حاشیهای بر متن نامه 4 وزیر
منصور بیطرف
نامه هشدارآمیز چهار وزیر به رئیسجمهوری، اگر برای خود نویسندگان نامه و دولت، آبی نداشت، لااقل نانی در سفره رسانههای اصولگرا گذاشت. آنها از این نامه بهرهبرداریهای خاص خودشان را کردند و آن را تأییدی بر نظریه 20 ماه رکود اقتصادی کشور دانستند و اینکه دولت روحانی نتوانسته برای سفره معیشتی مردم کار ویژهای انجام دهد. بهرهبرداریهای سیاسی از نامه و گزارشهای اقتصادی، البته، شیوه و روش تازهای نیست. این کار به طور مستمر در سالیان گذشته هم روی داده است، آنچه تازگی دارد نگاه خاص و رفتار برخی از کارشناسان اقتصادی است که انگار آنها نمیدانستند اوضاع و احوال اقتصاد کشور چگونه است. همانطور که در نامه وزیران دولت روحانی آمده است، آنچه کشور را به آستانه شکنندگی رسانده، نه کمبود سرمایه، بلکه کاهش تقاضاست و در نتیجه دولت مجبور است به دنبال راهکارهایی برای افزایش تقاضا در بازار باشد. رخداد مهمی که برخلاف گزارشهای بانک مرکزی و مرکز آمار متأسفانه در طول یک سال گذشته، کمتر کارشناسان به آن توجه کرده یا میکنند. از قضا درست همزمان با خبریشدن نامه چهار وزیر، گزارش بانک مرکزی هم از اوضاع بازار مسکن تهران در شهریور منتشر شد که نشان میداد حجم معاملات مسکن در شهریور امسال، نسبت به شهریور پارسال کاهش درخور توجهی، در حد 20 درصد داشته است. کاهش 20درصدی حجم معاملات مسکن به نوبه خود نشاندهنده آن است که مردم و در کل بازار تقاضا درباره کالاهایی که عمدتا میتواند سرمایهای باشد رو به نزول است. این موضوع که چگونه بازار کالاهایی از نوع کالاهای بادوام و سرمایهای، میتواند اثر مخربی بر کل اقتصاد کشور داشته باشد، هنوز برای برخی درکشدنی نیست. آنها چشمشان را روی افقهای نهچنداندور بستهاند و اتفاقات نزدیک، مانند بازار کالاهای معیشتی را میبینند که هر روز پررونقتر میشود، ولی واقعیت آن است که «سرمایه» را نه بازار معیشت که بازار کالاهایی، مانند خودرو، لوازم خانگی، مسکن و... میسازند و گردش این نوع کالاهاست که «سرمایه» را شکل میدهد. مارکس در شروع فصل چهارم کتاب سرمایه بهخوبی به این نکته اشاره میکند و مینویسد: «گردش کالاها، نقطه شروع سرمایه است».
بنابراین آنچه در محور نامه چهار وزیر آمده است چیز تازهای را به فهم عمومی از اقتصاد کشور اضافه نکرده است. واقعیت تازهای را عریان و حقیقت نوینی را طرح نکرده است، بلکه یک لایه از طرز تفکری را عریان کرده است که اگر برای آن فکری نشود، میتواند در کوتاهمدت خطرناک و بحرانآفرین باشد و آن این است که تا چه زمانی میتوان این انتظارات روانی را که قیمتها در آینده رو به کاهش خواهد بود، کنترل کرد. درواقع همه ما میدانیم آنچه باعث شده نرخ تورم کاهش یابد، نه تولید و تأمین تقاضای مکفی که همین انتظارات روانی است. این همان واقعیت عریانی است که همه دولتمردان ما میدانند، اما برخی از آنها خودشان را به غفلت زدهاند. شاید چهار وزیر دولت روحانی خواستهاند این واقعیت تلخ را به دیگر اعضای دولت گوشزد کنند و کاهش نرخ تورم را به پای برنامههای خود نگذارند؛ چون اتفاق تازهای در رونق اقتصادی کشور رخ نداده که تورم را پایین بیاورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.