گفتوگو با امید طاهری درباره «شام كوتاه كریسمس»
اگر آمدهاید بخندید، لطفا وارد نشوید
امید طاهری، نمایشنامهنویس و کارگردان، اینروزها در تالار موجنو کرمان نمایش «شام کوتاه کریسمس» را روی صحنه برده. شام کوتاه کریسمس بهنظر یکی از کمدیهای درخور تأمل است که با شیوهای نوین در ایران و برداشتی متفاوت از نمایشنامه «شام طولانی کریسمس» نوشته تورنتون وایلدر، اجرا شده است.
شام كوتاه كریسمس چگونه روی صحنه رفت؟ سالها پیش مهدی صناعتی، یكی از دوستانم، نمایشی را در دانشكده سینما- تئاتر روی صحنه برد با عنوان «شام طولانی كریسمس»، نوشته تورنتون وایلدر. متأسفانه من نتوانستم اجرای مهدی را ببینم اما دوستان دیگر كه دیده بودند خیلی از اجرا تعریف كردند. نام این نمایشنامه در ذهن من باقی ماند تا اینكه از ابتدای پروژه همواره تئاتر در كرمان كه قرار شد من نیز نمایشی را آماده كنم، و زمانی كه در جستوجوی نمایشنامه بودم، تصمیم گرفتم این نمایشنامه را بخوانم. «شام طولانی كریسمس» پیش از انقلاب و در دهه 40 شمسی در ایران چاپ شده و پس از آن دیگر منتشر نشده. جستوجوی من برای نمایشنامه و عدم موفقیت در یافتن آن، حسابی مشتاقم كرد كه حتما بخوانمش. هرچه بیشتر میگشتم، كمتر مییافتم. حتی مهدی هم نسخهای از نمایشنامه نداشت و پیشنهاد كرد فیلم اجرایش را بدهد تا متن را از روی آن پیاده كنم اما از آنجایی كه تصمیم داشتم نمایشنامه را كار كنم، ترجیح دادم فیلم را نبینم. در نهایت یك نسخه از نمایشنامه را از طریق كتابخانه آستان قدس رضوی، در كتابخانه هرندی پیدا كردم و بعد از خواندن نمایشنامه راستش چندان به دلم ننشست و صرفا از پلات آن خوشم آمد. ضمن اینكه ترجمه بدی هم داشت. این بود كه تصمیم گرفتم نمایشنامه را بازنویسی كنم. سطح تغییرات در بازنویسی در حدی است كه بهواقع فقط میتوان گفت طرح و برخی اسامی و مقدار كمی از گفتوگوها از نمایشنامه اصلی باقی ماندهاند. برای همین نام نمایشنامه را به «شام كوتاه كریسمس» تغییر دادم تا ضمن اینكه اعلام میكنم این متن دیگر متن تورنتون نیست، درعینحال به آقای تورنتون وفادار باشم. در نمایشنامه شخصیتی را اضافه كردهاید كه نوازنده است و نامش هم تورنتون. آیا این بخشی از همان وفاداری است؟ خب شاید اینطور باشد. بههرحال طرح و ایده تورنتون وایلدر در فشردن زمانی حدود صد سال، در نمایش ما باقی مانده و ما نمیتوانیم آن را نادیده بگیریم. هرچند خیلی چیزها تغییر كرده باشد. شما كه خودتان نمایشنامهنویس هستید چرا از متنهای خودتان استفاده نكردید؟ اولا بخش زیادی از این متن را متن خودم میدانم. هرچند نه كاملا. دوم اینكه من اغلب نمایشنامههایم را برای گروه «اشتباهات» نوشته و مینویسم. ترجیح میدهم آنها را با گروه خودم كار كنم. ما گروه منسجمی داریم و اگرچه كمكار هستیم، اما بهشدت در كمدی حرف هم را میفهمیم. برای همین ترجیح دادم نمایش دیگری با حالوهوایی دیگر كار كنم. از طرفی چرخیدن در دنیای ادبیات برای یك نویسنده امری ضروری است. در این سیاحت و كنكاش، گاه وسوسه میشویم با اثر دیگران بازی كنیم. آیا درونمایه و محتوای نمایشنامه وایلدر در نمایشنامهای كه شما بازنوشت كردید باقی مانده یا خیر؟ نمایشنامه وایلدر قدمت دارد و مربوط به این دوران نیست. من احساس كردم وایلدر نگاه تلخی در پس نمایشنامه شام طولانی كریسمس دارد و بهنوعی القای پوچی میكند. این نگاه را دوست نداشتم و فكر میكنم در نمایش ما این نگاه تلخ وجود ندارد، خصوصا در پایان كار كه ما تلاش كردیم بهنوعی كار را با فضایی شاد و وفادار به ژانر كمدی به اتمام برسانیم. برخورد وایلدر با مسئله زمان دغدغه كار ما را ندارد. زمان آنجا به نوعی دیگر و در ساحت معنایی دیگری طرح میشود. من تلاش كردم در شام كوتاه كریسمس، مسئله زمان را فراگیرتر و انسانیتر مطرح كنم و مهمتر از آن اینكه در پی این گذر زمان، آنچه باقی خواهد ماند چیست؟ این نكتهای است كه در نمایشنامه وایلدر اصلا دغدغه نیست. چه فاكتورهایی در اقتباس هست كه اثر اقتباسی را دارای هویت مستقل میكند؟ البته من نمیتوانم بگویم آنچه در شام كوتاه كریسمس انجام دادم اقتباس است. معمولا در اقتباس مكان و زمان دچار دگرگونی میشود و اغلب اوقات مكان وقوع نمایش با مكان اجرا همگون میشود. در این نمایشنامه نمیخواستم كاراكترها ایرانی شوند. البته قصد دارم برای دور دوم اجرا این تجربه را داشته باشم. اما اكنون اینطور نیست. بنابراین ترجیح میدهم نام آن را بازنوشت بگذارم. با وجود این فكر میكنم در هردو آنها یكسری اتفاقات مشترك رخ میدهد. نویسنده وارد ساحت یك متن میشود و برخی عناصر آن را جابهجا میكند، برخی عناصر را حذف و عناصری نیز اضافه میكند. همه این اتفاقها ممكن است پیرنگ را تغییر داده و در محتوای اثر نیز تغییرات معنایی ایجاد كند. بههرحال هر متنی دارای زوایای پنهانی است كه توسط بازنویس یا اقتباسكننده كشف میگردد و دریچههای تازهای گشوده میشود. شكل اجرائی این نمایش چقدر به كمدیهای گروه تئاتر اشتباهات نزدیك است؟ فكر میكنم خیلی كم. كارگردان كمدیهای گروه اشتباهات من نبودم. قطعا دیدگاه و فضای ذهنی من و میثم عبدی با هم تفاوتهایی دارد كه مانع شباهت میشود. ضمن اینكه نمایش شام كوتاه كریسمس اساسا یك كمدی سیاه است. جنس كمدی این كار كاملا با كمدیهای قبلی گروه اشتباهات تفاوت دارد. در حدی كه ترجیح میدهم پشت در سالن اجرا بنویسم اگر آمدهاید كه بخندید، لطفا وارد نشوید. این نمایش آنطور كه شما از امید طاهری توقع دارید اصلا خندهدار نیست و حتی شاید جایی اشكتان را دربیاورد. با وجود این كلیت اثر كمدی است و حتی لحظاتی در كار وجود دارد كه به جنس كمدیهای گروه اشتباهات نزدیك میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.