سیستم «بیدو» رقیب جدی «جیپیاس»، «گالیله» و «گلوناس»
موقعیتیاب چینی، دنیا را تسخیر میکند؟
عباس خاراباف- کارشناس هوافضا
بشر از دیرباز به دنبال یافتن جایگاه خود در این کره خاکی عظیم بوده و در هر برههای از زمان، روشی را برای این منظور برگزیده است؛ زمانی نقشه ستارگان، زمانی قطبنما و اکنون انسان قرن 21، ناوبری فضایی را تعریف و ابداع کرده است. امروزه، فناوری فضایی گمشدن افراد را تقریبا غیرممکن کرده است. هر فرد، ماشین، کشتی یا هواپیمای مجهز به سیستم ناوبری ماهوارهای میتواند موقعیت خود را با دقت چند متر روی نقشه پیدا کند. سیستمهای ناوبری ماهوارهای از یک مجموعه ماهواره که در مدارهای خاصی دور زمین قرار گرفتهاند، برای تعیین محل دقیق گیرندهها استفاده میکنند. در واقع ماهوارهها، اطلاعات مداری و زمانبندی را منتقل میکنند و گیرنده با استفاده از اطلاعات فرستادهشده توسط چند ماهواره، موقعیت خود را محاسبه میکند. دقت سیستمهای تجاری، معمولا به چند متر محدود میشود، اما دقت سیستمهای high-end چند سانتیمتر است. آمریکا اولین کشوری است که سیستم ناوبری ماهوارهای را به کار برد و کنترل کامل عملکرد سیستم ناوبری ماهوارهای جهان را در دست گرفت و خدمات موقعیتیابی جهانی با رویکرد نظامی را نخستینبار در دهه 1980 به تمام دنیا ارائه کرد. اما حس استقلالطلبی به تلاشهای چین، ژاپن، اتحادیه اروپا و هند برای توسعه جانشینهای جیپیاس برای پوشش منطقهای خود دامن زد. در واقع تنها یک دلیل نمادین برای استقرار سیستمهای ناوبری مستقل کشورها وجود دارد؛ این ایده که آنها میخواهند از هر نوع وابستگی به داراییهای تحتکنترل آمریکا آزاد شوند.
از بیدو چه میدانیم؟ با توجه به توسعه دانش و فناوری در زمینه ماهوارههای فضایی، کاربرد سامانههای پیشرفته ماهوارهای برای موقعیتیابی، بهطور روزافزون رواج مییابد. امروزه حتی یکی از معیارهای قدرت حاکمیت کشورها، سیستمهای موقعیتیابی جهانی آنهاست. ماهوارههای مسیریاب میتوانند مشخصات طول و عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، سرعت، فاصله و زمان را با دقت بسیار کم ارائه کنند. اساس ناوبری ماهوارهای، استفاده از یک گیرنده است که موقعیت خود را با دریافت سیگنالهای ارسالشده توسط حداقل چهار ماهواره محاسبه میکند. بیدو (BeiDou) در واقع پروژهای برای توسعه سامانههای ناوبری ماهوارهای مستقل چین است که از سال 2000 آغاز شده است. این پروژه که دو فازی است، در فاز اول خود به نام بیدو-1، با پرتاب سه ماهواره، مدل آزمایشی خود را در سالهای 2000 تا 2003 ارزیابی کرد. به این ترتیب سامانه بیدو-1 از سال 2006 مشتریانی را در منطقه چین و کشورهای همسایه، جذب کرد. از سال2007 همزمان با پرتاب چهارمین ماهواره آزمایشی، فاز دوم این سامانه به نام بیدو-2 آغاز شد. با پرتاب نخستین ماهواره از این سیستم ماهوارهای، بیدو-2 فعالیت خود را رسما آغاز کرد. اکنون این سیستم ماهوارهای با پرتاب چهار ماهواره آزمایشی