوره کارشناسی، انجام پژوهشی مستقل و اصیل، بخش مهمی از وظایف دانشجو را تشکیل میدهد که به صورت یکساله (پایاننامه) زیر نظر دو یا تعداد بیشتری استاد انجام میشود. به علاوه، پژوهشگران شامل دانشجويان و استادان مربوطه با انگیزه نشر و ارتقای مرزهای دانش، اقدام به انتشار نتایج کار خود در قالب مقالات علمی میکنند. با توجه به گسترش بیرویه و غیرضروری آموزش عالی، بهویژه در قسمت تحصیلات تکمیلی در سالهای اخیر، هر استاد عملا راهنمایی یا مشاورت تعداد زیادی دانشجوی کارشناسیارشد و دکترا را در مرکز آموزش عالی مربوط به خود یا مراکز آموزش عالی دیگری بر عهده دارد. انگیزههای معیشتی در درگیرکردن استادان در این راه بیتأثیر نیست. در نتیجه امکان ارائه ایدههای نو، نظارت دقیق بر حسن انجام پایاننامه و مطالعه هوشمندانه آن از عهده چنین استادانی برنمیآید. همین داستان در مورد مقالههای مستخرج از پایاننامهها هم درست است و استادان فرصت و وقت کافی برای بررسی و مطالعه دقیق مقالات را ندارند. فراموشکردن زنجیرهای که در بالا شرح آن داده شد، موجب شده است برخی رسانهها به صورت سطحی نگاه خود را به فروشندگان پایاننامهها یا مقالات علمی معطوف کنند، ولی باید دانست در هر پایاننامه علاوه بر دانشجو، امضای دستکم دو و در اغلب موارد، تعداد بیشتری استاد متخصص به چشم میخورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.