اکتشافات فضایی در خدمت کیفیت زندگی
فتحاله امی.رئیس پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم
1- در هفته جهانی فضا قرار داریم و این مناسبت مهم، همچنان با بیمهری رسانهها و محافل مرتبط روبهروست. فناوری فضایی نیاز آینده کشور است و به عنوان یک فناوری پیشران، همچنان که سایر فناوریها را تحتتأثیر قرار میدهد، میتواند در حل بسیاری از چالشهای کشور مفید و مؤثر باشد. ضمن تبریک هفته جهانی فضا به عنوان بزرگترین رویداد عمومی فضایی در جهان، همانطورکه اعلام شده شعار این رویداد در سال جاری، اکتشاف است. پروژههای سرنشیندار و پرتاب موجود زنده و درنهایت انسان به فضا در جمهوری اسلامی ایران نیز به نوعی زیرمجموعه اکتشافات فضایی به حساب میآید. پژوهشگاه هوافضا، به عنوان متولی پروژههای سرنشیندار کشور، گامهای خوبی در گذشته، در زمینه اکتشافات فضایی برداشته است و امیدواریم بتوانیم این راه را با هدف افزایش رفاه و کیفیت زندگی مردم ادامه دهیم. 2- پروژههای مربوط به توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در اولویت هستند؛ زیرا نیاز مردم کشور و نیاز بشریت بیشتر به حوزه فناوری IT و ICT است. در زمینه ارتباطات، مخابرات و فناوری اطلاعات، هماکنون از ماهوارههای خارج استفاده میکنیم یا مبالغ هنگفتی را برای دریافت خدمات یا اجاره ترانسپاندر به شرکتهای خارجی پرداخت میکنیم. همچنین مشکلاتی از قبیل قطع شبکههای تلویزیونی ملی در ماهوارههای خارجی داریم؛
بهاینترتیب، عقل سلیم حکم میکند ابتدا در زمینه خدمات ماهوارهای و مخابرات پیشرفت کنیم. 3- اکتشافات فضایی و پروژههای سرنشیندار از نظر درآمدزایی و بازگشت سرمایه به شکل مستقیم تأثیر چندانی ندارند، ولی از نظر معنوی و ارتقای غرور و اقتدار ملی، بسیار مؤثر هستند. نظام جمهوری اسلامی جدای از معیشت مردم و ثروتزایی از طریق علم و فناوری، در زمینه اقتدار و معنویات نیز همانند بسیاری از کشورهای پیشرفته تمایل به سرمایهگذاری دارد و براساس سند جامع هوافضا که در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب شده است، هم در زمینه ماهواره مخابراتی و هم اعزام انسان به مدار باید فعالیت کنیم. 4- سختترین نوع مدیریت، در پروژههای پیچیده علمی، بهویژه در حوزه هوافضاست. در این حوزه نباید قبل از مطالعات و امکانسنجی لازم وارد پروژه شد. نگارنده مسئولیت مطالعات پرتاب انسان به فضا را از سال 1387 تا 1390 بر عهده داشته است و در دو دانشگاه که هر دو آنها در زمینه امکانسنجی پرتاب انسان به فضا مطالعه میکردند، به کمک پژوهشگران این حوزه به نتایج واحدی رسیدیم: برای پروژه اعزام انسان به مدار زمین نیاز به 14سال زمان و 14میلیارد دلار بودجه است که البته از این مقدار 10 میلیارد دلار مربوط به ایجاد زیرساختهای این پروژه است و برای همیشه میتوان از آن استفاده کرد. همچنین سه تا چهار میلیارد دلار نیز باید هزینه پروژه شود. نتایج برای مطالعات در هفت جلسه به شورای عالی فضایی و کمیسیون راهبردی آن ارائه شد که کمیسیون، پروژه اعزام انسان به مدار زمین را تصویب نکرد، ولی طرح اعزام انسان به فضا در حالت زیرمداری تصویب شد. باید توجه کرد اعزام انسان به فضا، به مدار و زیرمدار زمین، از نظر فناوری کاملا متفاوت و اختلاف هزینه آنها بسیار زیاد است، اما در سند جامع هوافضا که در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شده است، موضوع اعزام به مدار مطرح است. باید اشاره کرد پروژه امکانسنجی اعزام انسان به مدار با هزینه 100میلیون تومان (50میلیون به هر دانشگاه) انجام شد که نتایج بسیار مطلوبی داشت. همچنین هزینه پرتاب انسان به زیرمدار حدود 10 میلیون دلار (30میلیارد تومان) برآورد شده است. اخیرا مطالبی در زمینه فضاپیمای سرنشیندار ایرانی مطرح شده است که خلاف واقع است. آنچه در موزه علوم و فنون نمایش داده شد، تنها یک ماکاپ یا ماکت مهندسی است که پیش از این، در روز فضا در سال گذشته رونمایی شده بود و ما فقط ماکاپ فضاپیمای سرنشیندار را برای بخش هوافضای موزه علوم و فنون به مردم ارائه کردیم و سخنی از رونمایی نشد. در این موزه کلمهای درباره رونمایی گفته نشد و فقط بنا به درخواست موزه علوم و فنون، گالری هوافضا افتتاح شد. در همه جای دنیا برای ارائه و نمایش محصولات فناوری نوین، از ماکت استفاده میشود که نمونه آن در نمایشگاه ماکس روسیه ارائه شد. در پایان باید گفت با این مسائل نمیتوان به صورت صفر و یکی برخورد کرد و چنین موضوعاتی به تحلیل کارشناسی، دانش، اطلاعات و تجربه نیاز دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.