و 19 ماهواره در فاز دوم، دارای 19 ماهواره آماده خدماترسانی در مدار است که مشتریان و کاربرانی در آسیا و اقیانوس آرام نیز یافته است. این سیستم در نظر دارد بهمنظور تکمیل پروژه ماهوارههای ناوبری چینی تا سال2020، 35 ماهواره در مدارهای زمین ثابت و میانی زمین قرار دهد. ایستگاه زمینی بیدو بخش زمینی سامانه بیدو شامل موارد زیر است: - ایستگاه کنترل اصلی؛ مسئول کنترل منظومه ماهوارهای و پردازش اطلاعات دریافتشده توسط ایستگاههای مشاهده برای تهیه پیام ناوبری است. - ایستگاه بارگذاری؛ مسئول بارگذاری اصلاحات مداری و پیامهای ناوبری به سیستم ماهوارههای بیدو است. - ایستگاه مشاهده؛ مسئول جمعآوری اطلاعات از ماهوارههایی است که از میدان دید آنها عبور میکنند. در حال حاضر ایستگاه زمینی بیدو شامل یک ایستگاه کنترل اصلی، دو ایستگاه بارگذاری و 30 ایستگاه مشاهده است. همچنین این سیستم از سرویس ارتباطی پیام کوتاه بین ایستگاهها و کاربران پشتیبانی میکند. پوششدهی بیدو با آغاز بهرهبرداری از سامانه موقعیتیاب بیدو در سال2007، این سامانه خدمات موقعیتیابی را بهطور رسمی به کاربرانی در چین و برخی مناطق مجاور ارائه داد. با گذشت زمان و موفقیت این سامانه در پشتسر نهادن آزمونهای دقتسنجی، امروز بیدو میتواند در آسیا و اقیانوس آرام، با دقت پنجمتر موقعیت کاربر (غیرنظامی)، با دقت 0.2 متر بر ثانیه سرعت وی و با دقت 50 نانوثانیه، زمان را اعلام کند. البته در کاربردهای نظامی، دقت اعلام موقعیت به 10سانتیمتر هم میرسد که در مقایسه با دقت حداکثر سهمتری جیپیاس، میتواند رقیبی جدی برای آمریکاییها به شمار آید که برنامه پوششدهی کل زمین را تا سال2020 در سر میپروراند. ارسال پیامک توسط بیدو سرویس پیام کوتاه یا سرویس گزارش مکان که توسط بیدو پشتیبانی میشود، میتواند پیامهای کوتاه کاربران (مثلا یک پیام متنی با 120 کاراکتر چینی) را منتقل کند. البته در آینده محدودیت کاراکتر و منطقه ارسال پیامک رفع خواهد شد. لازم به ذکر است اولینبار است که چنین سرویسی توسط یکسری ماهواره موقعیتیاب ارائه شدهاست. بیدو یا جیپیاس، مسئله این است! خدماتی که تاکنون توسط جیپیاس به کاربران جهانی ارائه میشد، بسیار متنوع و گسترده بود، ولی بیدو سرویسهای ویژهای را تمهید کرده است که حتی میتواند بسیار مؤثرتر از جیپیاس آمریکایی عمل کند. علاوه بر این، دقت بالاتر و اعتمادپذیری بیشتر بیدو، باعث برتری آن نسبت به جیپیاس شده است، چنانکه در سالیان متمادی شاهد قطع یا محدودیتهای سرویس جیپیاس به دلایل امنیتی نامعلوم بودهایم. از سوی دیگر، امکان جاسوسی از کاربران جهانی و شهروندان سراسر دنیا برای سیستم جیپیاس فراهم است که این مسئله خود به دغدغه افراد در زمینه امنیت اطلاعاتی افزوده است. همین مشکلات و نگرانیها باعث شده سیستم بیدو نسبت به جیپیاس، برتری یافته و چند سال آینده با پوششدهی جهانی خود، جانشین جیپیاس شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.